Σε μια περίοδο που το παγκόσμιο εμπόριο παραμένει εύθραυστο και οι γεωπολιτικές εντάσεις εντείνονται, ο Ντόναλντ Τραμπ ανεβάζει και πάλι τους τόνους, απειλώντας με επιβολή δασμών 50% στα ευρωπαϊκά προϊόντα από την 1η Ιουνίου, εάν δεν υπάρξει ουσιαστική πρόοδος στις εμπορικές συνομιλίες ΗΠΑ–ΕΕ. Η συγκεκριμένη ανακοίνωση, αν και αναμενόμενη από έναν ηγέτη με ιστορικό σκληρής εμπορικής ρητορικής, έρχεται να αναδείξει τις βαθύτερες ανησυχίες για μια νέα εποχή οικονομικού προστατευτισμού και συγκρούσεων.
Ιστορικό υπόβαθρο
Η σχέση ΗΠΑ–ΕΕ στο εμπόριο δεν ήταν ποτέ απλή. Από την εποχή του Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου και την ίδρυση του GATT, μέχρι τις διαμάχες για τα αγροτικά προϊόντα, την Airbus–Boeing, και τη Google–Apple, το εμπόριο μεταξύ των δύο πλευρών χαρακτηρίζεται από αντιπαραθέσεις και συμβιβασμούς.
Η προηγούμενη προεδρική θητεία του Ντόναλντ Τραμπ (2017–2021) είχε ως χαρακτηριστικό στοιχείο την υιοθέτηση δασμών έναντι Κίνας, Καναδά, Μεξικού, αλλά και ΕΕ, με στόχο την επαναφορά της παραγωγής στις ΗΠΑ και την “τιμωρία” των χωρών που –κατά τον ίδιο– «εκμεταλλεύονται την Αμερική».
Η πολιτική αυτή είχε προσωρινά οφέλη στον τομέα της βιομηχανίας, αλλά συνοδεύτηκε από αντίποινα δασμών, επιδείνωση των εμπορικών σχέσεων και αύξηση τιμών για τους Αμερικανούς καταναλωτές.
Η τρέχουσα εξέλιξη
Ο Τραμπ, επανερχόμενος στην εξουσία το 2025, επιμένει στη γνωστή γραμμή: «Η ΕΕ μάς κοροϊδεύει στο εμπόριο, καιρός να απαντήσουμε». Οι απειλές για δασμούς 50% στα ευρωπαϊκά προϊόντα (από τρόφιμα και αυτοκίνητα μέχρι φάρμακα και βιομηχανικά αγαθά) αποτελούν σκλήρυνση στάσης, καθώς μέχρι πρότινος οι πρόσθετοι δασμοί δεν ξεπερνούσαν το 20%.
Αν και ο Λευκός Οίκος είχε αρχικά δώσει περιθώριο 90 ημερών για διαπραγματεύσεις (μετά τους δασμούς 10% τον Απρίλιο), φαίνεται πως η υπομονή εξαντλείται. Το επιχείρημα του Τραμπ; Το εμπορικό έλλειμμα των ΗΠΑ με την ΕΕ, το οποίο ο ίδιος εκτιμά στα 300–350 δισ. δολάρια – αριθμός που η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αμφισβητεί έντονα, κάνοντας λόγο για 160 δισ. δολάρια περίπου (όταν υπολογιστεί και το πλεόνασμα των ΗΠΑ στις υπηρεσίες).
Σχόλιο – Εκτίμηση
Η απειλή δασμών 50% συνιστά μια κίνηση υψηλού ρίσκου, με απρόβλεπτες συνέπειες:
Η ΕΕ είναι ο μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος των ΗΠΑ (μαζί με τον Καναδά και την Κίνα).
Οι δασμοί θα πλήξουν ευθέως ευρωπαϊκές εξαγωγικές βιομηχανίες, αλλά και Αμερικανούς καταναλωτές που εξαρτώνται από εισαγόμενα προϊόντα.
Οι εμπορικές αλυσίδες είναι πλέον παγκοσμιοποιημένες – ένα χτύπημα στο ευρωπαϊκό εμπόριο θα έχει αντίκτυπο και στην αμερικανική βιομηχανία, που εξαρτάται από εξαρτήματα, πρώτες ύλες και συνεργασίες.
