Αποδολαριοποίηση και άνοδος των BRICS

Από τον Imran Khalid

Στον απόηχο της παρατεταμένης σύγκρουσης μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας και της επιδεινούμενης κρίσης στη Μέση Ανατολή, όπου οι κλιμακούμενες ανθρωπιστικές κρίσεις επιτείνουν τις υπάρχουσες εντάσεις, το παγκόσμιο τοπίο έχει υποστεί βαθιά μεταμόρφωση, η οποία έχει απήχηση σε όλα τα οικονομικά, γεωπολιτικά και πολιτιστικά πεδία. Πρώτη μεταξύ αυτών των αλλαγών είναι η δυναμική προς την πολυπολικότητα, η οποία διασκορπίζει την παγκόσμια οικονομική επιρροή μεταξύ πολλών προηγμένων οικονομιών. Μέσα σε αυτό το πολύπλοκο οικοδόμημα, η αβεβαιότητα ρίχνει μια τρομερή σκιά, επηρεάζοντας τους ενδιαφερόμενους φορείς από τους επενδυτές έως τις πολυεθνικές εταιρείες και τους ιδιώτες.

Με μια πληθώρα εκλογών να έχουν προγραμματιστεί παγκοσμίως το 2024, συμπεριλαμβανομένων των ΗΠΑ, του Ηνωμένου Βασιλείου και πολλών άλλων εθνών, το φάντασμα της απροβλεπτικότητας στοιχειώνει τον πολιτικό διάλογο και τις μελλοντικές πορείες. Ανεξάρτητα από τις πολιτικές τους πεποιθήσεις, οι κυβερνήσεις αντιμετωπίζουν αυξανόμενα χρέη και σημαντικά ελλείμματα, προκαλώντας τον έλεγχο των άγρυπνων χρηματοπιστωτικών αγορών. Η περίπλοκη αλληλεπίδραση των δημοσιονομικών ελλειμμάτων, των νομισματικών πολιτικών και της παγκόσμιας οικονομικής δυναμικής διαμορφώνει μια απογοητευτική εικόνα για τις προοπτικές του δολαρίου. Η πρωτοφανής αύξηση του δημοσιονομικού ελλείμματος και η συρρίκνωση των πλεονασματικών αποταμιεύσεων είναι οι βασικοί παράγοντες που είναι πιθανό να εμποδίσουν την ανάπτυξη, εγκαινιάζοντας μια περίοδο επιβράδυνσης και εξασθενημένου επενδυτικού κλίματος.

Εκτός από τη γεωπολιτική ανάλυση, οι τεχνικές προβλέψεις υποδεικνύουν επίσης πτωτική τάση για τον δείκτη δολαρίου ΗΠΑ, ένα βαρόμετρο της ισχύος του δολαρίου έναντι ενός καλαθιού σημαντικών νομισμάτων. Οι προβλέψεις κάνουν λόγο για πτώση στο 96-96,2 έως το 2026-28 από την τρέχουσα θέση του στο 102,4. Επιπλέον, καθώς η αμερικανική κυβέρνηση εντείνει τις κυρώσεις, οι κίνδυνοι που συνδέονται με την κατοχή περιουσιακών στοιχείων σε δολάρια ενισχύονται, ωθώντας τις κεντρικές τράπεζες και τους φορείς χάραξης πολιτικής να αναζητήσουν διαφοροποίηση στη διεθνή χρηματοδότηση. Το μήνυμα είναι σαφές: η άλλοτε αδιαμφισβήτητη κυριαρχία του δολαρίου ΗΠΑ αντιμετωπίζει αντίθετους ανέμους, σηματοδοτώντας ένα πιθανό καθοδικό σπιράλ τα επόμενα χρόνια.

Το δολάριο ΗΠΑ αντιμετωπίζει προκλήσεις που απαιτούν προσοχή. Καθώς τα έθνη του Παγκόσμιου Νότου παλεύουν με τους κινδύνους που ενέχει η εξάρτηση από ένα νόμισμα που υπόκειται στις ιδιοτροπίες ενός μόνο έθνους, η γοητεία των εναλλακτικών λύσεων αυξάνεται. Η οπλοποίηση του δολαρίου, είτε μέσω νομισματικής χειραγώγησης είτε μέσω τιμωρητικών κυρώσεων, απαιτεί ένα τίμημα που γίνεται αισθητό πολύ πέρα από τα σύνορα της Αμερικής. Με σχεδόν το ένα τρίτο του παγκόσμιου ΑΕΠ παγιδευμένο σε κυρώσεις, η επιτακτική ανάγκη διαφοροποίησης γίνεται επιτακτική. Τα στοιχεία του ΔΝΤ αποκαλύπτουν ότι η εμπιστοσύνη στο δολάριο έχει μειωθεί εδώ και δεκαετίες, γεγονός που αντικατοπτρίζεται από την άνοδο των τιμών του χρυσού και την επιφυλακτικότητα απέναντι στον πληθωρισμό.

