Πυρηνικές συνομιλίες Ιράν–ΗΠΑ στη Γενεύη: Στο τραπέζι συμβιβασμοί, στο παρασκήνιο πολεμικά πλοία

Η νέα διπλωματική παρτίδα ανάμεσα στο Ιράν και τις Ηνωμένες Πολιτείες ξεκίνησε στη Γενεύη με βαρύ ιστορικό φορτίο και ακόμη βαρύτερο γεωπολιτικό υπόβαθρο. Ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Abbas Araghchi, έφθασε στην ελβετική πόλη για τον δεύτερο γύρο πυρηνικών συνομιλιών, επιδιώκοντας –όπως δήλωσε– «μια δίκαιη συμφωνία», ξεκαθαρίζοντας ταυτόχρονα ότι «η υποταγή σε απειλές δεν βρίσκεται στο τραπέζι».

Η δήλωση αυτή δεν ήταν απλή ρητορική. Ήρθε σε μια στιγμή που η στρατιωτική κινητικότητα των ΗΠΑ στην περιοχή, αλλά και οι εσωτερικές πιέσεις στο Ιράν, δημιουργούν ένα εκρηκτικό μείγμα.

Η Γενεύη ως πεδίο αναμέτρησης

Η επιλογή της Γενεύης δεν είναι τυχαία. Η πόλη έχει λειτουργήσει επανειλημμένα ως ουδέτερο έδαφος για κρίσιμες διαπραγματεύσεις. Οι επαφές αυτές έρχονται μετά από δεκαετίες αντιπαράθεσης γύρω από το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης, που κορυφώθηκε με την αποχώρηση των ΗΠΑ από τη συμφωνία του 2015.

Ο Ανώτατος Ηγέτης του Ιράν, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, έχει προειδοποιήσει ότι μια νέα στρατιωτική αντιπαράθεση θα μπορούσε να εξελιχθεί σε περιφερειακή σύγκρουση. Η προειδοποίηση αυτή δεν απευθύνεται μόνο στην Ουάσιγκτον, αλλά και στους συμμάχους της στην περιοχή.

Ο ρόλος του ΔΟΑΕ και οι επιθεωρήσεις στα ερείπια

Καθοριστικός παράγοντας στις συνομιλίες είναι ο Διεθνής Οργανισμός Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ). Ο Araghchi συναντήθηκε με τον επικεφαλής του οργανισμού, Rafael Grossi, σε μια προσπάθεια να καθοριστεί το πλαίσιο των επιθεωρήσεων στις πυρηνικές εγκαταστάσεις που επλήγησαν κατά τη διάρκεια της 12ήμερης σύγκρουσης τον Ιούνιο.

Η Τεχεράνη προειδοποιεί για κινδύνους ραδιενέργειας και ζητά επίσημο πρωτόκολλο για την επιθεώρηση του υψηλού εμπλουτισμού ουρανίου που φέρεται να βρίσκεται θαμμένο κάτω από ερείπια. Πρόκειται για μια άνευ προηγουμένου διαδικασία που θα δοκιμάσει τα όρια της διεθνούς επιτήρησης.

Η ιρανική πλευρά επιμένει ότι ο ΔΟΑΕ θα διαδραματίσει «σημαντικό ρόλο», αλλά ταυτόχρονα κατηγορεί τον οργανισμό για αποτυχία να καταδικάσει τις επιθέσεις σε εγκαταστάσεις που τελούν υπό τις εγγυήσεις της Συνθήκης Μη Διάδοσης (NPT).

Οι «ριζοσπαστικοί συμβιβασμοί» της Τεχεράνης

Σύμφωνα με πληροφορίες από την Τεχεράνη, η ιρανική πλευρά εμφανίζεται διατεθειμένη να εξετάσει «ριζοσπαστικούς συμβιβασμούς». Αυτό θα μπορούσε να σημαίνει μείωση του επιπέδου εμπλουτισμού ουρανίου και μεγαλύτερη διαφάνεια στις επιθεωρήσεις.

