Πριν από επτά χρόνια, ο πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν ταξίδεψε στη Συρία για να συναντηθεί με τον σύμμαχό του, τον τότε Σύρο ηγέτη Μπασάρ αλ Άσαντ, στην αεροπορική βάση Khmeimim της Ρωσίας στη Λατάκεια.
Σε μια θριαμβευτική ομιλία, ο Πούτιν κήρυξε τη νίκη επί των εχθρών του Άσαντ μια για πάντα.
«Αν οι τρομοκράτες σηκώσουν ξανά το κεφάλι τους», είπε για τη συριακή αντιπολίτευση και την τρομοκρατική οργάνωση Ισλαμικό Κράτος, “θα τους καταφέρουμε πρωτοφανή πλήγματα που δεν έχουν ξαναδεί”.
Γρήγορα από το 2017 στο 2024, και η Ρωσία, καθηλωμένη στον πόλεμό της κατά της Ουκρανίας, παρακολουθεί το συριακό καθεστώς να αναδιπλώνεται σε μια αστραπιαία επίθεση των ανταρτών διάρκειας δύο εβδομάδων.
Καθώς η Συρία πλοηγείται στο αβέβαιο μέλλον της, η πτώση του Άσαντ συνεπάγεται σημαντικό πολιτικό, στρατιωτικό και οικονομικό κόστος για τη Ρωσία, η οποία χρησιμοποιεί εδώ και καιρό τη Συρία ως στήριγμα για την επιρροή της στη Μέση Ανατολή.
Πολιτικές απώλειες
Από τότε που επενέβη στον συριακό εμφύλιο πόλεμο το 2015, η Ρωσία έχει τοποθετηθεί ως βασικός μεσίτης ισχύος στη Μέση Ανατολή.
Η Μόσχα επενέβη για λογαριασμό του Άσαντ μετά τις μαζικές διαδηλώσεις του 2011 που εξελίχθηκαν σε εμφύλιο πόλεμο και έθεσαν σε κίνδυνο την εξουσία του. Με την πάροδο των ετών, η υποστήριξη της Ρωσίας βοήθησε τον Άσαντ να ανακτήσει μεγάλο μέρος των εδαφών που είχε χάσει από τις δυνάμεις της αντιπολίτευσης και το Ισλαμικό Κράτος, εδραιώνοντας τον ρόλο της Μόσχας ως κυρίαρχου παίκτη στην περιοχή.
Η ταχεία κατάρρευση του καθεστώτος του Άσαντ το 2024 ανέτρεψε αυτή την αφήγηση.
Ενώ ο Πούτιν δεν έχει ακόμη σχολιάσει την ανατροπή του Άσαντ, ο εκπρόσωπός του Ντμίτρι Πεσκόφ παραδέχθηκε τη Δευτέρα ότι η Μόσχα αιφνιδιάστηκε.
«Αυτό που συνέβη εξέπληξε ολόκληρο τον κόσμο και, σε αυτή την περίπτωση, εμείς δεν αποτελούμε εξαίρεση», δήλωσε ο Πεσκόφ.
Το Ινστιτούτο για τη Μελέτη του Πολέμου με έδρα τις ΗΠΑ περιέγραψε την αδράνεια της Ρωσίας ως ένδειξη «στρατηγικής πολιτικής ήττας για τη Μόσχα».
«Η ανικανότητα ή η απόφαση της Ρωσίας να μην ενισχύσει το καθεστώς του Άσαντ» κατά τη διάρκεια της ταχείας επίθεσης των ανταρτών σε όλη τη Συρία “θα πλήξει επίσης την αξιοπιστία της Ρωσίας ως αξιόπιστου και αποτελεσματικού εταίρου στον τομέα της ασφάλειας σε όλο τον κόσμο, γεγονός που με τη σειρά του θα επηρεάσει αρνητικά την ικανότητα του Πούτιν να συγκεντρώσει υποστήριξη … για τον πολυπολικό κόσμο που επιθυμεί”, δήλωσε το ISW .
