Φιντάν: Ανοίγει παράθυρο εξομάλυνσης με το Ισραήλ – Η σύνδεση με το σχέδιο Τραμπ για το Ιράν

Η δημόσια τοποθέτηση του Τούρκου υπουργού Εξωτερικών Χακάν Φιντάν περί δυνατότητας εξομάλυνσης των σχέσεων με το Ισραήλ υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις έρχεται σε μια περίοδο έντονων γεωπολιτικών διεργασιών στη Μέση Ανατολή. Παρά τη σκληρή ρητορική που έχει υιοθετήσει η Άγκυρα απέναντι στο Τελ Αβίβ μετά τον πόλεμο στη Γάζα, η νέα δήλωση του επικεφαλής της τουρκικής διπλωματίας αφήνει ανοιχτό ένα ενδεχόμενο που μέχρι πρόσφατα φάνταζε πολιτικά αδύνατο.

Γράφει ο Αναστάσιος Βλαχάκης

Η τοποθέτηση αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία καθώς συμπίπτει με πληροφορίες και δημοσιεύματα που αναφέρουν ότι η κυβέρνηση του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ επιδιώκει τη δημιουργία μιας νέας περιφερειακής αρχιτεκτονικής ασφαλείας, στην οποία το Ισραήλ θα αποτελεί βασικό πυλώνα μαζί με σημαντικά μουσουλμανικά κράτη της περιοχής.

Οι δηλώσεις Φιντάν και οι όροι της Άγκυρας

Σε συνέντευξή του στο ιαπωνικό Nikkei Asia, ο Χακάν Φιντάν ξεκαθάρισε ότι η Τουρκία δεν θεωρεί τις σχέσεις με το Ισραήλ οριστικά διακομμένες. Αντίθετα, υποστήριξε ότι μια επιστροφή στην ομαλότητα θα μπορούσε να εξεταστεί εφόσον υπάρξουν ουσιαστικές εξελίξεις στο παλαιστινιακό ζήτημα.

Σύμφωνα με τα όσα μεταδόθηκαν από τουρκικά και διεθνή μέσα ενημέρωσης, η Άγκυρα θέτει ως βασικές προϋποθέσεις τον τερματισμό των στρατιωτικών επιχειρήσεων στη Γάζα, τη διευκόλυνση της ανθρωπιστικής βοήθειας και την επανεκκίνηση μιας διαδικασίας που θα οδηγεί στη δημιουργία ανεξάρτητου παλαιστινιακού κράτους. Παρότι οι όροι αυτοί δεν αποτελούν νέα θέση της τουρκικής κυβέρνησης, το γεγονός ότι διατυπώθηκαν ως πλαίσιο πιθανής αποκατάστασης των σχέσεων με το Ισραήλ θεωρείται από πολλούς αναλυτές ως σημαντική μετατόπιση.

Το σχέδιο Τραμπ για τη Μέση Ανατολή

Οι δηλώσεις Φιντάν καταγράφονται την ώρα που η Ουάσιγκτον επιχειρεί να επαναφέρει στο προσκήνιο μια διευρυμένη εκδοχή των Abraham Accords, των συμφωνιών που είχαν υπογραφεί κατά την πρώτη προεδρική θητεία του Ντόναλντ Τραμπ. Οι συμφωνίες αυτές είχαν οδηγήσει στην αναγνώριση και εξομάλυνση των σχέσεων του Ισραήλ με αραβικά κράτη όπως τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Μπαχρέιν, δημιουργώντας μια νέα πραγματικότητα στην περιοχή.

Σήμερα, σύμφωνα με διεθνείς αναφορές, η αμερικανική πλευρά επιδιώκει ένα ευρύτερο περιφερειακό σχήμα που θα περιλαμβάνει περισσότερες μουσουλμανικές χώρες και θα λειτουργεί ως πλαίσιο σταθερότητας απέναντι στις εξελίξεις γύρω από το Ιράν.

Γιατί η Τουρκία κρατά ανοιχτή την πόρτα

Παρά τις έντονες δημόσιες αντιπαραθέσεις μεταξύ Άγκυρας και Τελ Αβίβ, η πραγματικότητα είναι ότι οι δύο χώρες δεν διέκοψαν ποτέ πλήρως τους διαύλους επικοινωνίας τους. Η Τουρκία παραμένει μία από τις σημαντικότερες στρατιωτικές δυνάμεις του ΝΑΤΟ, ενώ το Ισραήλ εξακολουθεί να αποτελεί βασικό παράγοντα ασφαλείας στην Ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η τουρκική ηγεσία φαίνεται να επιδιώκει μια ισορροπία. Από τη μία πλευρά θέλει να διατηρήσει το προφίλ υπερασπιστή της παλαιστινιακής υπόθεσης απέναντι στο εσωτερικό ακροατήριο και στον μουσουλμανικό κόσμο. Από την άλλη, δεν επιθυμεί να βρεθεί εκτός των μεγάλων γεωπολιτικών σχεδιασμών που διαμορφώνονται στην περιοχή. Η δημόσια αναφορά του Φιντάν σε πιθανή εξομάλυνση δείχνει ότι η Άγκυρα δεν αποκλείει κανένα σενάριο εφόσον οι συνθήκες μεταβληθούν.

Οι γεωπολιτικές προεκτάσεις

Το πραγματικό ενδιαφέρον των δηλώσεων δεν βρίσκεται τόσο στο περιεχόμενό τους όσο στο χρονικό σημείο κατά το οποίο έγιναν.

Για πρώτη φορά μετά την κορύφωση της κρίσης στη Γάζα, κορυφαίος Τούρκος αξιωματούχος μιλά δημόσια για το ενδεχόμενο αποκατάστασης των σχέσεων με το Ισραήλ και όχι αποκλειστικά για σύγκρουση ή απομόνωση. Η εξέλιξη αυτή ερμηνεύεται από αρκετούς αναλυτές ως ένδειξη ότι η Τουρκία προετοιμάζεται για πιθανές ανακατατάξεις στη Μέση Ανατολή, ειδικά εάν προχωρήσουν οι αμερικανικές πρωτοβουλίες για ένα νέο περιφερειακό σύστημα ασφαλείας που θα συνδέεται με τη διαχείριση της ιρανικής πρόκλησης.

Η επόμενη ημέρα

Παρά τις επίσημες διαψεύσεις περί άμεσης επαναπροσέγγισης, η συζήτηση έχει πλέον ανοίξει. Οι δηλώσεις Φιντάν δείχνουν ότι η Άγκυρα δεν αντιμετωπίζει πλέον την εξομάλυνση με το Ισραήλ ως απαγορευμένο θέμα, αλλά ως πιθανή επιλογή υπό συγκεκριμένες πολιτικές προϋποθέσεις.

Το κατά πόσο αυτή η προοπτική θα μετατραπεί σε πραγματική διπλωματική διαδικασία θα εξαρτηθεί από τις εξελίξεις στη Γάζα, τις αμερικανικές πρωτοβουλίες στην περιοχή και κυρίως από το πώς θα διαμορφωθεί η νέα ισορροπία δυνάμεων γύρω από το Ιράν. Η δήλωση Φιντάν, πάντως, αποτελεί μία από τις πιο σαφείς ενδείξεις ότι οι γεωπολιτικές διεργασίες στη Μέση Ανατολή εισέρχονται σε νέα φάση.

Πηγές: Nikkei Asia, Reuters, Al Monitor, Turkish Minute