Ωστόσο, το Ιράν έχει επανειλημμένα δηλώσει ότι ο μηδενικός εμπλουτισμός –όπως ζητούν κύκλοι στην Ουάσιγκτον– δεν αποτελεί επιλογή. Παράλληλα, το πυραυλικό πρόγραμμα χαρακτηρίζεται «κόκκινη γραμμή».

Από την αμερικανική πλευρά, ο υπουργός Εξωτερικών Marco Rubio εμφανίστηκε συγκρατημένος, σημειώνοντας ότι η επίτευξη συμφωνίας θα είναι δύσκολη. Οι δηλώσεις του αντανακλούν το βαθύ έλλειμμα εμπιστοσύνης που χαρακτηρίζει τις διμερείς σχέσεις.

Στρατιωτική κινητικότητα και Στενά του Ορμούζ

Την ίδια ώρα, οι ΗΠΑ ενισχύουν τη στρατιωτική τους παρουσία στην περιοχή, με τον πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ να μην αποκλείει ακόμη και αλλαγή εξουσίας στο Ιράν. Η αποστολή δεύτερου αεροπλανοφόρου ενισχύει το μήνυμα αποτροπής – ή πίεσης.

Παράλληλα, το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (Islamic Revolutionary Guard Corps – IRGC) ξεκίνησε στρατιωτικές ασκήσεις στα Στενά του Ορμούζ, υπό τον τίτλο «Έξυπνος έλεγχος του Στενού του Ορμούζ». Πρόκειται για μία από τις πιο κρίσιμες θαλάσσιες οδούς παγκοσμίως, από όπου διέρχεται σημαντικό ποσοστό της παγκόσμιας ενεργειακής ροής.

Η χρονική σύμπτωση των ασκήσεων με τις συνομιλίες λειτουργεί ως έμμεσο μήνυμα ισχύος.

Το εσωτερικό μέτωπο και οι διεθνείς πιέσεις

Οι συνομιλίες διεξάγονται σε μια περίοδο εσωτερικής αναταραχής στο Ιράν, μετά τη βίαιη καταστολή διαδηλώσεων που προκάλεσε διεθνή κατακραυγή. Ο ΟΗΕ και οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων κατηγορούν την Τεχεράνη για υπερβολική χρήση βίας, ενώ η ιρανική ηγεσία αποδίδει τις ταραχές σε ξένη υποκίνηση.

Στο εσωτερικό του καθεστώτος, οι σκληροπυρηνικοί φοβούνται ότι οι διαπραγματεύσεις μπορεί να οδηγήσουν σε υπερβολικές παραχωρήσεις.

Γεωπολιτική σκακιέρα με αβέβαιο τέλος

Η παρούσα φάση των συνομιλιών δεν αφορά μόνο τον εμπλουτισμό ουρανίου. Αφορά τη συνολική ισορροπία ισχύος στη Μέση Ανατολή, την ασφάλεια του Ισραήλ, την ενεργειακή σταθερότητα και τη διεθνή αξιοπιστία της Συνθήκης Μη Διάδοσης.

Η Γενεύη μπορεί να προσφέρει χώρο για διπλωματική ανάσα. Όμως τα πολεμικά πλοία στον Περσικό Κόλπο και οι ασκήσεις στα Στενά του Ορμούζ υπενθυμίζουν ότι η αποτυχία δεν είναι θεωρητικό ενδεχόμενο.

Η Ιστορία έχει δείξει ότι όταν η διπλωματία συναντά την ισχύ, το αποτέλεσμα κρίνεται όχι μόνο στα τραπέζια των διαπραγματεύσεων, αλλά και στις αντοχές των εθνών. Και αυτή τη φορά, το διακύβευμα δεν είναι απλώς μια συμφωνία· είναι η αποτροπή μιας νέας, ευρύτερης ανάφλεξης στη Μέση Ανατολή.