Χούθι χτύπησαν την ενεργειακή καρδιά της Σαουδικής Αραβίας – Επίθεση με drone στο διυλιστήριο της Aramco στην Τζαζάν

Η αντιπαράθεση στην Αραβική Χερσόνησο περνά σε μία ακόμη πιο επικίνδυνη φάση, καθώς οι Χούθι της Υεμένης ανακοίνωσαν ότι πραγματοποίησαν επίθεση με μη επανδρωμένο αεροσκάφος εναντίον του διυλιστηρίου της Saudi Aramco στην Τζαζάν, στη νοτιοδυτική Σαουδική Αραβία.

Η χρονική στιγμή δεν είναι αδιάφορη…. Το Ριάντ βρίσκεται αντιμέτωπο με αυξημένες απειλές από δυνάμεις που συνδέονται με τον περιφερειακό άξονα του Ιράν, ενώ παράλληλα επιχειρεί να ενισχύσει την αμυντική του θέση και να αποτρέψει μια νέα γενικευμένη ανάφλεξη.

Η επίθεση στην Τζαζάν, ανεξάρτητα από την τελική έκταση των ζημιών, στέλνει ένα σαφές στρατηγικό μήνυμα: οι ενεργειακές υποδομές της Σαουδικής Αραβίας μπορούν και πάλι να μετατραπούν σε πεδίο άσκησης στρατιωτικής πίεσης.

Και αυτό αφορά πολύ περισσότερους από το Ριάντ και τη Σαναά.

Τι συνέβη στο διυλιστήριο της Aramco

Σύμφωνα με το Reuters, οι Χούθι ανέλαβαν την ευθύνη για επίθεση με drone στο διυλιστήριο της Saudi Aramco στην Τζαζάν στις 9 Αυγούστου. Στη σαουδαραβική εγκατάσταση εκδηλώθηκε πυρκαγιά, η οποία, σύμφωνα με το υπουργείο Ενέργειας της Σαουδικής Αραβίας, τέθηκε γρήγορα υπό έλεγχο και κατασβέστηκε. Δεν αναφέρθηκαν τραυματισμοί.

Υπάρχει, ωστόσο, μια κρίσιμη λεπτομέρεια που πρέπει να διαχωριστεί από τους τίτλους της είδησης: Η σαουδαραβική πλευρά επιβεβαίωσε την πυρκαγιά, αλλά δεν επιβεβαίωσε ότι αυτή προκλήθηκε από την επίθεση που ανακοίνωσαν οι Χούθι.

Επομένως, μέχρι να υπάρξουν περισσότερα επίσημα ή ανεξάρτητα στοιχεία, η επίθεση πρέπει δημοσιογραφικά να παρουσιάζεται ως ανάληψη ευθύνης των Χούθι και όχι ως πλήρως επιβεβαιωμένο σαουδαραβικό πόρισμα.

Γιατί η Τζαζάν έχει ιδιαίτερη σημασία

Το διυλιστήριο δεν αποτελεί μια ασήμαντη περιφερειακή εγκατάσταση. Η μονάδα της Τζαζάν έχει δυνατότητα επεξεργασίας περίπου 400.000 βαρελιών αργού πετρελαίου ημερησίως, γεγονός που την εντάσσει στις σημαντικές ενεργειακές υποδομές του σαουδαραβικού βασιλείου.

Η γεωγραφική της θέση έχει επίσης στρατηγικό βάρος.

Η Τζαζάν βρίσκεται στη νοτιοδυτική Σαουδική Αραβία, κοντά στην Υεμένη και απέναντι από τον ευρύτερο θαλάσσιο χώρο που συνδέεται με την Ερυθρά Θάλασσα και το Μπαμπ ελ Μαντέμπ. Αυτό δημιουργεί έναν επικίνδυνο συνδυασμό: Χερσαίες ενεργειακές εγκαταστάσεις, θαλάσσιες πετρελαϊκές μεταφορές και μία από τις σημαντικότερες εμπορικές αρτηρίες του κόσμου βρίσκονται μέσα στο ίδιο γεωστρατηγικό τόξο έντασης.

Οι Χούθι επιστρέφουν στην πίεση προς το Ριάντ

Η Τζαζάν δεν αποτελεί μεμονωμένο περιστατικό. Λίγες ημέρες νωρίτερα, στις 5 Αυγούστου, οι Χούθι είχαν ανακοινώσει επίθεση εναντίον σαουδαραβικού πετρελαιοφόρου στην Ερυθρά Θάλασσα, εντάσσοντας πλέον στο ίδιο μέτωπο τόσο τις χερσαίες ενεργειακές υποδομές όσο και τις θαλάσσιες μεταφορές.

Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία.

