Αίγυπτος – ΗΑΕ – Ιράν: Το παρασκήνιο πίεσης στο Αλ-Αζχάρ και η σιωπηλή αναδιάταξη του σουνιτικού κόσμου

Η Μέση Ανατολή εισέρχεται σε μία νέα και εξαιρετικά επικίνδυνη φάση αναδιάταξης ισχύος, όπου πλέον δεν συγκρούονται μόνο κράτη και στρατοί, αλλά και οι ίδιες οι θρησκευτικές και ιδεολογικές δομές του ισλαμικού κόσμου. Οι αποκαλύψεις του Middle East Eye για πιέσεις της αιγυπτιακής προεδρίας προς το Αλ-Αζχάρ, το κορυφαίο θρησκευτικό ίδρυμα του σουνιτικού Ισλάμ, φωτίζουν ένα βαθύτερο παρασκήνιο: τη μάχη ελέγχου της θρησκευτικής νομιμοποίησης στον πόλεμο κατά του Ιράν.

Σύμφωνα με τις πληροφορίες, το καθεστώς Σίσι απαίτησε από το Αλ-Αζχάρ να ταχθεί ξεκάθαρα υπέρ των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων και των κρατών του Κόλπου στην αντιπαράθεση με την Τεχεράνη, αποφεύγοντας παράλληλα οποιαδήποτε αναφορά στις αμερικανικές και ισραηλινές επιθέσεις. Η υπόθεση δεν αφορά απλώς μια πολιτική διαφωνία. Αφορά την πλήρη μετατροπή της θρησκευτικής ηγεσίας του σουνιτικού Ισλάμ σε εργαλείο γεωπολιτικής επιρροής.

Ο φόβος του Καΐρου για οικονομική και πολιτική κατάρρευση

Οι αποκαλύψεις των πηγών του MEE είναι ιδιαίτερα αποκαλυπτικές για την ψυχολογία του αιγυπτιακού καθεστώτος. Το μήνυμα προς το Αλ-Αζχάρ ήταν σαφές: Η Αίγυπτος δεν μπορεί να διακινδυνεύσει τις σχέσεις της με τον Κόλπο και τις Ηνωμένες Πολιτείες, ιδιαίτερα σε μια περίοδο βαθιάς οικονομικής ασφυξίας. Το Κάιρο εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη χρηματοδότηση των μοναρχιών του Κόλπου, τις επενδύσεις και τα εμβάσματα εκατομμυρίων Αιγυπτίων εργαζομένων στις χώρες αυτές.

Οι απειλές που φέρεται να μεταφέρθηκαν στο Αλ-Αζχάρ αποκαλύπτουν τον φόβο της αιγυπτιακής ηγεσίας ότι οποιαδήποτε διαφοροποίηση από τη γραμμή των ΗΑΕ και της Σαουδικής Αραβίας θα μπορούσε να οδηγήσει σε οικονομικά αντίποινα.

Η φράση πως «το Αλ-Αζχάρ θα φέρει την ευθύνη για τους Αιγύπτιους που θα χάσουν τις δουλειές τους στον Κόλπο» αποτυπώνει την απόλυτη εξάρτηση της αιγυπτιακής οικονομίας από το αραβικό χρηματοπιστωτικό σύστημα του Κόλπου.

Το Αλ-Αζχάρ ανάμεσα στη θρησκευτική νομιμοποίηση και την κρατική πίεση

Το Αλ-Αζχάρ δεν είναι ένα απλό θρησκευτικό ίδρυμα. Αποτελεί επί αιώνες το σημαντικότερο κέντρο θεολογικής αυθεντίας του σουνιτικού Ισλάμ. Η στάση του επηρεάζει εκατοντάδες εκατομμύρια μουσουλμάνους σε ολόκληρο τον κόσμο.

Ακριβώς γι’ αυτό, η ουδετερότητα ή ακόμη και η έμμεση κριτική του απέναντι στις αμερικανοϊσραηλινές επιχειρήσεις προκαλεί έντονη ανησυχία σε Ουάσιγκτον, Τελ Αβίβ και αραβικές μοναρχίες που έχουν πλέον οικοδομήσει στενό στρατηγικό άξονα με το Ισραήλ. Η σύγκρουση αυτή είχε ήδη φανεί κατά τη διάρκεια του πολέμου στη Γάζα, όταν το Αλ-Αζχάρ είχε υιοθετήσει πολύ πιο επιθετική ρητορική απέναντι στο Ισραήλ, προκαλώντας δυσφορία στο Κάιρο.

Σύμφωνα με τις αποκαλύψεις, η αιγυπτιακή κυβέρνηση είχε επιχειρήσει ακόμη και να αποσύρει ανακοίνωση του ιδρύματος που κατήγγελλε τον λιμό στη Γάζα και ζητούσε διεθνή παρέμβαση. Το γεγονός αυτό αποκαλύπτει πως η μάχη δεν αφορά μόνο το Ιράν, αλλά και τον πλήρη έλεγχο του αφηγήματος στον αραβικό κόσμο.

