Μπορεί οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις να αποφεύγουν να χρησιμοποιούν λέξεις όπως “πόλεμος” εντός των συνόρων της ηπείρου, ωστόσο ο Γερμανός ομοσπονδιακός πρόεδρος Φρανκ-Βάλτερ Σταϊνμάιερ το δήλωσε χωρίς περιστροφές: «Στην Ευρώπη μαίνεται ένας πραγματικός πόλεμος».
Κατά τη διάρκεια της θερινής του συνέντευξης στο ZDF, ο Γερμανός πρόεδρος προχώρησε σε μια σειρά ανησυχητικών διαπιστώσεων, κατηγορώντας ευθέως τη Ρωσία για την «καταστροφή της αρχιτεκτονικής ασφαλείας στην Ευρώπη» μετά την εισβολή στην Ουκρανία. Και όλα αυτά, ενώ παράλληλα τάχθηκε υπέρ της επαναφοράς της υποχρεωτικής στρατιωτικής θητείας, κάτι που φέρνει ιστορικές αναμνήσεις από τη μεταπολεμική Ευρώπη, όταν οι στρατοί ήταν ακόμη θεμέλιο κρατικής ύπαρξης.
Η θητεία επιστρέφει; Το Βερολίνο κάνει δεύτερες σκέψεις
Ο Σταϊνμάιερ – ένας πρόεδρος με εικόνα μετριοπαθή και «διπλωμάτη», όχι στρατοκράτη – προχώρησε σε μια ξεκάθαρη τοποθέτηση: «Η Bundeswehr χρειάζεται περισσότερους νέους. Και αυτό δεν μπορεί να γίνει μόνο με εθελοντισμό». Έτσι, άνοιξε ουσιαστικά τη συζήτηση για την επιστροφή της υποχρεωτικής στράτευσης στη Γερμανία, η οποία είχε καταργηθεί το 2011.
Σε μια Ευρώπη που δείχνει να ξυπνά αργά και με φόβο από τον «ύπνο της μεταψυχροπολεμικής ειρήνης», τέτοιες κινήσεις μοιάζουν να φανερώνουν κάτι πολύ βαθύτερο: ότι οι ηγεσίες ετοιμάζονται για το χειρότερο.
Η “νέα” πραγματικότητα: Η ασφάλεια παύει να είναι δεδομένη
Ο Σταϊνμάιερ δεν μάσησε τα λόγια του. Ο πόλεμος στην Ουκρανία δεν είναι απλώς μια τοπική σύγκρουση, αλλά ανατρέπει το σύνολο των σταθερών πάνω στις οποίες στηρίχθηκε η ευρωπαϊκή ειρήνη επί δεκαετίες. Η Ρωσία, σύμφωνα με τον ίδιο, έχει ανατρέψει πλήρως την ισορροπία, φέρνοντας ξανά στο τραπέζι το ερώτημα που πολλοί πίστευαν ότι είχε τελειώσει μετά το 1991: είναι η Ευρώπη ικανή να αμυνθεί μόνη της;
Η απάντηση από το Βερολίνο μοιάζει να είναι «όχι ακόμη» – αλλά μάλλον ετοιμάζεται να γίνει «ναι». Γιατί η ρητορική περί “ενίσχυσης του ΝΑΤΟ” και “ανάληψης ευθύνης” δεν συνοδεύεται απλώς από λόγια, αλλά πλέον και από πολιτικές πρωτοβουλίες όπως η συζήτηση για υποχρεωτική θητεία, αύξηση στρατιωτικών δαπανών και ενίσχυση της παραγωγής όπλων.
Η δήλωση Σταϊνμάιερ δεν έγινε τυχαία ούτε και είναι αθώα. Σηματοδοτεί τη μετατροπή της “ειρηνικής” Γερμανίας σε πλήρη παίκτη ενός ανερχόμενου ευρωπαϊκού αμυντικού μπλοκ – πιθανώς με ηγετικό ρόλο.
Αυτό όμως σημαίνει και ένα άλλο, λιγότερο ευχάριστο δεδομένο: ότι η Ευρώπη, για πρώτη φορά μετά από δεκαετίες, ετοιμάζεται να πολεμήσει – είτε μέσω προετοιμασίας, είτε για αποτροπή, είτε, όπως υποψιάζονται κάποιοι, με την προοπτική να εμπλακεί πιο άμεσα.
Είναι αναπόφευκτη η επιστροφή σε ένα “ημι-στρατιωτικοποιημένο” μοντέλο κοινωνίας; Θα δούμε άραγε ξανά την Ευρώπη να υιοθετεί μοντέλα όπως της δεκαετίας του ’50 και του ’60, με στρατεύσιμους, πολιτική άμυνα και κοινωνίες που ζουν με το φόβο πολέμου;
Ο χρόνος θα δείξει. Αλλά ένα είναι σίγουρο: το αφήγημα της “αιώνιας ειρήνης” έχει τελειώσει.
Επιπτώσεις για Ελλάδα και Νότιο Ευρωπαϊκό Τόξο:
Για χώρες όπως η Ελλάδα, που ποτέ δεν εγκατέλειψαν την υποχρεωτική στράτευση, η γερμανική στροφή ενισχύει την άποψη ότι η ασφάλεια πρέπει να βασίζεται και σε εθνική ετοιμότητα και όχι μόνο στις διεθνείς συμμαχίες.
Ίσως, μάλιστα, το μοντέλο της Ελλάδας να γίνει παράδειγμα στη νέα ευρωπαϊκή συζήτηση – μια ειρωνεία, δεδομένου ότι η χώρα μας για δεκαετίες πιεζόταν να μειώσει στρατιωτικές δαπάνες.