Εθνικά Θαλάσσια Πάρκα στο Αιγαίο και το Ιόνιο: Προστασία ή νέος γεωπολιτικός φάρος;

Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης ανακοίνωσε τη δημιουργία δύο Εθνικών Θαλάσσιων Πάρκων — στο Ιόνιο Πέλαγος και στις Νότιες Κυκλάδες — σε μια από τις πιο φιλόδοξες πρωτοβουλίες περιβαλλοντικής προστασίας στην ιστορία της χώρας. Όμως, πίσω από τις φαινομενικά οικολογικές προθέσεις, τίθενται ερωτήματα στρατηγικής σημασίας.

Ιστορικό υπόβαθρο:

Η Ελλάδα, με περισσότερα από 13.000 χιλιόμετρα ακτογραμμής, δεν είχε μέχρι σήμερα ένα ενιαίο, εθνικής εμβέλειας σχέδιο για την προστασία των θαλασσών της. Παρά τη συμμετοχή σε διεθνείς συμφωνίες, όπως η Συνθήκη της Βαρκελώνης, η εφαρμογή προστατευόμενων θαλάσσιων περιοχών έμενε αποσπασματική.

Η υπόσχεση που δόθηκε στη Διάσκεψη του ΟΗΕ για τους Ωκεανούς στις ακτές της Γαλλίας ενεργοποιείται τώρα με τη δημιουργία δύο εκτεταμένων πάρκων – μια κίνηση που αναμφίβολα θα χαιρετιστεί από την ΕΕ, αλλά ίσως δημιουργήσει και νέα δεδομένα στην ανατολική Μεσόγειο.

Εκτίμηση:

Η εξαγγελία των θαλάσσιων πάρκων συνοδεύεται από οικολογική ρητορική, όπως «θαλάσσια κληρονομιά», «καταφύγια ζωής» και «νέα πρότυπα προστασίας». Ειδικά η απαγόρευση της μηχανότρατας στις ζώνες αυτές φέρνει πραγματική αλλαγή, καθώς πρόκειται για μια πρακτική που έχει καταστρέψει τον βυθό και τα αποθέματα ψαριών εδώ και δεκαετίες.

Ωστόσο, πίσω από την “πράσινη” αφήγηση, υπάρχουν εύλογα ερωτήματα:

• Γιατί επελέγησαν το Ιόνιο και το Νότιο Αιγαίο; Τυχαίο ή μήπως γεωστρατηγική επιλογή που «κλειδώνει» θαλάσσιες ζώνες;

• Τι σημαίνει η απαγόρευση της μηχανότρατας για τους επαγγελματίες ψαράδες;

• Πώς θα διασφαλιστεί ότι τα πάρκα δεν θα εξελιχθούν σε πεδίο ελέγχου ξένων ΜΚΟ ή διεθνών «παρατηρητηρίων»;

Η Ελλάδα παρουσιάζεται ως ηθικός φρουρός της Μεσογείου, όμως η σύμπλευση με δυτικούς στόχους — όπως το «30% προστατευόμενα ύδατα έως το 2030» — εγείρει υποψίες για πράσινη διπλωματία με ανταλλάγματα.

Γεωπολιτικές επιπτώσεις & προεκτάσεις:

➤ Αιγαίο Πέλαγος – Γκρίζες Ζώνες και NAVTEX:

Η δημιουργία Εθνικού Θαλάσσιου Πάρκου στις Νότιες Κυκλάδες αποτελεί σαφές γεωπολιτικό σήμα προς την Τουρκία. Οι περιοχές αυτές δεν αμφισβητούνται απλώς ιστορικά – αποτελούν πεδίο τουρκικών διεκδικήσεων περί «αποστρατιωτικοποίησης» και αυθαίρετων NAVTEX.

Η ανακήρυξή τους ως προστατευόμενες ζώνες ενδεχομένως συνιστά ένα τρόπο ήπιας “χωροθέτησης” κυριαρχίας χωρίς ρητορική έντασης. Έξυπνη τακτική ή διπλωματική οπισθοχώρηση;

➤ Ιόνιο – Ζώνη Υδρογονανθράκων και ΑΟΖ με Ιταλία:

Η περιοχή του Ιονίου βρίσκεται εντός της συμφωνίας ΑΟΖ Ελλάδας – Ιταλίας. Αν και η εξαγγελία των πάρκων παρουσιάζεται ως περιβαλλοντική, δεν αποκλείεται να λειτουργεί ανασχετικά για μελλοντική εξόρυξη υδρογονανθράκων. Είναι αυτό προάγγελος πράσινης μετάβασης ή υπαναχώρηση από την ενεργειακή αυτονόμηση;

Επιδράσεις στην αλιεία & στις τοπικές κοινωνίες:

Η απαγόρευση της μηχανότρατας θα δημιουργήσει κενό εισοδήματος για επαγγελματίες αλιείς. Θα υπάρξει αποζημίωση; Εκπαίδευση; Συμπράξεις με τουριστικά μοντέλα;

Η προαναγγελθείσα «συνεργασία με ψαράδες και επιστήμονες» μένει να φανεί εάν θα υλοποιηθεί με διαφάνεια ή απλώς με εργολαβίες ξένων ΜΚΟ και think tanks.

Διεθνής εικόνα – «Πράσινος» εθνικός ρόλος:

Η Ελλάδα φαίνεται να υιοθετεί τη στρατηγική του “Environmental Branding”, δηλαδή του εθνικού positioning μέσω περιβάλλοντος – κάτι που έχουν εφαρμόσει ήδη η Ισλανδία, η Κόστα Ρίκα και οι Σκανδιναβικές χώρες.

Το ερώτημα όμως παραμένει: Θα αναλάβει η Ελλάδα ηγετικό ρόλο στη θαλάσσια προστασία της Μεσογείου ή θα λειτουργήσει απλώς ως διαμεσολαβητής των διεθνών πράσινων σχεδίων;

Συμπέρασμα – Εν αναμονή πράξεων:

Η πρωτοβουλία είναι αναμφίβολα σημαντική και αντιπροσωπεύει μια στροφή πολιτικής σκέψης. Όμως σε μια εποχή που το περιβάλλον γίνεται εργαλείο πολιτικής, στρατηγικής και οικονομίας, απαιτείται επαγρύπνηση και διαφάνεια. Η θάλασσα ήταν πάντα το σπίτι μας — και δεν πρέπει να γίνει το όχημα των άλλων.

Πηγή: sahiel.gr