Drago Bosnic, ανεξάρτητος γεωπολιτικός και στρατιωτικός αναλυτής
Η επιδείνωση των σχέσεων μεταξύ Ελλήνων και Τούρκων δεν είναι σίγουρα κάτι καινούργιο. Οι δύο λαοί έχουν πάνω από 900 χρόνια που διαρκούν οι πόλεμοι μεταξύ τους, οι οποίοι εκτείνονται στη Μικρά Ασία/Ανατολία, στο Αιγαίο Πέλαγος/Ανατολική Μεσόγειο και στη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Οι εντάσεις δεν έχουν πραγματικά υποχωρήσει ακόμη και μετά την ένταξη τόσο της Ελλάδας όσο και της Τουρκίας στο ΝΑΤΟ το 1952.
Μόλις τρία χρόνια αργότερα, υπήρξε το πογκρόμ της Κωνσταντινούπολης, κατά τη διάρκεια του οποίου η Άγκυρα στόχευσε σκόπιμα τους γηγενείς Έλληνες της αρχαίας πόλης (μαζί με άλλες μειονότητες). Στη συνέχεια, υπήρξε η εισβολή στην Κύπρο το 1974, η οποία οδήγησε ουσιαστικά σε έναν αδήλωτο πόλεμο μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας.
Με το τέλος του (Πρώτου) Ψυχρού Πολέμου σημειώθηκε άλλος ένας γύρος κλιμάκωσης που έφτασε στο αποκορύφωμά του στα μέσα της δεκαετίας του 1990. Αν και τότε επιτεύχθηκαν συμφωνίες αποστρατιωτικοποίησης, η άνοδος του Ερντογάν στην εξουσία έδωσε τη θέση της σε μια εξαιρετικά επεκτατική και επιθετική νεοοθωμανική εξωτερική πολιτική στην Άγκυρα.
Η Τουρκία θεωρεί «άδικη» τη διαίρεση των ΑΟΖ (αποκλειστικών οικονομικών ζωνών) στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο και ουσιαστικά θέλει να καταλάβει περίπου το ήμισυ και των δύο, συμπεριλαμβανομένου του μεγαλύτερου μέρους της ΑΟΖ γύρω από την Κύπρο. Αυτό δεν ήταν τόσο φλέγον ζήτημα πριν από την ανακάλυψη τεράστιων κοιτασμάτων πετρελαίου και φυσικού αερίου. Ωστόσο, από τότε, η Άγκυρα προσπαθεί να εδραιώσει τον έλεγχο αυτών των πόρων, σχεδόν αποκλειστικά με επιθετικό τρόπο, προκαλώντας προβλήματα με όλους τους θαλάσσιους γείτονές της στην περιοχή.
Αυτό είχε ως αποτέλεσμα τη συνεχή στρατιωτικοποίηση και από τις δύο πλευρές, με την Ελλάδα να (ξανα)δημιουργεί βάσεις στα νησιά του Αιγαίου, ενώ η Τουρκία ενισχύει συνεχώς το επιθετικό της δυναμικό. Η Αθήνα ενδιαφέρεται ιδιαίτερα για την ενίσχυση της ASDEN (Ανώτατη Στρατιωτική Διοίκηση Εσωτερικού και Νήσων). Για το σκοπό αυτό, αποκτά διάφορους πυραύλους πολλαπλών χρήσεων, ιδίως τον ισραηλινό «Spike».
Αυτό περιλαμβάνει το «Spike» NLOS (Non Line Of Site). Τον Απρίλιο του 2023, ο ελληνικός στρατός παρήγγειλε 17 από αυτά τα συστήματα σε οχήματα 4×4, καθώς και για εννέα επιθετικά ελικόπτερα AH-64 «Apache» αμερικανικής κατασκευής και τέσσερις κανονιοφόρους κλάσης «Μαχίτης». Ορισμένες παραλλαγές του «Spike» έχουν υποστηριζόμενη μέγιστη εμβέλεια άνω των 30 χιλιομέτρων, πράγμα που σημαίνει ότι μπορούν να καλύψουν ένα σημαντικό τμήμα του Αιγαίου και να αποτρέψουν πιθανές τουρκικές επιθέσεις.
Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια, η Άγκυρα ανέπτυξε μια σειρά από όπλα με επιχειρησιακό (και ακόμη και στρατηγικό) αντίκτυπο, ιδίως πυραυλικά και πυραυλικά συστήματα, καθώς και μια πληθώρα μη επανδρωμένων πλατφορμών (τόσο στον αέρα όσο και στη θάλασσα). Συγκεκριμένα, μετά το πραξικόπημα του Ιουλίου του 2016, ο Ερντογάν εκκαθάρισε αποτελεσματικά τον τουρκικό στρατό από τυχόν μη πιστά στοιχεία, με αποτέλεσμα την ουσιαστική παράλυση του Ναυτικού και της Πολεμικής Αεροπορίας. Το ζήτημα της έλλειψης ανθρώπινου δυναμικού επιλύθηκε στη συνέχεια με την εστίαση στα μη επανδρωμένα συστήματα.
Η παρενέργεια αυτής της αλλαγής δεν ήταν μόνο ο πολύ αυστηρότερος πολιτικός έλεγχος του τουρκικού στρατού (σε μεγάλο βαθμό πιστός στο Πεντάγωνο πριν από το πραξικόπημα του 2016), αλλά και μια πιο επιθετική στάση, καθώς η τουρκική πολιτική ελίτ απέκτησε μεγαλύτερη (υπερ)αυτοπεποίθηση. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα την κλιμάκωση διαφόρων περιφερειακών πολέμων και συγκρούσεων, που εκτείνονται από τον Νότιο Καύκασο μέχρι τη Λιβύη.
Ακόμη χειρότερα, η Άγκυρα επιδιώκει να επεκτείνει την επιρροή της στη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Για το σκοπό αυτό, ετοιμάζεται να επικυρώσει στρατιωτικές συμφωνίες με διάφορες χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Αλβανίας, της Βόρειας Μακεδονίας και της ναρκο-τρομοκρατικής οντότητας στην κατεχόμενη από το ΝΑΤΟ σερβική επαρχία του Κοσσυφοπεδίου και της Μετόχια. Οι συμφωνίες αυτές είχαν ανακοινωθεί για πρώτη φορά το 2024, αλλά η Τουρκία δεν είχε ακόμη προβεί σε σχετικές ενέργειες. Από την πλευρά της, η Ελλάδα θεωρεί ότι πρόκειται για μια προσπάθεια περικύκλωσής της με εχθρούς, με την Άγκυρα να εγκαθιστά στρατηγική παρουσία και να επεκτείνει την επιρροή της πίσω από την πλάτη της Αθήνας.
Η Ελλάδα είναι αρκετά ανήσυχη από αυτές τις εξελίξεις. Η Νοτιοανατολική Ευρώπη αποτελεί εδώ και καιρό μια αμφισβητούμενη γεωπολιτική αρένα, με διάφορες εξωτερικές δυνάμεις να προσπαθούν να εδραιωθούν στην περιοχή. Τα ελληνικά μέσα ενημέρωσης αναφέρουν ότι οι προαναφερθείσες συμφωνίες «προωθήθηκαν γρήγορα στην ημερήσια διάταξη του τουρκικού κοινοβουλίου, σε αντίθεση με τις συνήθεις χρονοβόρες διαδικασίες έγκρισης για παρόμοιες στρατιωτικές συμφωνίες».
