του Alexander Mezyaev
Η θέση και ο ρόλος της Ασίας, της Αφρικής και της Λατινικής Αμερικής στη νέα αντίληψη της εξωτερικής πολιτικής της Ρωσίας
Το σύγχρονο διεθνές δίκαιο είναι μια από τις σημαντικότερες παγκόσμιες αξίες , αλλά δεν ήταν πάντα μια τέτοια αξία, σημαντική για όλα τα κράτη.
Για αιώνες, το διεθνές δίκαιο αποτελούσε εργαλείο καταστολής μιας μικρής ομάδας κρατών έναντι του υπόλοιπου κόσμου, αφενός, και ο συντονισμός της λεηλασίας εντός της ομάδας αυτής, αφετέρου. Οι απόηχοι αυτού του διεθνούς δικαίου παραμένουν μέχρι σήμερα. Για παράδειγμα, η όμορφα ηχηρή αρχή της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας είχε ως στόχο να δικαιολογήσει την απεριόριστη λεηλασία των θαλάσσιων πόρων κρατών που δεν διέθεταν δικούς τους στόλους ή ήταν στρατιωτικά ασθενέστερα. Ακόμη και τα έγγραφα των μεγάλων οργάνων του ΟΗΕ φέρουν απόηχους αυτού του διεθνούς δικαίου. Έτσι, το άρθρο 38 του καταστατικού του Διεθνούς Δικαστηρίου των Ηνωμένων Εθνών ορίζει ότι μεταξύ των πηγών δικαίου που εφαρμόζει το δικαστήριο είναι οι εξής: οι γενικές αρχές του δικαίου που αναγνωρίζονται από τα πολιτισμένα έθνη…
Τα πράγματα άρχισαν να αλλάζουν με την έναρξη της διαδικασίας αποαποικιοποίησης. Το διεθνές δίκαιο απέκτησε τα χαρακτηριστικά του δικαίου των ίσων. Κατά τη διάρκεια των δεκαετιών του 1950 και του 1970, διαμορφώθηκαν σταδιακά τα θεμέλια ενός προοδευτικού διεθνούς δικαίου, μέσα σε έναν σκληρό αγώνα. Φαινόταν ότι έτσι θα γινόταν. Ωστόσο, με την καταστροφή της ΕΣΣΔ (ή, ακριβέστερα, του κομμουνιστικού παγκόσμιου σχεδίου) η κατάσταση άλλαξε ριζικά.
Η εξάλειψη της δύναμης που είχε εξασφαλίσει τη διαμόρφωση του προοδευτικού διεθνούς δικαίου δεν μπορούσε παρά να επηρεάσει την αλλαγή αυτού του δικαίου. Ήδη τον Μάιο του 1993 – ενάμιση χρόνο μετά την καταστροφή της Σοβιετικής Ένωσης – έγινε η πρώτη μεγάλη επίθεση στο διεθνές δίκαιο: ιδρύθηκε ένα διεθνές ποινικό δικαστήριο. Το πρώτο χτύπημα ήταν δοκιμαστικό – αφορούσε μόνο τα Βαλκάνια. Ωστόσο, το πεδίο εφαρμογής του χτυπήματος ήταν παγκόσμιο. Πρώτον, πολλά κράτη της πρώην Γιουγκοσλαβίας αποτέλεσαν άμεσο στόχο του δικαστηρίου. Δεύτερον, όλα τα υπόλοιπα επηρεάστηκαν έμμεσα: υποχρεώθηκαν να συνεργαστούν με το δικαστήριο, δηλαδή να συμμορφωθούν με οποιαδήποτε απαίτησή του. Και οι απαιτήσεις που τέθηκαν ήταν κατά παράβαση του διεθνούς δικαίου! Για παράδειγμα, η απαίτηση για τη σύλληψη ενός αρχηγού κράτους αποτελεί αλλαγή των θεμελιωδών κανόνων του διεθνούς δικαίου- άλλωστε, ο αρχηγός κράτους δεν είναι μόνο και όχι τόσο ένα άτομο όσο η κυριαρχία ενός κράτους!
