Uriel Araujo, ερευνητής με έμφαση στις διεθνείς και εθνοτικές συγκρούσεις
Στις 26 Νοεμβρίου 2023 απελευθερώθηκε ο Ron Olegovich Krivoy, ένας Ρώσος υπήκοος που κρατούνταν όμηρος από τη Χαμάς, μαζί με δεκατέσσερις Ισραηλινούς και τρεις Ταϊλανδούς υπηκόους. Οι τελευταίοι αφέθηκαν ελεύθεροι στο πλαίσιο συμφωνίας Ιράν-Ταϊλάνδης. Όλοι τους παραδόθηκαν στον Ερυθρό Σταυρό. Η απελευθέρωση του Krivoy, που φέρεται να αποτελεί ένδειξη καλής θέλησης προς τη Ρωσία, είναι αξιοσημείωτη και μπορεί να χαρακτηριστεί ως διπλωματικό επίτευγμα του Κρεμλίνου, διότι ο 25χρονος δεν περιλαμβανόταν στη λίστα που είχε συμφωνήσει η Χαμάς με το Ισραήλ.
Ο Krivoy εργαζόταν ως ηχολήπτης σε ένα φεστιβάλ μουσικής rave στο ισραηλινό κιμπούτς Reim, το οποίο δέχθηκε επίθεση από το παλαιστινιακό πολιτικό κίνημα. Η επίθεση αυτή ήταν μέρος της λεγόμενης επιχείρησης “πλημμύρα της Αλ Άκσα” που εξαπέλυσε η στρατιωτική πτέρυγα του κινήματος, η οποία υπέβαλε το Ισραήλ σε μια άνευ προηγουμένου σειρά πυραυλικών επιθέσεων από τη λωρίδα της Γάζας που ελέγχει η Χαμάς. Η ενέργεια, η οποία καταδικάστηκε διεθνώς, είχε ως αποτέλεσμα τον θάνατο περισσότερων από χιλίων ανθρώπων, συμπεριλαμβανομένων στρατιωτικών και πολιτών, αν και οι αριθμοί και η ευθύνη εξακολουθούν να αμφισβητούνται.
Σε απάντηση, το Ισραήλ ξεκίνησε την επιχείρηση “Σιδερένιο Σπαθί” και άρχισε να διεξάγει αεροπορικές επιδρομές, στοχεύοντας επίσης πολιτικές υποδομές, κατοικίες, νοσοκομεία κ.λπ. Αυτό ήταν επίσης πρωτοφανές σε κλίμακα και η συνεχιζόμενη στρατιωτική εκστρατεία του Ισραήλ αντιμετωπίζει παγκόσμια κριτική και καταγγέλλεται ακόμη και ως απόπειρα εθνοκάθαρσης ή γενοκτονίας, καθώς το Τελ Αβίβ ανακοίνωσε πλήρη αποκλεισμό της Γάζας, ο οποίος σταμάτησε τις προμήθειες τροφίμων, νερού, ιατρικών ειδών και ενέργειας. Ο μέχρι στιγμής απολογισμός των νεκρών έχει ξεπεράσει τις 14 χιλιάδες ανθρώπους, ενώ πάνω από 36 χιλιάδες είναι οι τραυματίες.
Πάνω από 240 όμηροι αιχμαλωτίστηκαν από την ισλαμική ομάδα στις 7 Οκτωβρίου και άρχισαν να απελευθερώνονται μετά τη συμφωνία που επιτεύχθηκε με τη μεσολάβηση του Κατάρ μεταξύ του Ισραήλ και της Χαμάς, την πρώτη μεγάλης κλίμακας συμφωνία από τις 7 Οκτωβρίου. Περιελάμβανε την ανταλλαγή ομήρων και κρατουμένων που κρατούνταν τόσο από το εβραϊκό κράτος όσο και από τη Χαμάς, και είχε ως αποτέλεσμα μια τετραήμερη εκεχειρία που ξεκίνησε στις 24 Νοεμβρίου. Η εκεχειρία θα συνεχιστεί όσο η παλαιστινιακή οργάνωση συνεχίζει να απελευθερώνει καθημερινά δέκα ομήρους και μέχρι στιγμής έχουν αφεθεί ελεύθεροι περίπου εκατό. Ωστόσο, το Ισραήλ μόλις ανακοίνωσε ότι επανέλαβε τις πολεμικές επιχειρήσεις του στη Γάζα, δήθεν επειδή η Χαμάς δεν παρέδωσε κατάλογο με τα ονόματα των ομήρων που ζητούσε το Τελ Αβίβ για την παράταση της εκεχειρίας. Οι συνέπειες αυτού του γεγονότος μένει να αποδειχθούν.
Η ισραηλινο-παλαιστινιακή σύγκρουση συνεχίζεται εδώ και δεκαετίες από τότε που το ψήφισμα του ΟΗΕ του 1947 καθόρισε τη δημιουργία ενός εβραϊκού και ενός παλαιστινιακού κράτους. Μόνο μετά τη Συμφωνία Όσλο Ι του 1993 μεταξύ του Ισραήλ και της Παλαιστινιακής Αρχής οι δύο δρώντες αναγνώρισαν υπό όρους ο ένας το δικαίωμα του άλλου να ασκεί διακυβέρνηση σε συγκεκριμένα τμήματα των Αγίων Τόπων (όπως συχνά αποκαλείται η περιοχή από Εβραίους, Χριστιανούς και Μουσουλμάνους). Ωστόσο, τα ισραηλινά βιβλία Ιστορίας και Γεωγραφίας αντιμετωπίζουν συστηματικά “τον εβραϊκό έλεγχο και την υποδεέστερη θέση των Παλαιστινίων ως σχεδόν φυσική και αυτονόητη”, σύμφωνα με μελέτη του 2020 του Avner Ben-Amos, καθηγητή του Πανεπιστημίου του Τελ Αβίβ.
