Συναγερμός για πυρκαγιές στην Ελλάδα: Σε πλήρη επιφυλακή ο κρατικός μηχανισμός – Άνεμοι έως 9 μποφόρ

Η Ελλάδα εισέρχεται σε ένα ακόμη εξαιρετικά δύσκολο διάστημα της φετινής αντιπυρικής περιόδου, με τον κρατικό μηχανισμό να βρίσκεται σε αυξημένη επιφυλακή και πολλές περιοχές της χώρας να αντιμετωπίζουν πολύ υψηλό κίνδυνο εκδήλωσης και ταχείας εξάπλωσης πυρκαγιών.

Ο συνδυασμός υψηλών θερμοκρασιών, παρατεταμένης ξηρασίας και πολύ ισχυρών ανέμων δημιουργεί ένα ιδιαίτερα επικίνδυνο περιβάλλον, στο οποίο ακόμη και μία μικρή εστία μπορεί να εξελιχθεί γρήγορα σε σοβαρό πύρινο μέτωπο.

Για την Κυριακή 9 Αυγούστου, η Γενική Γραμματεία Πολιτικής Προστασίας έχει κατατάξει σειρά περιοχών στην κατηγορία κινδύνου 4 – πολύ υψηλός κίνδυνος πυρκαγιάς, ενώ περιοχές της χώρας έχουν τεθεί σε κατάσταση κινητοποίησης Red Code.

Η κατάσταση αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα από ένα στοιχείο που αποτυπώνει την πίεση που δέχεται ο μηχανισμός πυροπροστασίας: σύμφωνα με τον υπουργό Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας Ευάγγελο Τουρνά, περισσότερες από 400 πυρκαγιές εκδηλώθηκαν μέσα σε μόλις δέκα ημέρες.

Πολύ υψηλός κίνδυνος πυρκαγιάς – Οι περιοχές στο «πορτοκαλί»

Σύμφωνα με τον επίσημο Χάρτη Πρόβλεψης Κινδύνου Πυρκαγιάς για την Κυριακή 9 Αυγούστου, στην κατηγορία κινδύνου 4 βρίσκονται περιοχές σε:

• Αττική, συμπεριλαμβανομένων των Κυθήρων
• Βοιωτία
• Αργολίδα
• Κορινθία
• Λακωνία
• Κρήτη

Η κατηγορία 4 σημαίνει ότι οι συνθήκες θεωρούνται ιδιαίτερα ευνοϊκές τόσο για την εκδήλωση όσο και για την ταχεία εξάπλωση μιας δασικής πυρκαγιάς. Σε τέτοιες συνθήκες, το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι μόνο πόσες πυρκαγιές θα ξεσπάσουν, αλλά πόσο γρήγορα μπορεί μια αρχικά περιορισμένη εστία να ξεφύγει από τον έλεγχο των πρώτων δυνάμεων επέμβασης.

Red Code και αυξημένη κινητοποίηση

Η κατάσταση κινητοποίησης Red Code σημαίνει αυξημένη ετοιμότητα των αρμόδιων υπηρεσιών και ενεργοποίηση των προβλεπόμενων μέτρων πολιτικής προστασίας στις περιοχές που βρίσκονται αντιμέτωπες με ιδιαίτερα υψηλό κίνδυνο.

Πυροσβεστικές δυνάμεις, Πολιτική Προστασία, περιφέρειες, δήμοι και συναρμόδιες υπηρεσίες καλούνται να βρίσκονται σε αυξημένη επιχειρησιακή ετοιμότητα. Και υπάρχει συγκεκριμένος λόγος, οι μετεωρολογικές συνθήκες των επόμενων ωρών και κυρίως της Δευτέρας αναμένεται να καταστήσουν την κατάσταση ακόμη δυσκολότερη.