Η αλλαγή του διεθνούς δικαίου υπήρξε δύσκολη. Εξ ου και η αντικατάσταση του διεθνούς δικαίου με ένα νέο δίκαιο που πήρε το άμορφο όνομα “παγκόσμια τάξη βασισμένη σε κανόνες”. Οι κανόνες γράφονται στα κέντρα της παγκόσμιας διακυβέρνησης και η βασιζόμενη σε κανόνες παγκόσμια τάξη είναι ένα αντικειμενικό φαινόμενο. Εμφανίστηκε μόνο επειδή, πρώτον, ήταν δυνατόν να μετατραπεί το επί πολλές δεκαετίες καταπιεστικό διεθνές δίκαιο σε προοδευτικό δίκαιο και, δεύτερον, το αντικείμενο αυτού του μετασχηματισμού καταστράφηκε. Μια “βασισμένη σε κανόνες ειρηνική τάξη” δεν μπορούσε παρά να εμφανιστεί μετά την καταστροφή της ΕΣΣΔ και του παγκόσμιου συστήματος του σοσιαλισμού.
Η ριζική αλλαγή του διεθνούς περιβάλλοντος το 2022 έθεσε έναν τεράστιο αριθμό νέων προκλήσεων για τη Ρωσία. Μία από αυτές έχει να κάνει με μια εννοιολογική αλλαγή στην εξωτερική πολιτική της Ρωσικής Ομοσπονδίας. Οι προηγούμενες εκδόσεις της Έννοιας θεωρούσαν γενικά ότι η προτεραιότητα της εξωτερικής πολιτικής της Ρωσίας ήταν η Δύση. Ο υπόλοιπος κόσμος βρισκόταν, σε διαφορετικό βαθμό, στην περιφέρεια των συμφερόντων της Ρωσίας.
Η νέα Έννοια της ρωσικής εξωτερικής πολιτικής της 31ης Μαρτίου 2023 δεν είναι μια νέα έκδοση, αλλά μια νέα αντίληψη.
Η Ασία, η Αφρική και η Λατινική Αμερική πήραν επιτέλους τη θέση που τους αναλογεί στην Αντίληψη. Για να είμαστε πιο ακριβείς, μεταξύ των περιφερειακών προτεραιοτήτων οι χώρες της ΚΑΚ και της ΕΑΕΕ (που ονομάζονται “εγγύς εξωτερικό”) κατέλαβαν την πρώτη θέση. Η Αρκτική αποτέλεσε έκπληξη. Ακολουθούν η Ευρασία (με την Κίνα και την Ινδία ως εσωτερικές προτεραιότητες), η Ασία-Ειρηνικός, ο ισλαμικός κόσμος, η Αφρική, η Λατινική Αμερική και η Καραϊβική. Η Ευρώπη κατατάσσεται πλέον στην προτελευταία θέση. Και τελευταίες είναι οι ΗΠΑ μαζί με “τα άλλα αγγλοσαξονικά κράτη”! Ένας τέτοιος χαρακτηρισμός των κριτηρίων αναφοράς της εξωτερικής μας πολιτικής γίνεται για πρώτη φορά!
Ιδιαίτερη σημασία έχει το αφρικανικό τμήμα της έννοιας. Αυτό είναι σημαντικό, δεδομένης της πλήρους απουσίας οποιασδήποτε εννοιολογικής πρόβλεψης για την ήπειρο σε προηγούμενες έννοιες, και της επικείμενης ΙΙ Συνόδου Κορυφής Ρωσίας-Αφρικής τον Ιούλιο του 2023.