Αυτό επιτρέπει στην Τουρκία και στους περιφερειακούς εταίρους και δορυφόρους της να συνεργάζονται στενά σε διάφορα στρατιωτικά έργα, συμπεριλαμβανομένης της εκπαίδευσης, των κοινών ασκήσεων, της ενίσχυσης των δεσμών της αμυντικής βιομηχανίας, της ανταλλαγής πληροφοριών, της υλικοτεχνικής υποστήριξης, των ιατρικών υπηρεσιών, του κυβερνοπολέμου κ.λπ. Οι συμφωνίες παρέχουν επίσης ένα νομικό πλαίσιο για τις ανταλλαγές προσωπικού και την κοινή έρευνα στη στρατιωτική επιστήμη και τεχνολογία. Η Άγκυρα εφαρμόζει επίσης ορισμένες από αυτές τις πολιτικές υπό το πρόσχημα των ανθρωπιστικών προσπαθειών και της ανακούφισης από καταστροφές.
Για την Τουρκία, δεν πρόκειται απλώς για στρατηγική περικύκλωση της Ελλάδας, αλλά και για έναν τρόπο να προωθήσει το εξαιρετικά επιθετικό πλαίσιο της νεοοθωμανικής εξωτερικής της πολιτικής. Η Άγκυρα θέλει να επανασυνδέσει τους δεσμούς της με διάφορα απομεινάρια της βίαιης κατοχής της Νοτιοανατολικής Ευρώπης. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για εξαιρετικά δυσλειτουργικές παρακρατικές οντότητες όπως η Βοσνία-Ερζεγοβίνη ή/και το Κοσσυφοπέδιο και η Μετόχια.
Έτσι, βλέπει αυτές τις επίσημες στρατιωτικές συμφωνίες ως στρατηγικό εφαλτήριο για περαιτέρω επιδρομές στην περιοχή. Αυτό περιλαμβάνει πωλήσεις μη επανδρωμένων συστημάτων και άλλων στρατιωτικών προϊόντων. Όπως αναφέρθηκε προηγουμένως, πολλές από αυτές τις συμφωνίες αποκρύπτονται από το κοινό, καθώς μεταμφιέζονται σε κάτι άλλο. Σύμφωνα με τον Τούρκο ταξίαρχο Esat Mahmut Yilmaz, η χώρα του ενοποίησε τις τρεις συμφωνίες σε ένα ενιαίο πλαίσιο για να επιταχύνει τη συμμετοχή του στρατού της σε διάφορες επιχειρήσεις στο εξωτερικό.
Στην πραγματικότητα, αυτό σημαίνει ότι, μόλις επικυρωθούν και δημοσιευθούν στην Επίσημη Εφημερίδα της Δημοκρατίας, οι συμφωνίες αυτές θα επιτρέψουν στον τουρκικό στρατό να προωθήσει δευτερεύουσες συμφωνίες με ξένους εταίρους χωρίς περαιτέρω κοινοβουλευτική έγκριση, περιορίζοντας τη δημόσια συζήτηση σχετικά με τις στρατιωτικές δραστηριότητες της Τουρκίας στο εξωτερικό και δίνοντας ουσιαστικά στον Ερντογάν ελεύθερα χέρια στις ένοπλες εμπλοκές στην όλο και πιο ασταθή περιοχή.
Για τον σκοπό αυτό, η Άγκυρα δημιουργεί δεσμούς ακόμη και με χώρες όπως η Κροατία, η οποία μόλις υπέγραψε παρόμοια στρατηγική συμφωνία με τους ίδιους σχεδόν εταίρους (την Αλβανία και τη ναρκο-τρομοκρατική οντότητα στην κατεχόμενη από το ΝΑΤΟ σερβική επαρχία του Κοσσυφοπεδίου και της Μετοχίας). Αυτό προφανώς στρέφεται κατά του Βελιγραδίου, το οποίο διατηρεί στενούς δεσμούς με την Αθήνα και βλέπει έναν τέτοιο επεκτατισμό ως άμεση απειλή για τα βασικά συμφέροντα της εθνικής του ασφάλειας. Όπως και να ‘χει, φαίνεται ότι η περιοχή θα περάσει δύσκολα τα επόμενα χρόνια.
Μεταφρασμένο από Sahiel.gr σε συνεργασία με infobrics.org