Για χρόνια οι Χούθι απέδειξαν ότι η στρατιωτική τους αξία δεν βρίσκεται στην ικανότητά τους να αντιμετωπίσουν συμμετρικά μια δύναμη όπως η Σαουδική Αραβία. Βρίσκεται στην ικανότητά τους να δημιουργούν δυσανάλογο οικονομικό και στρατηγικό κόστος με σχετικά φθηνά μέσα.

Drones, βαλλιστικοί πύραυλοι, αντιπλοϊκά συστήματα και επιθέσεις εναντίον κρίσιμων υποδομών μπορούν να υποχρεώσουν έναν πολύ ισχυρότερο αντίπαλο να δαπανά τεράστιους πόρους για αεράμυνα, προστασία εγκαταστάσεων και ασφάλεια θαλάσσιων οδών.

Αυτή είναι η ουσία του ασύμμετρου πολέμου.

Το Ριάντ είχε προειδοποιήσει ότι έρχεται επίθεση

Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι ότι η Σαουδική Αραβία φέρεται να είχε ήδη πληροφορίες για επικείμενη κλιμάκωση. Στις 6 Αυγούστου, το Reuters μετέδωσε ότι σαουδαραβικές, αμερικανικές και άλλες περιφερειακές υπηρεσίες είχαν πληροφορίες για πιθανές συντονισμένες επιθέσεις εναντίον του βασιλείου.

Σύμφωνα με τις σχετικές πληροφορίες, η απειλή αφορούσε δυνάμεις που συνδέονται με το Ιράν και θα μπορούσε να εκδηλωθεί από δύο κατευθύνσεις: από ιρακινές ένοπλες οργανώσεις στον βορρά και από τους Χούθι της Υεμένης στον νότο.

Μεταξύ των πιθανών στόχων αναφέρονταν κρίσιμες οικονομικές και πολιτικές υποδομές, συμπεριλαμβανομένων ενεργειακών εγκαταστάσεων, λιμένων και αεροδρομίων. Τρεις ημέρες αργότερα, οι Χούθι ανακοίνωσαν το πλήγμα στην Τζαζάν. Η αλληλουχία αυτή δύσκολα μπορεί να αγνοηθεί.

Το μήνυμα προς τη Σαουδική Αραβία

Η στρατηγική αξία τέτοιων επιθέσεων δεν μετριέται αποκλειστικά από το πόσες δεξαμενές καταστράφηκαν ή από το πόσες ώρες παρέμεινε εκτός λειτουργίας μια εγκατάσταση.

Το πραγματικό μήνυμα είναι διαφορετικό: «Μπορούμε να φτάσουμε στις ενεργειακές σας υποδομές».

Για μια χώρα όπως η Σαουδική Αραβία, η οποία οικοδόμησε μεγάλο μέρος της οικονομικής και γεωπολιτικής της ισχύος πάνω στην ενεργειακή παραγωγή, αυτή η απειλή έχει τεράστιο ειδικό βάρος. Το προηγούμενο του 2019 παραμένει χαραγμένο στη συλλογική μνήμη των αγορών. Τότε, οι επιθέσεις στις εγκαταστάσεις Abqaiq και Khurais είχαν προκαλέσει προσωρινή απώλεια περίπου 5,7 εκατομμυρίων βαρελιών ημερήσιας παραγωγής, προκαλώντας σοκ στην παγκόσμια αγορά.

Η σημερινή περίπτωση της Τζαζάν δεν βρίσκεται —με τα μέχρι τώρα δεδομένα— κοντά σε εκείνη την κλίμακα. Αλλά το ιστορικό προηγούμενο δείχνει πόσο γρήγορα μια επίθεση σε συγκεκριμένα σημεία της σαουδαραβικής ενεργειακής αλυσίδας μπορεί να αποκτήσει διεθνείς συνέπειες.

Ο ιρανικός παράγοντας

Οι Χούθι δεν μπορούν να εξεταστούν αποκομμένοι από τη μεγαλύτερη αντιπαράθεση στη Μέση Ανατολή. Το κίνημα αποτελεί εδώ και χρόνια έναν από τους σημαντικότερους περιφερειακούς συμμάχους του Ιράν.

Αυτό δεν σημαίνει αυτομάτως ότι κάθε στρατιωτική ενέργεια των Χούθι διατάσσεται απευθείας από την Τεχεράνη. Μια τέτοια σύνδεση απαιτεί αποδείξεις. Σημαίνει όμως ότι η δράση τους εντάσσεται σε ένα ευρύτερο περιβάλλον όπου το Ιράν έχει επενδύσει στην ανάπτυξη ενός δικτύου ένοπλων συμμάχων και συνεργαζόμενων οργανώσεων ικανών να ασκούν πίεση σε πολλαπλά μέτωπα.