Η οργή των ΗΑΕ και η νέα συμμαχία με το Ισραήλ

Ιδιαίτερη σημασία έχει και η αναφορά στην οργή των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων για τη στάση του Αλ-Αζχάρ κατά τον πόλεμο του Ιουνίου 2025. Τότε, το ίδρυμα είχε χαρακτηρίσει τον πόλεμο ως «επιθετικότητα της κατοχικής οντότητας κατά της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν», προκαλώντας σοκ στα Εμιράτα.

Η αντίδραση αυτή δείχνει πόσο βαθιά έχει αλλάξει η γεωπολιτική φυσιογνωμία του Κόλπου μετά τις Συμφωνίες του Αβραάμ. Τα ΗΑΕ δεν λειτουργούν πλέον απλώς ως αραβικό κράτος που εξομαλύνει σχέσεις με το Ισραήλ. Λειτουργούν ως στρατηγικός εταίρος του Τελ Αβίβ σε επίπεδο πληροφοριών, αμυντικής συνεργασίας και περιφερειακής ασφάλειας.

Οι πληροφορίες περί ανάπτυξης συστήματος Iron Dome στα Εμιράτα, καθώς και οι αναφορές για κοινό ταμείο ανάπτυξης οπλικών συστημάτων μεταξύ Ισραήλ και ΗΑΕ, αποτυπώνουν τη διαμόρφωση ενός νέου άξονα ισχύος στη Μέση Ανατολή. Ένας άξονας που πλέον βλέπει το Ιράν όχι απλώς ως αντίπαλο, αλλά ως υπαρξιακή απειλή.

Η Τεχεράνη βλέπει έναν ενιαίο συνασπισμό απέναντί της

Από την πλευρά της, η Τεχεράνη θεωρεί ότι έχει ήδη διαμορφωθεί ένας ενιαίος αμερικανοϊσραηλινοαραβικός συνασπισμός. Οι κατηγορίες κατά Σαουδικής Αραβίας, ΗΑΕ, Κατάρ, Μπαχρέιν και Ιορδανίας για διευκόλυνση των επιθέσεων εναντίον του Ιράν δείχνουν πως η ιρανική ηγεσία αντιμετωπίζει πλέον μεγάλο μέρος του αραβικού κόσμου ως ενεργό μέρος της σύγκρουσης. Αυτό αυξάνει δραματικά τον κίνδυνο περιφερειακής ανάφλεξης.

Η αναφορά του Bloomberg ότι τα ΗΑΕ επιδίωξαν ακόμη και συντονισμένη αραβική στρατιωτική επίθεση κατά του Ιράν αποτελεί ένδειξη πως η περιοχή πλησιάζει σε ένα μοντέλο ανοιχτής στρατιωτικής πόλωσης χωρίς επιστροφή. Παρά το γεγονός ότι Σαουδική Αραβία και Κατάρ εμφανίστηκαν πιο επιφυλακτικά, η στρατηγική σύγκλιση με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ παραμένει δεδομένη.

Η μεγάλη μεταμόρφωση του αραβικού κόσμου

Πίσω από τις αποκαλύψεις για πιέσεις στο Αλ-Αζχάρ κρύβεται κάτι ακόμη μεγαλύτερο: Η ιστορική μεταμόρφωση του αραβικού κόσμου. Για δεκαετίες, το παλαιστινιακό αποτελούσε τον ενοποιητικό άξονα της αραβικής πολιτικής. Σήμερα, όμως, η αντιπαράθεση με το Ιράν έχει μετατραπεί σε κυρίαρχη προτεραιότητα για πολλά καθεστώτα. Η νέα πραγματικότητα φέρνει πρωτοφανείς συμμαχίες, ανατροπές και εσωτερικές συγκρούσεις στον μουσουλμανικό κόσμο. Το Αλ-Αζχάρ βρίσκεται ακριβώς στο επίκεντρο αυτής της μάχης, καθώς η θρησκευτική νομιμοποίηση παραμένει κρίσιμο όπλο επιρροής.

Και όσο η γεωπολιτική πίεση αυξάνεται, τόσο περισσότερο αποκαλύπτεται ότι ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή δεν διεξάγεται μόνο με πυραύλους και στρατούς, αλλά και με έλεγχο της πληροφορίας, της θρησκείας και της ιδεολογίας. Η επόμενη φάση αυτής της σύγκρουσης ίσως αποδειχθεί ακόμη πιο επικίνδυνη από τις στρατιωτικές επιχειρήσεις που ήδη συγκλονίζουν την περιοχή.

Εξωτερικές πηγές: middleeasteye.net, bloomberg.com