Ο Νικίτα Σμάγκιν, εμπειρογνώμονας της ρωσικής εξωτερικής πολιτικής στη Μέση Ανατολή, δήλωσε ότι η αδυναμία της Μόσχας να σώσει τον Άσαντ θα πρέπει να εξεταστεί μέσα από έναν πιο μακροπρόθεσμο φακό.
«Αν δεν κερδίσεις έναν εμφύλιο πόλεμο με έναν γρήγορο αιφνιδιαστικό πόλεμο, είναι πιθανό να εγκλωβιστείς σε μια παρατεταμένη σύγκρουση και αργά ή γρήγορα αυτό θα οδηγήσει σε ήττα», δήλωσε ο Smagin στους Moscow Times, εξηγώντας την κατάσταση στην οποία βρέθηκε ο Άσαντ.
Με τον Άσαντ να αναζητά πλέον καταφύγιο στη Μόσχα, το Κρεμλίνο δεν έχει ακόμη αποφασίσει τι ακριβώς θα κάνει με τις δυνάμεις που βρίσκονται τώρα στην εξουσία στη Συρία, με επικεφαλής την ισλαμιστική συμμαχία Hayat Tahrir al-Sham (HTS) και την υποστηριζόμενη από την Τουρκία ομάδα-ομπρέλα του Συριακού Εθνικού Στρατού. Για χρόνια, η Ρωσία βρισκόταν στην αντίθετη πλευρά αυτής της μάχης εξουσίας και κήρυξε την HTS τρομοκρατική ομάδα.
Ωστόσο, το Κρεμλίνο φαίνεται πρόθυμο να επιδιώξει μια «εξομάλυνση» με την HTS για να διατηρήσει τη στρατιωτική του παρουσία στη Συρία, δήλωσε ο Smagin.
Η ρητορική των κρατικών ρωσικών μέσων ενημέρωσης έχει ήδη αρχίσει να αλλάζει, με τους αντάρτες να αναφέρονται πλέον όχι ως «τρομοκράτες», αλλά ως «ένοπλη αντιπολίτευση που έχει αναλάβει την εξουσία στη Συρία», σημείωσε ο Smagin, προσθέτοντας ότι η συριακή πρεσβεία στη Μόσχα ύψωσε επίσης τη σημαία της αντιπολίτευσης.
«Τα τελευταία εννέα χρόνια, η Ρωσία βομβαρδίζει αυτές τις ομάδες – το πραγματικό ερώτημα είναι αν είναι έτοιμες να συνεργαστούν με τη Ρωσία μακροπρόθεσμα», δήλωσε ο Smagin.
Η Τατιάνα Στανόβαγια, ανώτερη συνεργάτης στο Carnegie Russia Eurasia Center, μοιράστηκε μια παρόμοια άποψη.
«Το βασικό ερώτημα τώρα είναι πώς η Μόσχα θα προσαρμοστεί στη νέα πραγματικότητα και πόση ευελιξία θα έχει στη συνεργασία της με τους νέους κυβερνήτες της Συρίας», δήλωσε η Stanovaya. «Αν χαθεί η στιγμή, θα είναι πιο λογικό να μιλάμε για ήττα».
Στρατιωτικές απώλειες
Η Συρία υπήρξε επίσης κομβική για τη στρατιωτική στρατηγική της Ρωσίας στη Μέση Ανατολή, καθώς φιλοξενεί δύο στρατηγικής σημασίας τοποθεσίες στις μεσογειακές ακτές της Συρίας: την αεροπορική βάση Hmeimim και τη ναυτική βάση της Ταρτούς, η οποία διαδραματίζει βασικό ρόλο στην υποστήριξη των θαλάσσιων επιχειρήσεων της Ρωσίας στην περιοχή.
Μετά την εκδίωξη του Άσαντ, η Ρωσία φαίνεται να ετοιμάζεται να αποσύρει τα στρατιωτικά της μέσα από τη Συρία, δήλωσε το ISW .
