Το παιχνίδι με το αέριο ένα χρόνο μετά την εισβολή

από τον Gianmarco Donolato

Η ροή ενεργειακών πηγών μεταξύ της Ρωσίας και των χωρών της ΕΕ δεν ήταν ποτέ τόσο χαμηλή τα τελευταία εβδομήντα χρόνια, κάτι που οι περισσότεροι αναλυτές δεν θα περίμεναν ποτέ πριν από ένα χρόνο. Ένα χρόνο μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, είναι ασφαλές να πούμε ότι μια νέα – πρωτοφανής – εποχή στο παιχνίδι του φυσικού αερίου (ή γενικότερα στο ενεργειακό παιχνίδι) έχει μπει πλήρως σε εφαρμογή μεταξύ της Ρωσίας και της Ευρώπης.

Η Gazprom έχει πλέον υποβαθμιστεί σε περιθωριακό προμηθευτή και το εμπάργκο της ΕΕ έχει μπλοκάρει πρακτικά πλήρως τις ρωσικές εισαγωγές πετρελαίου, καυσίμων και άνθρακα. Παρ’ όλα αυτά, η κατάσταση δεν είναι ακόμη σταθερή για την Ευρώπη, η οποία φαίνεται να μπορεί να περάσει τον χειμώνα χωρίς πολλά προβλήματα, αλλά δεν έχει βρει ακόμη μια “μεταρωσική” ισορροπία.

Η κατάσταση στην Ευρώπη

Η Γερμανία, η Σλοβακία, η Ουγγαρία και η Τσεχική Δημοκρατία ήταν μεταξύ των χωρών που επλήγησαν περισσότερο από τη μείωση των ρωσικών εισαγωγών φυσικού αερίου, μαζί με την Αυστρία. Αυτές οι πέντε χώρες της κεντρικής Ευρώπης είναι επίσης εκείνες που κινδυνεύουν περισσότερο, λόγω της προηγούμενης εξάρτησής τους από τις εισαγωγές από τη Ρωσία και της απουσίας εναλλακτικών υποδομών και προμηθειών για να αντικαταστήσουν την ξαφνική μείωση. Οι πέντε αυτές χώρες θα εξαρτώνται σχεδόν ολοκληρωτικά από το φυσικό αέριο από τη Νορβηγία και τις συνδέσεις των αγωγών του Βελγίου και της Ολλανδίας. Οι Κάτω Χώρες εξακολουθούν να έχουν ένα λογικό επίπεδο παραγωγής φυσικού αερίου, αν και μειούμενο, και μπορούν να καλύψουν τη βελγική ζήτηση, αν και με δυσκολία. Στην πραγματικότητα, οι χώρες που αναφέρθηκαν μέχρι στιγμής αποτελούν μια υποπεριοχή της ΕΕ όπου οι πραγματικοί περιορισμοί στις υποδομές και στον εφοδιασμό αρχίζουν να δείχνουν τις δυσκολίες της απεξάρτησης από τη Ρωσία (Europe’s Infrastructure and Supply Crisis, OIES).

Όμως, ο συνδυασμός ήπιων καιρικών συνθηκών, η αύξηση των εισαγωγών υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) και η απότομη μείωση της κατανάλωσης φυσικού αερίου επιτρέπει στην ΕΕ να προβλέψει ένα απόθεμα άνω των 50 δισεκατομμυρίων κυβικών μέτρων (bcm), το οποίο θα πρέπει να παραμείνει στην αποθήκη μέχρι το τέλος Μαρτίου, σύμφωνα με ανάλυση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (Putin is staring at defeat in his gas war with Europe, POLITICO). Πέντε νέοι πλωτοί τερματικοί σταθμοί υγροποιημένου φυσικού αερίου έχουν εγκατασταθεί στην ΕΕ -στην Ολλανδία, την Ελλάδα, τη Φινλανδία και δύο στη Γερμανία- παρέχοντας 30 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα περισσότερη ικανότητα εισαγωγής φυσικού αερίου, ενώ περισσότεροι πρόκειται να τεθούν σε λειτουργία φέτος και του χρόνου. Ωστόσο, η ικανότητα της ΕΕ να γεμίσει τις αποθήκες της στο 90% πριν από τον επόμενο χειμώνα (ο στόχος της ΕΕ) θα εξαρτηθεί από το αν και πώς θα επιτευχθεί αποτελεσματική μείωση της κατανάλωσης φυσικού αερίου.