Άνεμοι έως 8 μποφόρ – Ριπές έως 9 τη Δευτέρα

Η Επιτροπή Εκτίμησης Κινδύνου συνεδρίασε εκ νέου την Κυριακή 9 Αυγούστου λόγω των ισχυρών ανέμων. Για σήμερα, οι άνεμοι αναμένεται να φτάσουν τοπικά τα 8 μποφόρ, ενώ για τη Δευτέρα προβλέπονται ακόμη δυσμενέστερες συνθήκες, με ριπές που μπορούν να αγγίξουν τα 9 μποφόρ.

Οι ισχυροί άνεμοι αποτελούν έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες που μπορούν να μετατρέψουν μία δασική πυρκαγιά σε εξαιρετικά δύσκολο επιχειρησιακό συμβάν.

Μεταφέρουν καύτρες σε μεγάλες αποστάσεις, δημιουργώντας νέες εστίες μπροστά από το κύριο μέτωπο, αυξάνουν την ταχύτητα διάδοσης της φωτιάς και μπορούν να προκαλέσουν ξαφνικές αλλαγές στην κατεύθυνσή της.

Για τις επίγειες δυνάμεις αυτό σημαίνει δυσκολότερες και περισσότερο επικίνδυνες συνθήκες. Για τα εναέρια μέσα σημαίνει ότι η επιχειρησιακή δυνατότητα παρέμβασης μπορεί επίσης να περιοριστεί όταν οι άνεμοι γίνονται ιδιαίτερα ισχυροί.

Το επικίνδυνο «κοκτέιλ»: Ζέστη, ξηρασία και άνεμος

Οι θερμοκρασίες παραμένουν υψηλές. Στα ηπειρωτικά αναμένονται κατά τόπους τιμές 38 έως 39 βαθμών Κελσίου, ενώ παράλληλα οι βόρειοι άνεμοι διατηρούνται ισχυροί σε πολλές ανατολικές και νότιες περιοχές της χώρας.

Αυτή η συνύπαρξη υψηλής θερμοκρασίας, ξηρής βλάστησης και ισχυρού ανέμου είναι ακριβώς εκείνο που οι αρχές φοβούνται περισσότερο κατά την καρδιά του καλοκαιριού. Η βλάστηση έχει ήδη χάσει σημαντικό μέρος της υγρασίας της το έδαφος είναι ξηρό και όταν πάνω σε αυτές τις συνθήκες προστεθούν άνεμοι 7, 8 ή ακόμη και 9 μποφόρ, τα χρονικά περιθώρια αντίδρασης περιορίζονται δραματικά.

Πάνω από 400 πυρκαγιές μέσα σε δέκα ημέρες

Η πραγματική διάσταση της πίεσης που δέχεται ο μηχανισμός φαίνεται από τους αριθμούς. Ο Ευάγγελος Τουρνάς ανέφερε ότι μέσα σε διάστημα μόλις δέκα ημερών η χώρα αντιμετώπισε περισσότερες από 400 πυρκαγιές. Πρόκειται για έναν αριθμό που μεταφράζεται σε περισσότερες από 40 ενάρξεις κατά μέσο όρο ημερησίως.

Και εδώ βρίσκεται ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα της αντιπυρικής περιόδου. Δεν απαιτείται κάθε πυρκαγιά να εξελιχθεί σε μεγάλη καταστροφή για να πιεστεί το σύστημα.

Όταν δεκάδες περιστατικά εμφανίζονται μέσα σε μικρό χρονικό διάστημα, οι δυνάμεις αναγκάζονται να διασπαστούν γεωγραφικά, τα εναέρια μέσα μετακινούνται από μέτωπο σε μέτωπο και ολόκληρος ο επιχειρησιακός σχεδιασμός δοκιμάζεται. Ο ίδιος ο υπουργός υπογράμμισε ότι με τις συγκεκριμένες συνθήκες κάθε νέα έναρξη είναι δύσκολο να ελεγχθεί.