Η οικονομική άνοδος της Αμερικής εδράζεται εδώ και καιρό στο θεμέλιο των ελεύθερων αγορών, ωστόσο οι πρόσφατοι πολιτικοί ελιγμοί απειλούν να διαβρώσουν αυτό το θεμέλιο. Ο προστατευτισμός, οι εμπορικοί φραγμοί και οι εταιρικές παραβιάσεις υπονομεύουν τις ίδιες τις αρχές που ώθησαν το έθνος στην ευημερία. Για τις αναδυόμενες αγορές του Παγκόσμιου Νότου, το φάσμα του να γίνουν ο επόμενος στόχος είναι μεγάλο. Καθώς η Κίνα παλεύει με τις εμπορικές εντάσεις, άλλοι παρακολουθούν νευρικά, αναρωτώμενοι αν είναι οι επόμενοι στη σειρά. Σε αυτό το αβέβαιο τοπίο, η γοητεία της αυτοδυναμίας γίνεται όλο και πιο δελεαστική, δελεάζοντας τα έθνη να χαράξουν τη δική τους οικονομική μοίρα.

Η αντίδραση του Υπουργείου Οικονομικών στα ελλείμματα που προκλήθηκαν από την πανδημία, η οποία σηματοδοτήθηκε από την εκτίναξη της έκδοσης T-bills, σε συνδυασμό με την επιθετική πολιτική επιτοκίων της Fed και την αύξηση των αποθεματικών, δημιούργησε ένα πολύπλοκο πλέγμα πολιτικής. Καθώς η έκδοση T-bill εκτοξεύεται κατά 125% από το 2019 και τα υπόλοιπα των αποθεματικών διογκώνονται κατά 118%, η πίεση στην οικονομία έχει γίνει αισθητή. Οι παράγοντες αυτοί υποδηλώνουν μια αναπόφευκτη χαλάρωση της νομισματικής στάσης της Fed τα επόμενα χρόνια. Η κλιμακούμενη πίεση στην αμερικανική οικονομία, η οποία τροφοδοτείται από τις αυξανόμενες πληρωμές τόκων για έντοκα γραμμάτια και αποθεματικά υπόλοιπα, δεν αφήνει πολλά περιθώρια για εφησυχασμό.

Επιπλέον, καθώς το δολάριο υποτιμάται, οι αναδυόμενες οικονομίες είναι έτοιμες να καρπωθούν τα οφέλη. Η αποδυνάμωση του δολαρίου είναι καλός οιωνός για την παγκόσμια ρευστότητα και τις χαλαρές χρηματοπιστωτικές συνθήκες, παρέχοντας μια ευλογία για τη χρηματοδότηση σε αυτές τις αγορές. Σε αυτό το μεταβαλλόμενο χρηματοπιστωτικό τοπίο, ο χρυσός και τα χύδην εμπορεύματα αποτελούν ελπίδα σταθερότητας- οι ήδη υψηλές τιμές τους είναι πιθανό να παραμείνουν αυξημένες. Οι κεντρικές τράπεζες, που είναι επιφυλακτικές για την υπερβολική εξάρτηση από το δολάριο, διαφοροποιούν τα αποθέματά τους, ενώ η πλειονότητα των χωρών επιδιώκει πλέον την αυτάρκεια εν μέσω διαταραχών στην αλυσίδα εφοδιασμού και της επιτακτικής ανάγκης για πράσινο μετασχηματισμό. Οι κίνδυνοι κοινωνικής πόλωσης και οικονομικής αποσταθεροποίησης διαφαίνονται όλο και μεγαλύτεροι.