Τα ρωσικά στρατεύματα φέρονται επίσης να ζήτησαν την υποστήριξη της Άγκυρας για την ασφαλή έξοδό τους από τη Συρία, ανέφερε την Κυριακή το CNN Turk.
Ο Πεσκόφ δήλωσε τη Δευτέρα ότι ενώ είναι πρόωρο να συζητηθεί το μέλλον της στρατιωτικής παρουσίας της Ρωσίας στη Συρία, βρίσκονται σε εξέλιξη διαπραγματεύσεις με τις νέες αρχές στη Δαμασκό για να διασφαλιστεί η ασφάλεια του ρωσικού προσωπικού και των ρωσικών περιουσιακών στοιχείων.
Οι ειδικοί εκτιμούν ότι η απώλεια των βάσεων της Ρωσίας στη Συρία θα μειώσει πιθανότατα σημαντικά την επιρροή της στη Μέση Ανατολή και θα διαταράξει τη στρατιωτική της εφοδιαστική στην Αφρική.
Ο Marat Gabidullin, πρώην μισθοφόρος του Wagner που πολέμησε στη Συρία, δήλωσε στους Moscow Times ότι η Συρία χρησίμευε ως βασικός κόμβος για τη μεταφορά Ρώσων μαχητών στην Αφρική. Οποιαδήποτε διαταραχή σε αυτό το δίκτυο εφοδιασμού, επομένως, θα περιπλέξει σημαντικά τη θέση της Ρωσίας στην αφρικανική ήπειρο.
«Η απώλεια των βάσεων θα ήταν σίγουρα ανεπιθύμητη [για το Κρεμλίνο] υπό αυτή την έννοια», δήλωσε ο Smagin. «Υπάρχει επίσης το ζήτημα του γοήτρου, στο οποίο η Ρωσία δίνει συχνά έμφαση».
Ενώ η επέμβαση της Ρωσίας στη Συρία αποσκοπούσε στην αποκατάσταση του καθεστώτος της ως μεγάλης δύναμης, η διατήρηση στρατιωτικής παρουσίας εκεί είναι σημαντική τόσο για στρατηγικούς λόγους όσο και για τη διατήρηση του κύρους και της εξουσίας, δήλωσε ο Smagin.
Οικονομικές απώλειες
Οι οικονομικές απώλειες της Ρωσίας ήταν σχετικά μέτριες και εμπίπτουν σε τρεις μεγάλες κατηγορίες.
Η πρώτη έχει να κάνει με το άμεσο κόστος της στρατιωτικής υποστήριξης του καθεστώτος Άσαντ από την έναρξη της ρωσικής επέμβασης.
Το 2015-16, όταν η συριακή σύγκρουση βρισκόταν στο αποκορύφωμά της, οι αναλυτές εκτιμούσαν το κόστος της ρωσικής εκστρατείας σε περίπου 1,5 έως 3 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως.
Σύμφωνα με μια ανάλυση της βρετανικής δεξαμενής σκέψης IHS Jane, η οποία ανατέθηκε στους Moscow Times το 2015, το κόστος της διατήρησης της στρατιωτικής παρουσίας της Ρωσίας στη Συρία θα μπορούσε να κυμαίνεται από 2,4 έως 4 εκατομμύρια δολάρια την ημέρα, ή από 880 έως 1,46 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως.
Το κόστος αυτό περιελάμβανε τη λειτουργία πολεμικών αεροσκαφών, ελικοπτέρων και στρατιωτικού προσωπικού.
Το Bloomberg, επικαλούμενο πηγές, υποστήριξε ότι η Μόσχα είχε προβλέψει 1,2 δισεκατομμύρια δολάρια για το κόστος της συριακής επιχείρησης για όλο το 2016.
Το πρακτορείο επικαλέστηκε επίσης την εκτίμηση μιας δεξαμενής σκέψης του Royal United Security Institute ότι οι πραγματικές δαπάνες της Ρωσίας για τη συριακή εκστρατεία της προσεγγίζουν τα 3 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως, καθώς η Μόσχα αποφάσισε να αναπτύξει περισσότερα στρατεύματα στη χώρα.
