Βρυξέλλες: Το Ευρωκοινοβούλιο κλείνει την πόρτα στην Τουρκία – Στο τραπέζι ακόμη και κυρώσεις κατά Τούρκων αξιωματούχων

Η απόσταση που χωρίζει σήμερα την Τουρκία από την Ευρωπαϊκή Ένωση φαίνεται μεγαλύτερη από οποιαδήποτε άλλη περίοδο των τελευταίων ετών. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, με τη νέα έκθεσή του για την πορεία των ευρωτουρκικών σχέσεων, στέλνει ένα σαφές πολιτικό μήνυμα προς την Άγκυρα, διατηρώντας ουσιαστικά κλειστή την πόρτα της ενταξιακής διαδικασίας και εκφράζοντας έντονες ανησυχίες για τη δημοκρατία, το κράτος δικαίου και τις ελευθερίες στη χώρα.

Η απόφαση έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία οι σχέσεις Βρυξελλών και Άγκυρας βρίσκονται σε διαρκή δοκιμασία, παρά το γεγονός ότι η Τουρκία εξακολουθεί να αποτελεί σημαντικό γεωπολιτικό παράγοντα για την Ευρώπη και το ΝΑΤΟ.

Το μήνυμα των Βρυξελλών προς την Άγκυρα

Στο κείμενο που εγκρίθηκε από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο υπογραμμίζεται ότι υπό τις σημερινές συνθήκες δεν μπορεί να υπάρξει επανεκκίνηση της ενταξιακής διαδικασίας της Τουρκίας. Οι ευρωβουλευτές εκφράζουν σοβαρές επιφυλάξεις για την κατάσταση των θεμελιωδών δικαιωμάτων, της ανεξαρτησίας της Δικαιοσύνης και της ελευθερίας του Τύπου.

Η θέση αυτή δεν αποτελεί απλώς μια ακόμη πολιτική δήλωση. Αντανακλά τη γενικότερη αντίληψη που επικρατεί στους ευρωπαϊκούς θεσμούς ότι η Τουρκία απομακρύνεται σταθερά από τα πολιτικά και θεσμικά πρότυπα που απαιτούνται για μια υποψήφια προς ένταξη χώρα.

Παράλληλα, η έκθεση περιλαμβάνει αναφορές στις σχέσεις της Τουρκίας με την Ελλάδα και την Κυπριακή Δημοκρατία, επαναλαμβάνοντας τη σημασία του σεβασμού της κυριαρχίας και των κυριαρχικών δικαιωμάτων των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Για πρώτη φορά συζήτηση για στοχευμένες κυρώσεις

Ένα από τα στοιχεία που ξεχώρισαν στη συζήτηση ήταν η αναφορά σε πιθανές στοχευμένες κυρώσεις κατά Τούρκων αξιωματούχων για ζητήματα που σχετίζονται με το κράτος δικαίου και τις πολιτικές ελευθερίες. Η πρόταση αυτή ανεβάζει το επίπεδο της ευρωπαϊκής πίεσης προς την Άγκυρα, καθώς μετατοπίζει τη συζήτηση από τις πολιτικές επικρίσεις σε πιθανές πρακτικές συνέπειες για συγκεκριμένα πρόσωπα του τουρκικού κρατικού μηχανισμού.

Παρότι η επιβολή κυρώσεων δεν αποτελεί αρμοδιότητα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, η σχετική αναφορά λειτουργεί ως πολιτικό μήνυμα προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη-μέλη, τα οποία έχουν τον τελικό λόγο στις αποφάσεις εξωτερικής πολιτικής.

Η τουρκική αντίδραση

Η αντίδραση της Άγκυρας ήταν άμεση. Το τουρκικό Υπουργείο Εξωτερικών απέρριψε τις αναφορές της έκθεσης, κάνοντας λόγο για μεροληπτική προσέγγιση και κατηγορίες που δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα. Η τουρκική κυβέρνηση υποστηρίζει ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση εφαρμόζει δύο μέτρα και δύο σταθμά απέναντι στην Τουρκία και ότι οι ευρωτουρκικές σχέσεις δεν μπορούν να αξιολογούνται αποκλειστικά μέσα από πολιτικά και ιδεολογικά κριτήρια.

Την ίδια στιγμή, η Άγκυρα επιδιώκει να διατηρήσει ανοικτούς διαύλους επικοινωνίας με τις Βρυξέλλες σε ζητήματα όπως η τελωνειακή ένωση, η οικονομική συνεργασία, η μετανάστευση και η περιφερειακή ασφάλεια.

Η μεγάλη αντίφαση των ευρωτουρκικών σχέσεων

Παρά τη σκληρή γλώσσα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, οι Βρυξέλλες γνωρίζουν ότι η Τουρκία παραμένει ένας κρίσιμος παίκτης για τη γεωπολιτική ισορροπία της ευρύτερης περιοχής. Η χώρα διαθέτει τη δεύτερη μεγαλύτερη στρατιωτική δύναμη στο ΝΑΤΟ, ελέγχει κομβικές θαλάσσιες και χερσαίες οδούς, διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στη Μαύρη Θάλασσα και αποτελεί βασικό παράγοντα στη διαχείριση των μεταναστευτικών ροών προς την Ευρώπη.

Αυτή ακριβώς η πραγματικότητα δημιουργεί μια διπλή σχέση ανάμεσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση και την Τουρκία. Από τη μία πλευρά, η πολιτική και θεσμική απόσταση μεγαλώνει. Από την άλλη, η γεωστρατηγική συνεργασία παραμένει αναγκαία και για τις δύο πλευρές.

Νέα εποχή στις σχέσεις ΕΕ – Τουρκίας

Η τελευταία παρέμβαση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου επιβεβαιώνει ότι η προοπτική πλήρους ένταξης της Τουρκίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται σήμερα πιο μακριά από ποτέ. Το κλίμα που διαμορφώνεται στις Βρυξέλλες δεν παραπέμπει σε επανεκκίνηση των διαπραγματεύσεων, αλλά σε ένα μοντέλο περιορισμένης συνεργασίας σε τομείς αμοιβαίου ενδιαφέροντος.

Για πρώτη φορά μετά από χρόνια, η συζήτηση δεν αφορά το πότε θα προχωρήσει η Τουρκία προς την Ευρώπη, αλλά το πώς θα διαχειριστεί η Ευρωπαϊκή Ένωση μια στρατηγική σχέση με μια χώρα που θεωρεί ολοένα και λιγότερο συμβατή με τις θεμελιώδεις πολιτικές της αρχές.

Οι Βρυξέλλες μπορεί να μην κλείνουν οριστικά την πόρτα στην Άγκυρα, όμως το μήνυμα που εκπέμπουν είναι σαφές: Η Τουρκία παραμένει στρατηγικός εταίρος, αλλά απομακρύνεται διαρκώς από τον ευρωπαϊκό πολιτικό πυρήνα.