Στη σφαίρα των κεντρικών τραπεζών, το δολάριο κυριαρχεί, αποτελώντας το εντυπωσιακό 58,9% των παγκόσμιων αποθεμάτων. Η κυριαρχία του υπογραμμίζεται περαιτέρω από τα πενιχρά μερίδια που κατέχουν άλλα νομίσματα όπως το ευρώ, το γεν, το γιουάν και η λίρα. Ακόμη και στις ιδιωτικές αγορές, το δολάριο διατηρεί μια επιβλητική παρουσία, εδραιώνοντας την ιδιότητά του ως το κατεξοχήν νόμισμα επιλογής στον πολύπλοκο ιστό της παγκόσμιας οικονομίας. Οι αυστηρές κυρώσεις κατά της Ρωσίας, σε μια προσπάθεια να παραλύσει την οικονομία της, προκάλεσαν απρόβλεπτες συνέπειες.

Μακριά από το να παραδοθεί, η Ρωσία συσπειρώθηκε, υπερασπιζόμενη εναλλακτικά χρηματοπιστωτικά δίκτυα και αμφισβητώντας την ηγεμονία του δολαρίου. Αυτό το κύμα απο-δολαριοποίησης έχει πλέον επεκταθεί σε παγκόσμιο επίπεδο, από την Ινδία έως τη Νότια Αφρική, προαναγγέλλοντας μια αλλαγή στην οικονομική δυναμική. Η “οπλοποίηση” του δολαρίου έχει καταλύσει μια παραδειγματική αλλαγή, με τα έθνη να χαράζουν δρόμους προς την οικονομική ανεξαρτησία. Καθώς η Κίνα και η Ρωσία πρωτοστατούν στα συστήματά τους, ο εναγκαλισμός των ΗΠΑ στην παγκόσμια οικονομία αντιμετωπίζει πρωτοφανείς προκλήσεις.

Η κίνηση προς την απο-δολαριοποίηση σηματοδοτεί όχι μόνο μια οικονομική αναδιάταξη αλλά και μια γεωπολιτική αναβαθμολόγηση, διαμορφώνοντας το περίγραμμα της διεθνούς ισχύος. Ωστόσο, η συμμαχία των BRICS έχει αναδειχθεί ως ένας τρομερός αμφισβητίας της καθιερωμένης κυριαρχίας της G7, προαναγγέλλοντας μια αλλαγή στην παγκόσμια οικονομική τάξη. Ενώ η G7 κατέχει σημαντικό μερίδιο του παγκόσμιου ΑΕΠ, η αυξανόμενη επιρροή των χωρών BRICS υπόσχεται να μειώσει αυτό το χάσμα τα επόμενα χρόνια. Με αγκυροβόλιο έναν συνολικό πληθυσμό που υπερβαίνει τα 3,6 δισεκατομμύρια, οι BRICS διαθέτουν σημαντική δημογραφική δύναμη και είναι έτοιμες να ξεπεράσουν το 50% του παγκόσμιου πληθυσμού με πιθανές νέες προσθήκες. Η συλλογική οικονομική τους ισχύς υπογραμμίζεται από το 25% των παγκόσμιων εξαγωγών αγαθών, γεγονός που τις τοποθετεί ως βασικούς παίκτες στο πεδίο του διεθνούς εμπορίου.

Για την ενίσχυση της οικονομικής ανθεκτικότητας, τα έθνη BRICS διερευνούν τρόπους για την προώθηση της χρήσης τοπικών νομισμάτων στις συναλλαγές, μετριάζοντας τους κινδύνους που συνδέονται με τις διακυμάνσεις των συναλλαγματικών ισοτιμιών και μειώνοντας την εξάρτηση από το δολάριο. Η Ινδία, ειδικότερα, πρωτοστατεί στις προσπάθειες για την ενίσχυση των εξαγωγών, υποστηρίζοντας τη χρήση του νομίσματός της στο διεθνές εμπόριο, μια κίνηση που επαναλαμβάνεται από άλλες χώρες που αντιμετωπίζουν έλλειψη δολαρίων ή δυτικές κυρώσεις. Στο επίκεντρο της ώθησης για οικονομική αυτονομία βρίσκεται μια διάχυτη ανησυχία μεταξύ των παγκόσμιων κεφαλαίων: το φάσμα των αμερικανικών κυρώσεων που αξιοποιούν την πλήρη ισχύ του νομίσματός της, όπως φάνηκε στα ακρωτηριαστικά μέτρα κατά της Ρωσίας.