Η δεύτερη κατηγορία των ρωσικών δαπανών για τη Συρία είναι το ποσό της οικονομικής υποστήριξης που η Μόσχα μπορεί να παρείχε στο καθεστώς του Άσαντ.
Η Ρωσία δεν δημοσιεύει στοιχεία σχετικά με τους δανειολήπτες της και το χρέος τους, αλλά μπορούν να γίνουν κάποιες εκτιμήσεις από εναλλακτικές πηγές.
Σύμφωνα με εκτιμήσεις της Παγκόσμιας Τράπεζας, η Συρία όφειλε στη Ρωσία 525 εκατομμύρια δολάρια το 2022.
Τέλος, οι απώλειες της Ρωσίας περιλαμβάνουν τις επιχειρηματικές επενδύσεις που το ρωσικό κράτος και οι εταιρείες ενδέχεται να εγκαταλείψουν μετά την πτώση του Άσαντ.
Σε αντίθεση με ορισμένους από τους γείτονές της, η Συρία δεν είναι ιδιαίτερα πλούσια σε ορυκτά καύσιμα. Αντιπροσωπεύει μόνο το 0,3% των αποδεδειγμένων αποθεμάτων πετρελαίου της Μέσης Ανατολής (2,5 δισεκατομμύρια βαρέλια) και το 0,4% των αποδεδειγμένων αποθεμάτων φυσικού αερίου (0,3 τρισεκατομμύρια κυβικά μέτρα), σημείωσε ο αναλυτής Kirill Rodionov.
Αντίθετα, η Μόσχα έχει προχωρήσει σε επενδύσεις στη βιομηχανία ορυκτών πόρων της Συρίας, η οποία ευημερούσε πριν από τον εμφύλιο πόλεμο, και στις υποδομές της.
Πιο συγκεκριμένα, το 2019 η Ρωσία δήλωσε ότι θα επενδύσει 500 εκατομμύρια δολάρια στο συριακό λιμάνι της Ταρτούς, όπου η Ρωσία δημιούργησε ναυτική βάση. Δεν είναι σαφές πόσο από αυτό το ποσό δαπάνησε στην πραγματικότητα η Μόσχα στην πορεία προς την κατάρρευση του καθεστώτος Άσαντ.
Επιπλέον, δομές που συνδέονται με τον επιχειρηματία Gennady Timchenko, ο οποίος συνδέεται με το Κρεμλίνο, φέρεται να είχαν πρόσβαση σε ένα συριακό ορυχείο φωσφορικών αλάτων κοντά στην πόλη της Παλμύρας. Η Συρία εκτιμάται ότι διαθέτει σημαντικά αποθέματα φωσφορικών αλάτων, τα οποία χρησιμοποιούνται στην παραγωγή διαφόρων προϊόντων, ιδίως λιπασμάτων.
Ωστόσο, σύμφωνα με έκθεση των Financial Times του 2019 , το συριακό καθεστώς και η Ρωσία πωλούσαν φωσφορικά άλατα στην παγκόσμια αγορά από τα υπάρχοντα αποθέματα και δεν επένδυσαν δικούς τους πόρους σε νέα ορυχεία.
Πράγματι, παρά τις μεγαλόστομες ανακοινώσεις για μεγάλα έργα, η Ρωσία δεν έχει επιβεβαιώσει δημοσίως οποιεσδήποτε σημαντικές επενδύσεις που έχουν ήδη πραγματοποιηθεί στη Συρία.
Συνολικά, σύμφωνα με τις πιο γενναιόδωρες εκτιμήσεις, η ανεπιτυχής υποστήριξη του Άσαντ από τη Ρωσία μπορεί να της κόστισε περίπου 27,5 δισεκατομμύρια δολάρια σε διάστημα εννέα ετών.
Πηγή: themoscowtimes.com