Το 90% των πυρκαγιών και ο ανθρώπινος παράγοντας

Ακόμη πιο προβληματική είναι η αναφορά του Ευάγγελου Τουρνά στον ανθρώπινο παράγοντα. Σύμφωνα με όσα δήλωσε, περίπου το 90% των πυρκαγιών αποδίδεται σε ανθρώπινη αμέλεια. Το στοιχείο αυτό μεταφέρει ένα σημαντικό μέρος της συζήτησης από την καταστολή στην πρόληψη.

Διότι σε ημέρες κατά τις οποίες οι άνεμοι αγγίζουν θυελλώδεις εντάσεις, μία εργασία που δημιουργεί σπινθήρες, η καύση ξερών χόρτων ή άλλες απρόσεκτες δραστηριότητες μπορούν να προκαλέσουν ένα συμβάν με δυσανάλογα μεγάλες συνέπειες.

Και εδώ απαιτείται μια δύσκολη αλλά αναγκαία παραδοχή, κανένας κρατικός μηχανισμός δεν μπορεί να έχει ένα πυροσβεστικό όχημα και ένα εναέριο μέσο δίπλα σε κάθε πιθανό σημείο έναρξης φωτιάς. Η πρόληψη επομένως δεν αποτελεί συμπληρωματικό κομμάτι της πυροπροστασίας, αποτελεί την πρώτη γραμμή άμυνας.

Η μάχη κρίνεται στα πρώτα λεπτά

Η σύγχρονη αντιμετώπιση των δασικών πυρκαγιών βασίζεται όλο και περισσότερο στην ταχύτητα εντοπισμού και πρώτης προσβολής. Όσο μικρότερος είναι ο χρόνος ανάμεσα στην έναρξη μιας φωτιάς και στην επέμβαση των πρώτων δυνάμεων, τόσο μεγαλύτερες είναι οι πιθανότητες να περιοριστεί πριν αποκτήσει ανεξέλεγκτες διαστάσεις.

Όμως σε ημέρες ακραίου κινδύνου, αυτή η χρονική εξίσωση αλλάζει, μία πυρκαγιά που υπό φυσιολογικές συνθήκες θα μπορούσε να παραμείνει περιορισμένη για αρκετό χρόνο μπορεί, με ισχυρό άνεμο, να διανύσει σημαντική απόσταση μέσα σε λίγα λεπτά. Γι’ αυτό και η αποφυγή νέων ενάρξεων αποκτά τεράστια σημασία.

Η επόμενη ημέρα αναμένεται ακόμη δυσκολότερη

Η ανησυχία των αρχών δεν περιορίζεται στη σημερινή Κυριακή. Η Επιτροπή Εκτίμησης Κινδύνου προειδοποίησε ειδικά για τη Δευτέρα 10 Αυγούστου, όταν οι άνεμοι αναμένεται να ενισχυθούν περαιτέρω.

Οι ριπές μπορεί να φτάσουν τα 9 μποφόρ, δημιουργώντας ένα περιβάλλον ιδιαίτερα επικίνδυνο για την εκδήλωση και κυρίως για την εξάπλωση πυρκαγιών. Αυτό σημαίνει ότι η χώρα βρίσκεται ουσιαστικά μπροστά σε ένα κρίσιμο 48ωρο. Δεν υπάρχει περιθώριο για χαλάρωση επειδή μια περιοχή δεν αντιμετωπίζει ενεργό μέτωπο αυτή τη στιγμή.

Το πρόβλημα είναι ακριβώς ότι, υπό αυτές τις συνθήκες, η κατάσταση μπορεί να αλλάξει μέσα σε ελάχιστο χρόνο.

Η αντιπυρική προστασία δεν μπορεί να αρχίζει όταν ξεσπά η φωτιά

Κάθε μεγάλο καλοκαίρι πυρκαγιών στην Ελλάδα επαναφέρει την ίδια συζήτηση.