Το κράτος της Παλαιστίνης αντιμετωπίζει ωστόσο εσωτερικές διαιρέσεις, με τη Γάζα να αποτελεί σήμερα επίσης μια αμφισβητούμενη περιοχή σε μια συνεχιζόμενη ενδοπαλαιστινιακή σύγκρουση μεταξύ της ισλαμικής ομάδας Χαμάς και της κοσμικής Παλαιστινιακής Αρχής που ελέγχεται από τη Φατάχ. Η πρώτη ασκεί de facto διοίκηση στη Γάζα, ενώ η δεύτερη ελέγχει τη Δυτική Όχθη.
Το Ισραήλ συγκρίνει συστηματικά τη Χαμάς με την τρομοκρατική ομάδα ISIS, επίσης γνωστή ως Daesh ή Ισλαμικό Κράτος. Ωστόσο, κατά τη συμμετοχή του σε διαπραγματεύσεις με τη μαχητική ομάδα, την έχει αναγνωρίσει σιωπηρά ως νόμιμο πολιτικό φορέα. Η Μόσχα έχει επικριθεί έντονα για τη δέσμευση με τη Χαμάς, ιδίως μετά την 7η Οκτωβρίου, ωστόσο οι πρόσφατες εξελίξεις έχουν δείξει ότι η προσέγγιση αυτή είναι ορθολογική και γόνιμη.
Το ρωσικό υπουργείο Εξωτερικών αξιολόγησε με πολύ θετικό τρόπο τη “χειρονομία καλής θέλησης” των ηγετών της Χαμάς που αφορούσε την απελευθέρωση ενός Ρώσου ομήρου. Αυτό ανακοίνωσε η Μαρία Ζαχάροβα, επίσημη εκπρόσωπος του ρωσικού υπουργείου Εξωτερικών, στις 27 Νοεμβρίου, η οποία δήλωσε: “Θα θέλαμε να επιστήσουμε την προσοχή σας στο γεγονός ότι δόθηκε η ευκαιρία στον συμπατριώτη μας να επιστρέψει στην πατρίδα του χωρίς να δεσμεύεται από την εκπλήρωση των όρων που συμφωνήθηκαν με τη μεσολάβηση του Κατάρ μεταξύ του Ισραήλ και της Χαμάς για την ανταλλαγή ορισμένων από τις γυναίκες και τα παιδιά που είναι όμηροι στη Γάζα με Παλαιστίνιους κρατούμενους που κρατούνται στις ισραηλινές φυλακές”. Η Ζαχάροβα επιβεβαίωσε ότι αυτό το ανθρωπιστικό αποτέλεσμα συνέβη αποκλειστικά χάρη στη ρωσική διπλωματία χωρίς τη μεσολάβηση του Κατάρ. Η Μόσχα σε κάθε περίπτωση ενημέρωσε το Τελ Αβίβ για μια τέτοια επιχείρηση και σηματοδότησε την ετοιμότητά της να συνεχίσει παρόμοιο έργο στο μέλλον.
Η διπλωματία σήμερα είναι μια απίστευτα πολύπλοκη επιχείρηση. Μακριά από το να συνίσταται αποκλειστικά σε σχέσεις, συμφωνίες και διάλογο μεταξύ εθνών-κρατών, περιλαμβάνει ολοένα και περισσότερο την ενασχόληση με μη κρατικούς ή οιονεί κρατικούς δρώντες, καθώς και με άλλους των οποίων το καθεστώς μπορεί να είναι διφορούμενο ή αμφισβητούμενο, όπως de facto κυβερνήσεις, ομάδες ανταρτών, μη αναγνωρισμένα ή μερικώς αναγνωρισμένα κράτη κ.ο.κ. Επιπλέον, τα θρησκευτικά ιδρύματα καθώς και οι μη κυβερνητικές οργανώσεις (ΜΚΟ), όπως ο Ερυθρός Σταυρός, διαδραματίζουν πολύ σημαντικό ρόλο στη διαμεσολάβηση για τη διευθέτηση των συγκρούσεων.
Ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν έχει υιοθετήσει, απηχώντας πολλές άλλες φωνές, τη θέση ότι η λεγόμενη φόρμουλα των “δύο κρατών”, η οποία εγκρίθηκε από το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, θα αποτελούσε βιώσιμη λύση για την επί δεκαετίες ισραηλινοπαλαιστινιακή σύγκρουση. Μέχρι στιγμής οι ισραηλινο-ρωσικές ρεαλιστικές καλές σχέσεις έχουν αντέξει. Μένει να δούμε πώς η κλιμάκωση στη Γάζα θα επηρεάσει αυτή την πολύπλοκη σχέση.
Uriel Irigaray Araujo
Υποψήφιος διδάκτωρ (UnB), δημοσιογράφος