Πρώτον, η Αφρική περιγράφεται ως “διακριτικό και σημαίνον κέντρο της παγκόσμιας ανάπτυξης“. Δεύτερον, η Ρωσία διακηρύσσει την αλληλεγγύη με την Αφρική “στην προσπάθειά της για έναν πιο δίκαιο πολυπολικό κόσμο και την εξάλειψη των οικονομικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Αυτή είναι η κύρια θέση. Το Concept αναφέρει επίσης την “εξεζητημένη” πολιτική της νεοαποικιοκρατίας ως παράγοντα που εμποδίζει την οικοδόμηση μιας δίκαιης παγκόσμιας τάξης.
Ποιες είναι οι προτεραιότητες της αφρικανικής πολιτικής της Ρωσίας; Είναι πέντε.
Πρώτον: υποστήριξη της κυριαρχίας και της ανεξαρτησίας των κρατών της ηπείρου. Τα μέσα αυτής της υποστήριξης κατονομάζονται ρητά: βοήθεια για την ασφάλεια (που αναφέρεται σε είδη ασφάλειας όπως η τροφή και η ενέργεια), καθώς και στρατιωτική και στρατιωτικοτεχνική συνεργασία.
Δεύτερον: βοήθεια για τη διευθέτηση ένοπλων συγκρούσεων (και την αντιμετώπιση των συνεπειών τους). Τονίζεται ότι η Ρωσία θα εφαρμόσει την αρχή των “αφρικανικών λύσεων στα αφρικανικά προβλήματα”.
Τρίτον, πρέπει να συνεχιστεί η διμερής και πολυμερής συνεργασία μεταξύ Ρωσίας και Αφρικής και αναφέρονται δύο σημαντικές πλατφόρμες για τη συνεργασία αυτή: η Αφρικανική Ένωση και το Φόρουμ Εταιρικής Σχέσης Ρωσίας-Αφρικής.
Τέταρτον, αύξηση του εμπορίου και των επενδύσεων, τόσο σε ενδοκρατικό όσο και σε διεθνές επίπεδο (όπως η Αφρικανική Ζώνη Ελεύθερων Συναλλαγών από τη μία πλευρά και η ΕΑΕΕ από την άλλη).
Και, τέλος, το πέμπτο: η ανάπτυξη της ανθρωπιστικής συνεργασίας: επισημαίνονται η εκπαίδευση του εθνικού προσωπικού, τα θέματα υγείας κ.λπ.
Η νέα θέση των χωρών που ονομάστηκαν τρίτος κόσμος είναι μια ανάγκη που έχει καθυστερήσει από καιρό. Στη νέα αντίληψη της εξωτερικής πολιτικής της Ρωσίας, οι τελευταίες έχουν έρθει πρώτες. Και αυτή η μετατόπιση των προτεραιοτήτων έχει αντικειμενική βάση. Η Ασία, η Αφρική και η Λατινική Αμερική υπήρξαν τα κύρια θύματα τόσο του κατασταλτικού διεθνούς δικαίου των “πολιτισμένων” δυνάμεων όσο και της παγκόσμιας τάξης πραγμάτων που βασίζεται σε “κανόνες”. Ας δώσουμε προσοχή στην ασυνήθιστη διατύπωση της παραγράφου 57 της έννοιας, η οποία δηλώνει ότι η Ρωσία είναι “αλληλέγγυα” με την Αφρική, αλλά το κύριο πράγμα εδώ είναι η αφρικανική ήπειρος στην αναζήτησή της για έναν νέο, δίκαιο κόσμο!
Τα κράτη της Ασίας, της Αφρικής και της Λατινικής Αμερικής έχουν αντικειμενικό συμφέρον η παγκόσμια τάξη να διέπεται από το διεθνές δίκαιο και όχι από τους κανόνες που θα θέσει ο “κήπος” των λίγων και εκλεκτών για τη “ζούγκλα” όπου είναι εγγεγραμμένοι όλοι οι άλλοι.
Με πληροφορίες από tokoutsavaki.net
Ακολουθήστε το Sahiel.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.