Στην πράξη, ο Τραμπ χρησιμοποιεί τον εμπορικό πόλεμο ως πολιτικό όπλο, ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών και με στόχο να ενισχύσει τη στήριξή του στη βάση των βιομηχανικών πολιτειών. Ωστόσο, η Ευρώπη δεν είναι… Κίνα. Είναι σύμμαχος, μέλος του ΝΑΤΟ, και οικονομικά αλληλεξαρτώμενη.
Επιπτώσεις για Ελλάδα / ΕΕ / Παγκόσμια Οικονομία
Για την Ελλάδα:
Οι εξαγωγές ελληνικών προϊόντων στις ΗΠΑ (π.χ. τρόφιμα, κρασιά, φάρμακα) ενδέχεται να επηρεαστούν αρνητικά.
Οι γεωπολιτικές ισορροπίες, με την Ελλάδα να προσπαθεί να διατηρεί καλές σχέσεις με ΗΠΑ και ΕΕ, περνούν από κρίσιμη φάση.
Αν οι δασμοί εφαρμοστούν, ίσως δημιουργηθούν ευκαιρίες επανατοποθέτησης ελληνικών προϊόντων, με στοχευμένο branding «μη ευρωπαϊκών» (εφόσον υπάρξουν ρωγμές στην ενιαία εμπορική γραμμή της ΕΕ).
Για την ΕΕ:
Θα τεθεί σε δοκιμασία η ενότητα του ευρωπαϊκού μπλοκ. Θα υπάρξουν χώρες που πιέζουν για συμβιβασμό και άλλες που ζητούν αντίποινα.
Η ΕΕ πιθανότατα θα ανταποδώσει με δασμούς σε αμερικανικά προϊόντα – ήδη συζητούνται μέτρα για αυτοκίνητα, ηλεκτρονικά και αγροτικά προϊόντα.
Οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις που εξάγουν στις ΗΠΑ ενδέχεται να μειώσουν τις πωλήσεις ή να μεταφέρουν παραγωγικές μονάδες εντός ΗΠΑ για να αποφύγουν τους δασμούς.
Για την παγκόσμια οικονομία:
Ενδέχεται να προκληθεί ντόμινο δασμών και περιορισμών, πυροδοτώντας έναν νέο εμπορικό πόλεμο, με επιπτώσεις στην ανάπτυξη και τη νομισματική σταθερότητα.
Οι επενδυτές θα κινηθούν προς ασφαλή καταφύγια (χρυσό, ελβετικό φράγκο, Bitcoin).
Επικρατεί αβεβαιότητα στις αγορές – που θα μπορούσε να επιδεινώσει την ήδη ασταθή παγκόσμια οικονομική συγκυρία (λόγω Κίνας, ενεργειακής κρίσης, τεχνητής νοημοσύνης, κ.ά.).
Συμπέρασμα
Ο Ντόναλντ Τραμπ, με την απειλή δασμών 50% στην ΕΕ, επανέρχεται στον παλιό του ρόλο ως “διώκτη του διεθνούς εμπορικού κατεστημένου”. Η προσέγγισή του δεν είναι απλώς οικονομική· είναι βαθιά ιδεολογική, με στόχο τη μετατόπιση της εξουσίας πίσω στην εθνική βιομηχανία.
Όμως, σε έναν πλανήτη όπου οι αλυσίδες παραγωγής και κατανάλωσης είναι αλληλένδετες, ο απομονωτισμός είναι παγίδα. Αν η ΕΕ απαντήσει με το ίδιο νόμισμα, το παγκόσμιο εμπόριο θα μπορούσε να εισέλθει σε νέα εποχή ανταγωνιστικών κλεισιμάτων, δασμών και αντιποίνων — και, όπως έχει δείξει η Ιστορία, τέτοιες εξελίξεις οδηγούν συχνά όχι στην ευημερία, αλλά σε ύφεση και συγκρούσεις.
Αυτό που χρειάζεται σήμερα δεν είναι τιμωρία αλλά αναδιάρθρωση και εξισορρόπηση του εμπορίου, με γνώμονα την αμοιβαία ανάπτυξη και όχι τον εθνικισμό του εμπορίου.
Πηγή: Α.Β – Sahiel.gr