ΗΠΑ – Κίνα: Οι Στρατηγικές Ασφάλειας του 2025 και η είσοδος σε μια νέα φάση παγκόσμιας αντιπαράθεσης

Δύο έγγραφα, ένα νέο στρατηγικό τοπίο

Η σχεδόν ταυτόχρονη δημοσίευση της Στρατηγικής Εθνικής Ασφάλειας των ΗΠΑ για το 2025 (NSS 2025) και της κινεζικής Λευκής Βίβλου «Εθνική Ασφάλεια της Κίνας στη Νέα Εποχή» δεν αποτελεί απλή σύμπτωση. Αντιθέτως, σηματοδοτεί τη μετάβαση του ανταγωνισμού ΗΠΑ–Κίνας από μια φάση αποσπασματικών αντιδράσεων σε μια ώριμη, δομική και μακροπρόθεσμη αντιπαράθεση.

Για πρώτη φορά με τέτοια σαφήνεια, και οι δύο υπερδυνάμεις περιγράφουν το στρατηγικό περιβάλλον ως μόνιμα ανταγωνιστικό, αποδεχόμενες σιωπηρά ότι η μεταξύ τους σχέση δεν είναι πλέον διαχειρίσιμη μέσω προσωρινών συμβιβασμών, αλλά θα καθορίσει τη διεθνή τάξη για δεκαετίες.

Αμοιβαία απειλή και συστημική σύγκρουση

Εντυπωσιακή είναι η συμμετρία στη ρητορική. Η Κίνα περιγράφει τις ΗΠΑ ως τη βασικότερη πηγή στρατηγικής πίεσης και τον κύριο παράγοντα που απειλεί την «ειρηνική της ανάπτυξη». Οι ΗΠΑ, από την άλλη, χαρακτηρίζουν την Κίνα ως τη μοναδική δύναμη που συνδυάζει οικονομική, στρατιωτική, τεχνολογική και ιδεολογική ισχύ, ικανή να αμφισβητήσει συνολικά την αμερικανική πρωτοκαθεδρία.

Αυτό το σημείο είναι κομβικό: Ο ανταγωνισμός δεν αφορά πλέον μεμονωμένες πολιτικές ή περιφερειακές κρίσεις, αλλά δύο αντικρουόμενα συστημικά οράματα για τη διεθνή τάξη.

Η διεθνής τάξη: Κανόνες ή αναθεώρηση;

Η NSS 2025 επαναβεβαιώνει τον αμερικανικό ρόλο ως θεματοφύλακα της «τάξης που βασίζεται σε κανόνες», δίνοντας έμφαση:

• Στην ελευθερία πλοήγησης

• Στις συμμαχίες ασφαλείας

• Στη διαφάνεια της παγκόσμιας οικονομίας

• Και στη διατήρηση των μεταπολεμικών θεσμών

Η Κίνα, αντίθετα, περιγράφει τον κόσμο ως εισερχόμενο σε μια περίοδο άνευ προηγουμένου αστάθειας και τονίζει ότι το παγκόσμιο σύστημα διακυβέρνησης δεν αντικατοπτρίζει πλέον την πραγματική ισορροπία ισχύος. Η απαίτηση για «μεταρρύθμιση» του συστήματος είναι, στην ουσία, απαίτηση αναθεώρησης της δυτικής πρωτοκαθεδρίας.

Αυτή η ασυμβατότητα νομιμότητας καθιστά σαφές ότι δεν πρόκειται για προσωρινή ένταση, αλλά για μακροχρόνια ιδεολογική και γεωπολιτική σύγκρουση, όπου η στρατηγική σύγκλιση θα περιορίζεται αποκλειστικά στη διαχείριση κρίσεων.