Για τη Σαουδική Αραβία, επομένως, το πρόβλημα δεν περιορίζεται πλέον στα σύνορα με την Υεμένη. Η απειλή μπορεί να προέρχεται από διαφορετικές γεωγραφικές κατευθύνσεις, να χρησιμοποιεί διαφορετικά οπλικά συστήματα και να στοχεύει διαφορετικού τύπου υποδομές. Αυτό περιπλέκει δραματικά την αμυντική εξίσωση.

Η νέα αμυντική αρχιτεκτονική Ριάντ–Άγκυρας–Ισλαμαμπάντ

Το περιστατικό αποκτά ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον επειδή σημειώνεται λίγες ημέρες μετά τις κινήσεις για στενότερη αμυντική συνεργασία μεταξύ Σαουδικής Αραβίας, Τουρκίας και Πακιστάν. Σύμφωνα με το Reuters, οι τρεις χώρες προχώρησαν σε συμφωνία κοινής άμυνας, σε μια περίοδο κατά την οποία το Ριάντ επιχειρεί να ενισχύσει την περιφερειακή αποτρεπτική του ικανότητα.

Η εξέλιξη αυτή δεν πρέπει να διαβαστεί επιφανειακά…. Η Σαουδική Αραβία φαίνεται να αναζητά μεγαλύτερο στρατηγικό βάθος σε ένα περιβάλλον όπου η παραδοσιακή αμερικανική ομπρέλα ασφαλείας εξακολουθεί να έχει τεράστια σημασία, αλλά δεν θεωρείται πλέον από μόνη της αρκετή για κάθε πιθανό σενάριο.

Η Τουρκία διαθέτει ισχυρή αμυντική βιομηχανία και σημαντική τεχνογνωσία στα μη επανδρωμένα συστήματα. Το Πακιστάν αποτελεί πυρηνική δύναμη και διαθέτει έναν από τους μεγαλύτερους στρατούς του μουσουλμανικού κόσμου. Η Σαουδική Αραβία διαθέτει οικονομική ισχύ και κρίσιμη γεωστρατηγική θέση. Η σύγκλιση αυτών των τριών χωρών μπορεί μακροπρόθεσμα να μεταβάλει τις ισορροπίες ασφαλείας στην ευρύτερη περιοχή.

Η Ερυθρά Θάλασσα παραμένει το μεγάλο μέτωπο

Το σημαντικότερο ίσως στοιχείο είναι ότι η κρίση δεν περιορίζεται στη Σαουδική Αραβία. Η Ερυθρά Θάλασσα αποτελεί έναν από τους ζωτικούς εμπορικούς διαδρόμους που συνδέουν την Ασία και τη Μέση Ανατολή με τη Μεσόγειο και την Ευρώπη. Στο νότιο άκρο της βρίσκεται το Μπαμπ ελ Μαντέμπ. Στο βόρειο άκρο βρίσκεται η Διώρυγα του Σουέζ.

Ανάμεσά τους κινείται ένα σημαντικό τμήμα των παγκόσμιων εμπορευματικών και ενεργειακών ροών. Επομένως, όταν η ένταση επεκτείνεται ταυτόχρονα σε πλοία, λιμένες και ενεργειακές εγκαταστάσεις, το πρόβλημα παύει να είναι «μια σύγκρουση στην Υεμένη». Μετατρέπεται σε ζήτημα διεθνούς εμπορίου και ενεργειακής ασφάλειας.

Τι μπορεί να σημαίνει για το πετρέλαιο

Μία μεμονωμένη επίθεση που προκαλεί περιορισμένες ζημιές δεν αρκεί από μόνη της για να ανατρέψει την παγκόσμια αγορά πετρελαίου. Θα ήταν υπερβολή να παρουσιαστεί διαφορετικά. Ο κίνδυνος βρίσκεται στη συσσώρευση των περιστατικών.

Εάν οι επιθέσεις πολλαπλασιαστούν και αρχίσουν να επηρεάζουν ταυτόχρονα διυλιστήρια, τερματικούς σταθμούς, δεξαμενόπλοια και θαλάσσιες οδούς, τότε το κόστος δεν θα προέρχεται μόνο από την απώλεια παραγωγής.

Θα προέρχεται επίσης από την αύξηση του ασφαλιστικού κόστους για τη ναυτιλία, τις αλλαγές δρομολογίων, το αυξημένο κόστος προστασίας των εγκαταστάσεων, τον κίνδυνο προσωρινής απώλειας διυλιστικής ικανότητας, και κυρίως από το γεωπολιτικό ασφάλιστρο που θα ενσωματώνουν οι αγορές στις τιμές.