Αυτή η ανησυχία τροφοδοτεί την πρόσφατη έξαρση των προσπαθειών απο-δολαριοποίησης, καθώς τα έθνη προσπαθούν να θωρακίσουν τις οικονομίες τους από πιθανές μελλοντικές ευπάθειες. Από την κατάρρευση του Bretton Woods έως την έλευση του ευρώ το 1999, και από τον απόηχο της χρηματοπιστωτικής κρίσης του 2008 έως σήμερα, οι αμφιβολίες για την υπεροχή του δολαρίου εξακολουθούν να υφίστανται. Αξίζει να σημειωθεί ότι το ποσοστό των αποθεματικών των κεντρικών τραπεζών που διακρατούνται σε δολάρια υποχώρησε κάτω από το 58,9% το τελευταίο τρίμηνο του περασμένου έτους, από σχεδόν 70% το 2000, υπογραμμίζοντας τη σταθερή πορεία προς την απο-δολαριοποίηση.

Εν μέσω των φιλοδοξιών για οικονομική αυτονομία, οι μικρότερες οικονομίες είναι όλο και πιο επιφυλακτικές απέναντι στα χρέη που κυριαρχούνται από το δολάριο. Αυτό, μαζί με τις προσπάθειες ενίσχυσης των περιφερειακών εμπορικών συμμαχιών, ωθεί τα έθνη στην αναζήτηση εναλλακτικών λύσεων έναντι του δολαρίου. Η άνοδος του δολαρίου κλιμακώνει επίσης τους λογαριασμούς εισαγωγών για βασικά αγαθά όπως τα καύσιμα και τα τρόφιμα. Ιδιαίτερα ευάλωτα είναι τα έθνη που εξαρτώνται από τις εισαγωγές, όπου η άνοδος της αξίας του δολαρίου επιβαρύνει γρήγορα τους προϋπολογισμούς. Η απο-δολαριοποίηση χρησιμεύει ως ασπίδα κατά της μεταβλητότητας του νομίσματος και των αυξανόμενων εξόδων εισαγωγής, προσφέροντας ανάσα στις ευάλωτες οικονομίες. Ενώ η ανατίμηση του δολαρίου μπορεί να σηματοδοτεί δύναμη για την οικονομία των ΗΠΑ, ο αντίκτυπός της στις αναδυόμενες αγορές είναι πολύ πιο αρνητικός. Καθώς το δολάριο ενισχύεται, οι οικονομίες των αναδυόμενων αγορών επωμίζονται το μεγαλύτερο βάρος, παλεύοντας με την υποτίμηση του νομίσματος και τις ασφυκτικές προοπτικές ανάπτυξης.

Η ανάλυση των δεδομένων αποκαλύπτει μια χαρακτηριστική αντίστροφη συσχέτιση μεταξύ της αξίας του δολαρίου ΗΠΑ και των επιδόσεων των οικονομιών των αναδυόμενων αγορών, όπως προκύπτει από τον δείκτη MSCI και τις τάσεις αύξησης του ΑΕΠ. Ένα υποτιμημένο δολάριο, αντίθετα, προσφέρει μια αχτίδα ελπίδας για αυτά τα έθνη, εγκαινιάζοντας χαλαρές χρηματοπιστωτικές συνθήκες και αυξημένη ρευστότητα. Η τρέχουσα κατάσταση των πραγμάτων, με τον δείκτη του δολαρίου ΗΠΑ να κυμαίνεται γύρω στο 103, αντανακλά μια ανατίμηση 7% από τον Ιανουάριο του 2022, η οποία οφείλεται εν μέρει στις αυξήσεις των επιτοκίων της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ.

Ωστόσο, αυτή η ανατίμηση έχει κόστος, ασκώντας καθοδικές πιέσεις στα νομίσματα των αναδυόμενων αγορών. Καθώς οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής περιηγούνται σε αυτό το περίπλοκο έδαφος, η λεπτή ισορροπία μεταξύ της ισχύος του δολαρίου και της ανθεκτικότητας των αναδυόμενων αγορών παραμένει ένα καίριο ζήτημα, με εκτεταμένες επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομική σταθερότητα.

Ο Dr Imran Khalid είναι ελεύθερος συνεργάτης από το Καράτσι.

Νέα Εποχή

Πηγή: newagebd.net | Μεταφρασμένο από το Sahiel.gr