Οι Ηνωμένες Πολιτείες, καθώς αυξάνεται η γεωστρατηγική σημασία της Μαύρης Θάλασσας (λόγω Ουκρανίας, Ρωσίας, φυσικού αερίου και ΝΑΤΟικών ελιγμών), επιθυμούν να ενισχύσουν την παρουσία τους στην περιοχή. Μία μορφή αυτής της παρουσίας θα μπορούσε να είναι η ανάπτυξη υποβρυχίων μέσω των Στενών — δηλαδή, του Βοσπόρου και των Δαρδανελίων.
Όμως υπάρχει ένα σοβαρό εμπόδιο:
Η Σύμβαση του Μοντρέ του 1936.
Σύμφωνα με αυτήν:
Η Τουρκία ορίζει ποια στρατιωτικά πλοία περνούν από τα Στενά.
Τα κράτη που δεν έχουν ακτές στη Μαύρη Θάλασσα (όπως οι ΗΠΑ) έχουν περιορισμένη πρόσβαση.
Η Τουρκία δικαιούται να αρνηθεί την πρόσβαση σε πολεμικά πλοία αν θεωρεί ότι διακυβεύεται η ασφάλειά της ή επικρατεί πολεμική κατάσταση στην περιοχή.
Αν η Τουρκία πει «Όχι» στις ΗΠΑ…
Η Τουρκία διατηρεί το νομικό και πολιτικό δικαίωμα να αρνηθεί την είσοδο αμερικανικών υποβρυχίων — ιδίως πυρηνικών — στη Μαύρη Θάλασσα. Αν πράγματι πει «όχι», αυτό θα φέρει:
Επιπτώσεις για τις ΗΠΑ
1. Γεωστρατηγικός περιορισμός στο ΝΑΤΟ
Η παρουσία των ΗΠΑ στη Μαύρη Θάλασσα θα είναι ουσιαστικά ανύπαρκτη, ενώ χώρες όπως η Ρωσία και η Τουρκία (με δικά τους πολεμικά πλοία εντός της περιοχής) θα έχουν πλεονέκτημα.
- Το ΝΑΤΟ χάνει εργαλείο πίεσης κατά της Ρωσίας.
- Η Ουκρανία μένει πιο «εκτεθειμένη» στη ρωσική ναυτική κυριαρχία.
2. Διπλωματική ένταση με την Τουρκία
Οι ΗΠΑ ήδη έχουν ψυχρές σχέσεις με την Άγκυρα λόγω:
αγοράς ρωσικών S-400,
τουρκικών πιέσεων στη Συρία,
ενεργειακών συμφερόντων στη Λιβύη και την Ανατολική Μεσόγειο.
- Ένα ακόμη «Όχι» από την Άγκυρα θα επιδεινώσει το κλίμα.
- Οι ΗΠΑ μπορεί να εξετάσουν κυρώσεις ή περικοπές στρατιωτικής βοήθειας (έχουν ξαναγίνει τέτοια σενάρια στο παρελθόν).
3. Δημιουργία εναλλακτικών σχεδίων από ΗΠΑ
Αν η Τουρκία κλείσει την πόρτα:
Οι ΗΠΑ ενδέχεται να ενισχύσουν την παρουσία τους στη Ρουμανία, Βουλγαρία και Ελλάδα, παρακάμπτοντας τον τουρκικό έλεγχο.
Ίσως επιχειρήσουν να αναθεωρήσουν τη Σύμβαση του Μοντρέ, πράγμα εξαιρετικά δύσκολο χωρίς την έγκριση της ίδιας της Τουρκίας.
4. Αποσταθεροποίηση της ναυτικής ισορροπίας στη Μαύρη Θάλασσα
Η άρνηση εισόδου στις ΗΠΑ ενδέχεται να προκαλέσει:
Ρωσική αυθαιρεσία στη Μαύρη Θάλασσα.
Πιέσεις σε χώρες όπως η Γεωργία και η Ουκρανία που βασίζονται στην αμερικανική «ομπρέλα».
Αντίδραση από Ουάσιγκτον με έμμεσες παρεμβάσεις (π.χ. μη επανδρωμένα ναυτικά μέσα, νατοϊκές ασκήσεις εκτός Στενών).
Ιστορική και παραδοσιακή ανάγνωση
Η Σύμβαση του Μοντρέ προστατεύει τη σταθερότητα στην περιοχή για σχεδόν έναν αιώνα. Το να επιμείνουν οι ΗΠΑ σε παραβίαση ή τροποποίησή της σημαίνει:
Ακύρωση δεκαετιών διπλωματικής ισορροπίας
Ανατροπή παραδοσιακών ρόλων (Τουρκία ως ρυθμιστής των Στενών)
Και ίσως άνοιγμα της “πόρτας του φρενοκομείου” — όπως θα έλεγε κι ένας παραδοσιακός διπλωμάτης.
Τελική σκέψη
Η Τουρκία, με μόλις ένα «όχι», μπορεί να αναδείξει την αξία της γεωγραφίας της και να θυμίσει στις υπερδυνάμεις ότι το παγκόσμιο παιχνίδι δεν παίζεται μόνο με υπερόπλα, αλλά και με χάρτες, συμβάσεις και… καλοζυγισμένες αρνήσεις.
Πηγή: sahiel.gr