Ινδο-Ειρηνικός: «Κρύο εξωτερικό, ζεστό εσωτερικό»

Στρατιωτικά, οι διαφορές είναι εξίσου καθαρές: Οι ΗΠΑ επενδύουν στην ενίσχυση της προκεχωρημένης παρουσίας στον Ινδο-Ειρηνικό, εμβαθύνοντας συμμαχίες με:

• Ιαπωνία

• Νότια Κορέα

• Αυστραλία, και ενισχύοντας σχήματα όπως η QUAD με την Ινδία

Η Κίνα απαντά με επιτάχυνση του στρατιωτικού εκσυγχρονισμού, δίνοντας έμφαση:

• Στο ναυτικό

• Στην αεροπορία

• Στα πυραυλικά συστήματα

• Και στις δυνατότητες A2/AD, με στόχο την αποτροπή αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας κοντά στα σύνορά της

Το αποτέλεσμα είναι μια δομή αντιπαράθεσης όπου καμία πλευρά δεν επιδιώκει πόλεμο, αλλά καμία δεν είναι διατεθειμένη να υποχωρήσει. Έτσι, θερμά σημεία όπως η Νότια Σινική Θάλασσα, η Ανατολική Σινική Θάλασσα και το Στενό της Ταϊβάν παραμένουν μόνιμες εστίες κινδύνου.

Ταϊβάν: Η κόκκινη γραμμή

Η Ταϊβάν αποτελεί τον πιο επικίνδυνο κόμβο της αντιπαράθεσης:  Οι ΗΠΑ, μέσω της NSS 2025, αντιτίθενται σε κάθε μονομερή αλλαγή του status quo, διατηρώντας τη στρατηγική ασάφεια, αλλά ταυτόχρονα ενισχύουν την αποτροπή μέσω της στήριξης των αμυντικών δυνατοτήτων της Ταϊπέι.

Η Κίνα, αντίθετα, απορρίπτει πλήρως κάθε δυτική ερμηνεία περί «απροσδιόριστου καθεστώτος», χαρακτηρίζοντας την ενοποίηση ως θεμελιώδες εθνικό συμφέρον και αδιαπέραστη κόκκινη γραμμή. Εδώ, ο χώρος για συμβιβασμό είναι πρακτικά ανύπαρκτος.

Οικονομία και τεχνολογία ως πεδίο εθνικής ασφάλειας

Εξίσου κρίσιμος είναι ο οικονομικός και τεχνολογικός άξονας:  Οι ΗΠΑ υιοθετούν στρατηγική μείωσης εξάρτησης από την Κίνα σε:

• Ημιαγωγούς

• Καθαρή ενέργεια

• Μπαταρίες

• Σπάνιες γαίες

• Φαρμακευτικά προϊόντα

• Ψηφιακές τεχνολογίες

Η Κίνα απαντά με στρατηγική τεχνολογικής αυτοδυναμίας, βασισμένη στην εγχώρια παραγωγή και στη σταδιακή απεξάρτηση από δυτικές κρίσιμες τεχνολογίες.

Το αποτέλεσμα είναι η σταδιακή διαμόρφωση δύο παράλληλων οικονομικών και τεχνολογικών οικοσυστημάτων, με διαφορετικά πρότυπα, αλυσίδες αξίας και κανόνες. Ο ανταγωνισμός παύει να είναι εμπορικός και μετατρέπεται σε καθαρό ζήτημα εθνικής ασφάλειας.

Τι προμηνύεται μετά το 2026

Οι στρατηγικές του 2025 δείχνουν ότι η επόμενη φάση του ανταγωνισμού θα είναι πιο σταθερή αλλά και πιο επικίνδυνη. Όχι λόγω άμεσης σύγκρουσης, αλλά λόγω της μονιμοποίησης της αντιπαράθεσης σε όλα τα επίπεδα: στρατιωτικό, τεχνολογικό, οικονομικό και ιδεολογικό.

ΗΠΑ και Κίνα δεν βαδίζουν απλώς προς έναν νέο Ψυχρό Πόλεμο. Βαδίζουν προς μια εποχή όπου η σύγκρουση οραμάτων για την παγκόσμια τάξη θα καθορίσει τις εξελίξεις. Και σε έναν κόσμο όπου οι κανόνες αμφισβητούνται, η σταθερότητα θα είναι το πιο δυσεύρετο αγαθό.

Πηγή: moderndiplomacy.eu