Ευρωπαϊκή Αμυντική Αυτονομία: Τι Σημαίνει για την Ελλάδα στη Νέα Αρχιτεκτονική Ασφαλείας

Η έννοια της ευρωπαϊκής αμυντικής αυτονομίας επανέρχεται δυναμικά στο προσκήνιο μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία και την επιτάχυνση των γεωπολιτικών μετατοπίσεων. Η Ευρώπη καλείται να απαντήσει σε ένα θεμελιώδες ερώτημα: μπορεί να διασφαλίσει την ασφάλειά της χωρίς απόλυτη εξάρτηση από τις Ηνωμένες Πολιτείες;

Για την Ελλάδα, το ζήτημα δεν είναι θεωρητικό. Βρίσκεται στην Ανατολική Μεσόγειο, σε ζώνη έντασης, με ανοιχτά ζητήματα στο Αιγαίο και στην Κύπρο. Η ευρωπαϊκή αμυντική αυτονομία δεν αποτελεί απλώς ευρωπαϊκή συζήτηση· είναι παράγοντας που επηρεάζει άμεσα την εθνική στρατηγική.

Τι Είναι η Ευρωπαϊκή Αμυντική Αυτονομία;

Η στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης δεν σημαίνει αποχώρηση από το NATO ούτε ρήξη με τις ΗΠΑ. Σημαίνει ικανότητα:

• Αυτόνομης λήψης αποφάσεων

• Ανάπτυξης στρατιωτικών δυνατοτήτων

• Βιομηχανικής και τεχνολογικής επάρκειας

• Διαχείρισης κρίσεων χωρίς απόλυτη εξάρτηση

Μέσα από μηχανισμούς όπως η PESCO και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Άμυνας υπό την αιγίδα της European Union, επιχειρείται η ενίσχυση κοινών δυνατοτήτων.

Ωστόσο, η έννοια παραμένει ρευστή. Άλλοι τη βλέπουν ως συμπλήρωμα του ΝΑΤΟ, άλλοι ως βήμα προς ευρωπαϊκό στρατηγικό πόλο.

Η Νέα Αρχιτεκτονική Ασφαλείας στην Ευρώπη

Ο πόλεμος στην Ουκρανία λειτούργησε ως καταλύτης. Η Ευρώπη αντιλήφθηκε ότι:

• Η αποτροπή δεν είναι αυτονόητη

• Η ενεργειακή εξάρτηση μετατρέπεται σε γεωπολιτικό όπλο

• Η βιομηχανική επάρκεια σε πυρομαχικά και εξοπλισμό είναι κρίσιμη

Η ενίσχυση των αμυντικών δαπανών, η κοινή προμήθεια οπλικών συστημάτων και η επανεκκίνηση της αμυντικής βιομηχανίας σηματοδοτούν νέα φάση.

Για την Ελλάδα, που ήδη δαπανά άνω του 2% του ΑΕΠ για άμυνα, η μετάβαση αυτή έχει διπλή σημασία: μπορεί να αποτελέσει ευκαιρία ενίσχυσης ή να δημιουργήσει νέες ισορροπίες που δεν ευνοούν απαραίτητα τα εθνικά συμφέροντα.

Η Ελλάδα στο Σταυροδρόμι Δύσης και Ανατολικής Μεσογείου

Η ελληνική γεωγραφία είναι στρατηγικό πλεονέκτημα. Το Αιγαίο και η Ανατολική Μεσόγειος αποτελούν:

• Πύλη προς τη Μέση Ανατολή

• Διάδρομο ενεργειακών ροών

• Πεδίο ναυτικής ισχύος

Σε αυτό το πλαίσιο, η ευρωπαϊκή αμυντική αυτονομία μπορεί να:

1. Ενισχύσει την ελληνική αποτρεπτική ικανότητα μέσω κοινών εξοπλισμών

2. Δημιουργήσει ευρωπαϊκή παρουσία στην Ανατολική Μεσόγειο

3. Προσδώσει πολιτική κάλυψη σε κρίσιμες συγκυρίες

Αλλά μπορεί και να οδηγήσει σε εξισορροπητικές πολιτικές έναντι της Τουρκίας, εφόσον η Ένωση επιδιώξει «ουδετερότητα» για λόγους ευρύτερης σταθερότητας.