Μέτρα και βήματα

Το εξελισσόμενο γεωπολιτικό πλαίσιο σχετικά με τις τιμές της ενέργειας έχει οδηγήσει σε δραστικές αποφάσεις και επανεξέταση των εθνικών και ευρωπαϊκών ενεργειακών πολιτικών που υπερβαίνουν την κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Μεταξύ των μέτρων που ελήφθησαν από τις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες είναι: η αύξηση της χρήσης βιομεθανίου και πράσινου αερίου, η έναρξη νέων ερευνών για την εξασφάλιση πρόσβασης σε νέα αποθέματα φυσικού αερίου και μέσω της δημιουργίας νέων φυσικών διασυνδέσεων (EastMed-Poseidon για την Ιταλία, για παράδειγμα), έργα και μέτρα στο πλαίσιο του πακέτου REPowerEU, καθώς και η δημιουργία υποδομών κατάλληλων και για τη μεταφορά υδρογόνου.

Θα πρέπει επίσης να επανεξεταστεί πώς θα αντικατασταθεί η εισαγωγή ντίζελ, το 40% περίπου του οποίου προέρχεται από τη Ρωσία τα τελευταία χρόνια. Το 2022, η ΕΕ εισήγαγε περίπου 2 εκατομμύρια τόνους ντίζελ από τη Ρωσία κάθε μήνα. Αλλά από τον Φεβρουάριο του 2023, η ΕΕ άρχισε να εφαρμόζει εμπάργκο στα ρωσικά πετρελαιοειδή, συμπεριλαμβανομένου του ντίζελ. Ως εκ τούτου, η ΕΕ θα πρέπει να αντικαταστήσει τις ρωσικές εισαγωγές, οι οποίες αντιπροσωπεύουν περίπου το 8% της συνολικής μηνιαίας προσφοράς, μειώνοντας τη ζήτηση ή αυξάνοντας τις εισαγωγές από άλλες χώρες.

Η άλλη πλευρά του στρατοπέδου: Μόσχα

Το περασμένο έτος, οι κύριοι εισαγωγείς ορυκτών καυσίμων της Ρωσίας ήταν η ΕΕ (186 δισ. ευρώ), η Κίνα (134 δισ. ευρώ), η Ινδία (43 δισ. ευρώ), η Τουρκία (32 δισ. ευρώ) και η Νότια Κορέα (16 δισ. ευρώ). Το αργό πετρέλαιο και τα προϊόντα πετρελαίου ήταν οι κύριες εξαγωγές από τη Ρωσία προς τις χώρες αυτές. Το 2022, η Ρωσία, τόσο λόγω της πολιτικής της όσο και λόγω των επιβληθεισών κυρώσεων, έχασε μέρος της αγοράς ορυκτών καυσίμων και έτσι στερήθηκε έσοδα για τον προϋπολογισμό της, γεγονός που καθιστά πιο δύσκολη τη χρηματοδότηση της στρατιωτικής της επιθετικότητας στην Ουκρανία. Τον Ιανουάριο του 2023, τα έσοδα από τις εξαγωγές μειώθηκαν στα 20 δισεκατομμύρια ευρώ. Πρόκειται για τη σημαντικότερη πτώση από την έναρξη του πολέμου.

Η Μόσχα αναζητά εναλλακτικές λύσεις για την Ευρώπη: δεν είναι εύκολη υπόθεση, αλλά δυνατή, ιδίως αν ληφθεί υπόψη η πιθανή αύξηση της ζήτησης από την Κίνα. Η Ρωσία θα πρέπει να εξοπλιστεί με περισσότερα πλοία εξαγωγής υγροποιημένου φυσικού αερίου, το δικό της αποδεκτό κύκλωμα ασφάλισης στα λιμάνια προορισμού και ένα διαφορετικό νόμισμα (ίσως το γουάν). Αλλά θα χρειαστεί χρόνος για να επιτευχθούν όλα αυτά, χρονικό διάστημα που θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο την οικονομία μιας χώρας που στηρίζει το μεγαλύτερο μέρος της οικονομίας της στις εξαγωγές υδρογονανθράκων.

Αν η ενεργειακή έκτακτη ανάγκη φαινόταν να γονατίζει την Ευρώπη και να φέρνει το Κρεμλίνο σε πλεονεκτική θέση, μεσοπρόθεσμα το πλεονέκτημα θα μπορούσε να επιστρέψει στην ευρωπαϊκή πλευρά, αφήνοντας τη Ρωσία στο έλεος του κινεζικού γίγαντα. Αλλά όπως είδαμε τους τελευταίους μήνες, η αγορά ενέργειας είναι απρόβλεπτη και υπόκειται σε ξαφνικές ανατροπές. Μόνο η ικανότητα ταχείας προσαρμογής θα καταστήσει δυνατή τη νίκη στο ενεργειακό παιχνίδι.

Με πληροφορίες από geopolitica.info

Ακολουθήστε το Sahiel.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.