Η πολιτική κυριαρχία του Φιλελεύθερου Δημοκρατικού Κόμματος (LDP) στην Ιαπωνία είναι σχεδόν απόλυτη από το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Ελάχιστες ήταν οι περιπτώσεις που το κόμμα βρέθηκε σε αδυναμία, και πάντα επέστρεφε δριμύτερο, ανθεκτικό σε κρίσεις, σκανδαλολογία και διεθνείς πιέσεις. Όμως, το Σαββατοκύριακο που πέρασε, η σταθερότητα αυτή δέχθηκε ισχυρό πλήγμα.
Ο πρωθυπουργός Shigeru Ishiba αντιμετωπίζει τη μεγαλύτερη πολιτική του κρίση, καθώς το κόμμα του έχασε την πλειοψηφία στην άνω βουλή της χώρας. Και αν η απώλεια στήριξης προς ένα κυβερνών κόμμα είναι από μόνη της ανησυχητική, ακόμη πιο εντυπωσιακή είναι η κατεύθυνση αυτής της στήριξης: προς τα δεξιά, πολύ δεξιά.
Το Φαινόμενο Sanseito
Το ακροδεξιό κόμμα Sanseito, με μόλις τρία χρόνια ύπαρξης, κατάφερε να κερδίσει 14 έδρες στην άνω βουλή – αριθμός ρεκόρ για κόμμα αυτού του τύπου στην Ιαπωνία. Η δυναμική του ξεκίνησε μέσα από το YouTube, στην καρδιά της πανδημίας, με αντιδράσεις κατά των υγειονομικών μέτρων. Οι μάσκες, τα PCR, οι εμβολιασμοί – όλα θεωρήθηκαν εργαλεία ελέγχου μιας παγκόσμιας ελίτ, η οποία σύμφωνα με τους Sanseito, προσπαθεί να καταστρέψει τη “γνήσια” Ιαπωνία.
Η ιδεολογική πλατφόρμα του Sanseito δεν διαφέρει από αυτήν που έχουμε δει να εμφανίζεται σε πολλές δυτικές χώρες: αντι-μεταναστευτική ρητορική, εθνικισμός, ξενοφοβία, καταγγελίες περί παγκόσμιων συνωμοσιών και σκληρή στάση υπέρ «παραδοσιακών αξιών».
Ο ηγέτης του κόμματος, Sohei Kamiya, πρώην διευθυντής σούπερ μάρκετ και έφεδρος, έφερε στο προσκήνιο ένα μείγμα λαϊκισμού, θεωριών συνωμοσίας και σκληρής ρητορικής που θυμίζει έντονα τις πολιτικές MAGA του Ντόναλντ Τραμπ, το AFD στη Γερμανία και τον Εθνικό Συναγερμό της Γαλλίας.
Η κρίση του LDP και η αντοχή της παραδοσιακής Ιαπωνίας
Ο Shigeru Ishiba φαίνεται αμετακίνητος από τη θέση του, παρά τις πιέσεις. Όμως η βάση του κόμματος φαίνεται να διαρρηγνύεται, όχι προς την κλασική αντιπολίτευση, αλλά προς τη δεξιά, όπου ο Sanseito φαίνεται να «ψαρεύει» δυσαρεστημένους παραδοσιακούς ψηφοφόρους.
Το μήνυμα του Sanseito: «Οι ξένοι μάς κλέβουν τη χώρα». Παρόλο που οι μετανάστες στην Ιαπωνία αποτελούν μόλις το 3% του πληθυσμού, το κόμμα επιμένει να καλλιεργεί τον μύθο της «σιωπηλής εισβολής». Ο λόγος τους είναι απλός αλλά αποτελεσματικός: επικαλούνται έναν εσωτερικό φόβο παρακμής – πολιτισμικής, ηθικής, εθνικής. Και αυτός ο φόβος, όταν συναντά οικονομική στασιμότητα και μείωση των γεννήσεων, γίνεται πολιτικό όπλο.
Η Ιαπωνία, παραδοσιακά ενδοστρεφής και πολιτισμικά ομοιογενής, φαίνεται τώρα να υιοθετεί πολιτικά μοτίβα του εξωτερικού – μοτίβα που στη Δύση έχουν οδηγήσει σε πολώσεις, κοινωνικές ρήξεις και πολιτική παρακμή. Το Sanseito ενσωματώνει όλα τα στοιχεία της παγκοσμιοποιημένης ακροδεξιάς: εθνική αναγέννηση, αντιμεταναστευτική ρητορική, αντιεπιστημονικές θέσεις και ροπή προς θεωρίες συνωμοσίας με έντονο αντισημιτικό περιεχόμενο.
Πίσω από τη ρητορική του Sanseito, υπάρχει μια ουσιαστική προσπάθεια να αλλάξει η δημόσια ατζέντα στην Ιαπωνία, αποπροσανατολίζοντας από τα βαθύτερα προβλήματα: τη δημογραφική κατάρρευση, τη στασιμότητα της οικονομίας και την εξάρτηση από την εξωτερική εργασία για επιβίωση της βιομηχανίας.
Η πολιτική μετατόπιση στην Ιαπωνία δεν είναι ένα εσωτερικό ιαπωνικό φαινόμενο. Αντιθέτως, εντάσσεται σε μια ευρύτερη παγκόσμια στροφή προς την άκρα δεξιά, η οποία μπορεί να επηρεάσει ευρύτερες γεωπολιτικές ισορροπίες.
Για τη Δύση, η Ιαπωνία λειτουργεί ως σύμμαχος-κλειδί στην Ασία. Αν η πολιτική της μετακινηθεί προς τον απομονωτισμό ή ακόμη και την πολιτισμική αγκύλωση, η σταθερότητα της περιοχής ίσως κλονιστεί.
Για την Ελλάδα, η μελέτη τέτοιων φαινομένων προσφέρει χρήσιμες συγκρίσεις. Η άνοδος λαϊκιστικών δυνάμεων σε κοινωνίες που υιοθετούν ρητορικές τύπου «πρώτα οι δικοί μας» πρέπει να διαβαστεί με κριτικό μάτι – γιατί τα εργαλεία είναι τα ίδια παντού: φόβος, εθνικισμός και παραπληροφόρηση.
Η απώλεια της πλειοψηφίας από το LDP και η ενίσχυση του ακροδεξιού Sanseito φανερώνουν μια πολιτική στροφή στην Ιαπωνία που δεν πρέπει να αγνοηθεί. Ειδικά σε μια χώρα με τεράστιο γεωπολιτικό βάρος στην Ασία και με κοινωνία που γερνά και αναζητά σταθερότητα, η άνοδος τέτοιων δυνάμεων φανερώνει ένα βαθύτερο υπαρξιακό άγχος. Το ερώτημα δεν είναι αν η Ιαπωνία θα «κλείσει τα σύνορά της», αλλά αν θα απομονωθεί πολιτισμικά και πολιτικά – με όλες τις επιπτώσεις που αυτό συνεπάγεται για την παγκόσμια σταθερότητα.