Ευρωπαϊκή Άμυνα και Ελληνοτουρκικές Ισορροπίες

Το κρίσιμο ερώτημα: θα λειτουργήσει η ευρωπαϊκή άμυνα ως πολλαπλασιαστής ελληνικής ισχύος;

Η εμπειρία δείχνει ότι η ΕΕ λειτουργεί με λογική συναίνεσης. Αυτό σημαίνει:

• Δυσκολία λήψης σκληρών αποφάσεων

• Εξάρτηση από πολιτικές ισορροπίες

• Εσωτερικές διαφωνίες

Ωστόσο, η εμβάθυνση αμυντικών συνεργασιών – ιδίως με χώρες όπως η Γαλλία – μπορεί να λειτουργήσει ενισχυτικά για την ελληνική στρατηγική.

Η αποτροπή δεν βασίζεται μόνο σε εθνικά μέσα. Βασίζεται και σε πολιτικά μηνύματα συνοχής.

Η Αμυντική Βιομηχανία και η Ελληνική Συμμετοχή

Η ευρωπαϊκή αμυντική αυτονομία περνά μέσα από τη βιομηχανική παραγωγή. Για την Ελλάδα, αυτό σημαίνει:

• Συμμετοχή σε ευρωπαϊκά προγράμματα

• Αναβάθμιση τεχνογνωσίας

• Δημιουργία θέσεων εργασίας υψηλής εξειδίκευσης

• Μείωση εξάρτησης από τρίτες χώρες

Εάν αξιοποιηθεί σωστά, μπορεί να αναζωογονήσει την ελληνική αμυντική βιομηχανία και να ενισχύσει την τεχνολογική κυριαρχία.

Σχέση με το ΝΑΤΟ: Συμπληρωματικότητα ή Ανταγωνισμός;

Η Ελλάδα παραμένει σταθερά προσανατολισμένη στο ΝΑΤΟ. Η ευρωπαϊκή αυτονομία δεν πρέπει να εκληφθεί ως εναλλακτική αλλά ως συμπληρωματικός πυλώνας.

Η πρόκληση είναι διπλή:

• Να μην αποδυναμωθεί η διατλαντική σχέση

• Να ενισχυθεί η ευρωπαϊκή συνεισφορά

Για την Ελλάδα, το ιδανικό σενάριο είναι μια ισχυρή Ευρώπη εντός του δυτικού πλαισίου, όχι μια Ευρώπη αποκομμένη.

Σενάρια Εξέλιξης

1. Εμβάθυνση ευρωπαϊκής άμυνας με αυξημένη επιχειρησιακή ικανότητα

2. Διατήρηση σημερινής κατάστασης με περιορισμένες αλλαγές

3. Πολιτική αδράνεια λόγω εσωτερικών διαφορών

Σε κάθε περίπτωση, η Ελλάδα πρέπει να προετοιμαστεί για ευέλικτη στρατηγική προσαρμογή.

Το Ελληνικό Εθνικό Συμφέρον

Η ευρωπαϊκή αμυντική αυτονομία δεν είναι αυτοσκοπός. Είναι εργαλείο.

Το ελληνικό συμφέρον επιτάσσει:

• Ενίσχυση αποτροπής

• Διατήρηση στρατηγικής ψυχραιμίας

• Επένδυση σε συμμαχίες

• Διαρκή τεχνολογική αναβάθμιση

Η χώρα πρέπει να αξιοποιήσει την ευρωπαϊκή συζήτηση χωρίς να παραδώσει την πρωτοβουλία κινήσεων.

Η ευρωπαϊκή αμυντική αυτονομία αποτελεί ιστορική καμπή για την Ευρώπη. Για την Ελλάδα, είναι πρόκληση και ευκαιρία ταυτόχρονα. Η επιτυχία θα εξαρτηθεί από το κατά πόσο η χώρα θα μπορέσει να μετατρέψει τη συμμετοχή της σε πραγματικό πολλαπλασιαστή ισχύος.

Η γεωγραφία δεν αλλάζει. Οι ισορροπίες όμως μεταβάλλονται. Και όποιος προσαρμόζεται έγκαιρα, καθορίζει το αποτέλεσμα.