Η πραγματική απειλή, συνεπώς, δεν είναι μία πυρκαγιά. Είναι η δημιουργία της αντίληψης ότι ολόκληρη η ενεργειακή αρχιτεκτονική της περιοχής βρίσκεται πλέον μέσα στη ζώνη του πολέμου.

Γιατί η εξέλιξη αφορά άμεσα την Ελλάδα

Για την Ελλάδα, οι εξελίξεις αυτές δεν είναι μακρινές  η ελληνική οικονομία εξαρτάται από τις διεθνείς ενεργειακές τιμές, ενώ η ελληνόκτητη ναυτιλία βρίσκεται στον πυρήνα των παγκόσμιων θαλάσσιων μεταφορών.

Οποιαδήποτε σοβαρή διαταραχή στην Ερυθρά Θάλασσα και στις ενεργειακές ροές της Μέσης Ανατολής μπορεί να μεταφερθεί στην Ευρώπη μέσω υψηλότερου μεταφορικού κόστους, ακριβότερης ενέργειας και νέων πληθωριστικών πιέσεων.

Υπάρχει όμως και μια βαθύτερη γεωπολιτική διάσταση η Ελλάδα βρίσκεται στο ανατολικό άκρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και στην είσοδο της Ανατολικής Μεσογείου. Οι ανακατατάξεις στη Μέση Ανατολή, η ενίσχυση περιφερειακών συμμαχιών και ο αυξανόμενος ρόλος της Τουρκίας στην αμυντική αρχιτεκτονική της περιοχής αποτελούν εξελίξεις που η Αθήνα οφείλει να παρακολουθεί με ιδιαίτερη προσοχή.

Η γεωγραφία δεν επιτρέπει πολυτέλεια αδιαφορίας.

Το επόμενο βήμα είναι αυτό που πρέπει να παρακολουθήσουμε

Το κρίσιμο ερώτημα πλέον δεν είναι μόνο τι συνέβη στην Τζαζάν είναι τι θα ακολουθήσει. Εάν το Ριάντ θεωρήσει ότι πρόκειται για μέρος μιας οργανωμένης και παρατεταμένης εκστρατείας εναντίον της σαουδαραβικής ενεργειακής υποδομής, η πίεση για στρατιωτική απάντηση θα αυξηθεί.

Μια σαουδαραβική κλιμάκωση στην Υεμένη θα μπορούσε, με τη σειρά της, να προκαλέσει νέα κύματα επιθέσεων των Χούθι. Και τότε δημιουργείται ένας επικίνδυνος μηχανισμός αλληλοτροφοδότησης επίθεση – αντίποινα – νέα επίθεση – διεύρυνση στόχων – περιφερειακή εμπλοκή.

Σε μια περιοχή ήδη φορτισμένη από πολέμους, ανταγωνισμούς και συγκρουόμενα συμφέροντα, ένα τέτοιο σπιράλ μπορεί να γίνει εξαιρετικά δύσκολο να ελεγχθεί.

Η μεγάλη εικόνα

Η φωτιά στην Τζαζάν μπορεί να έσβησε γρήγορα αλλά  η γεωπολιτική φωτιά γύρω από την Αραβική Χερσόνησο, όμως, κάθε άλλο παρά σβήνει. Οι Χούθι δείχνουν ότι εξακολουθούν να διαθέτουν τη δυνατότητα να απειλούν στόχους με πολύ μεγαλύτερη οικονομική και στρατηγική αξία από το κόστος των όπλων που χρησιμοποιούν.

Η Σαουδική Αραβία ενισχύει τις συμμαχίες της.

Το Ιράν παραμένει ο μεγάλος παράγοντας πίσω από την περιφερειακή ισορροπία ισχύος. Και η Ερυθρά Θάλασσα μετατρέπεται ολοένα περισσότερο σε χώρο όπου συναντώνται ενεργειακές ροές, παγκόσμιο εμπόριο και στρατιωτικός ανταγωνισμός.

Το πραγματικό ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι εάν μία επίθεση στην Τζαζάν μπορεί να αλλάξει μόνη της τις ισορροπίες. Δεν μπορεί. Το ερώτημα είναι εάν αποτελεί ακόμη έναν κρίκο σε μια αλυσίδα γεγονότων που οδηγεί την περιοχή σε έναν πολύ ευρύτερο ενεργειακό και περιφερειακό πόλεμο. Και αυτή είναι μια εξέλιξη που η Ελλάδα δεν έχει την πολυτέλεια να παρακολουθεί ως απλός θεατής.

Πηγές: Reuters, σαουδαραβικό υπουργείο Ενέργειας και διεθνείς αναφορές για τις τελευταίες εξελίξεις στη Σαουδική Αραβία, την Υεμένη και την Ερυθρά Θάλασσα.