• Πόσα αεροσκάφη διαθέτει η χώρα;
• Πόσα πυροσβεστικά οχήματα;
• Πόσοι πυροσβέστες;

Όλα αυτά είναι κρίσιμα αλλά αποτελούν μόνο τη μία πλευρά της εξίσωσης. Η άλλη είναι η διαχείριση των δασών, ο καθαρισμός της καύσιμης ύλης, η δημιουργία και συντήρηση αντιπυρικών ζωνών, η πρόσβαση των πυροσβεστικών δυνάμεων, η επιτήρηση των δασικών περιοχών και η πραγματική εφαρμογή των μέτρων πρόληψης.

Η Ελλάδα διαθέτει ένα φυσικό περιβάλλον προσαρμοσμένο στη φωτιά, αλλά ταυτόχρονα αντιμετωπίζει πυκνή ανθρώπινη παρουσία δίπλα σε δασικές εκτάσεις,  αυτό κάνει την εξίσωση ακόμη δυσκολότερη.

Η προστασία των δασών είναι ζήτημα εθνικού πλούτου

Το ελληνικό δάσος δεν αποτελεί απλώς ένα περιβαλλοντικό αγαθό. Είναι μέρος του φυσικού πλούτου της χώρας, της τοπικής οικονομίας, της αγροτικής παραγωγής, του τουρισμού και της ίδιας της ιστορικής φυσιογνωμίας του ελληνικού τοπίου.

Κάθε μεγάλη καταστροφή αφήνει πίσω της συνέπειες που χρειάζονται χρόνια ή δεκαετίες για να αποκατασταθούν.

• Χάνονται δάση.
• Απειλούνται οικισμοί.
• Καταστρέφονται καλλιέργειες και περιουσίες.
• Επιβαρύνεται το έδαφος και αυξάνεται στη συνέχεια ο κίνδυνος πλημμυρικών και διαβρωτικών φαινομένων.

Η προστασία του ελληνικού φυσικού χώρου, συνεπώς, δεν είναι υπόθεση μιας μόνο υπηρεσίας. Είναι ζήτημα κρατικής οργάνωσης, τοπικής αυτοδιοίκησης και ατομικής ευθύνης.

Κρίσιμες ώρες για ολόκληρο τον μηχανισμό

Οι επόμενες ώρες θα αποτελέσουν ακόμη μία δύσκολη δοκιμασία. Με πάνω από 400 πυρκαγιές να έχουν ήδη καταγραφεί μέσα σε δέκα ημέρες, με πολλές περιοχές σε πολύ υψηλό κίνδυνο και με ανέμους που μπορούν να φτάσουν σε επίπεδα θυελλώδους έντασης, η προτεραιότητα είναι ξεκάθαρη να περιοριστούν όσο περισσότερο γίνεται οι νέες ενάρξεις.

Διότι όταν οι φυσικές συνθήκες είναι τόσο δυσμενείς, ακόμη και η καλύτερη πυροσβεστική δύναμη καλείται να πολεμήσει με τον χρόνο. Η Ελλάδα γνωρίζει πολύ καλά τι σημαίνει να χαθεί αυτή η μάχη. Οι τραγωδίες και οι καταστροφές προηγούμενων ετών αποτελούν αρκετή προειδοποίηση.

Γι’ αυτό το κρίσιμο 48ωρο που βρίσκεται μπροστά μας δεν χρειάζεται πανικό. Χρειάζεται ετοιμότητα, πειθαρχία και σοβαρότητα. Η μεγάλη μάχη με τις πυρκαγιές δεν αρχίζει τη στιγμή που εμφανίζονται οι πρώτες φλόγες. Αρχίζει πολύ νωρίτερα — με την πρόληψη, την επιτήρηση και την ευθύνη να μη δοθεί στη φωτιά η πρώτη σπίθα.

Πηγές: Υπουργείο Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, επίσημος Χάρτης Πρόβλεψης Κινδύνου Πυρκαγιάς, Επιτροπή Εκτίμησης Κινδύνου, δηλώσεις Ευάγγελου Τουρνά.