Ιράν: Μαζική λαϊκή κινητοποίηση – Στρατιωτική εκπαίδευση πολιτών και 1.000 τάγματα «Εθνικής Αντίστασης»

Η Τεχεράνη περνά σε μια νέα φάση οργανωμένης λαϊκής κινητοποίησης, με την εκστρατεία «Janfada» να αποκτά πλέον σαφέστερα στρατιωτικά χαρακτηριστικά. Πολίτες καλούνται να συμμετάσχουν σε εκπαιδεύσεις, σχεδιάζεται η συγκρότηση 1.000 μονάδων «Εθνικής Αντίστασης» και η ιρανική ηγεσία επιχειρεί να μετατρέψει την κοινωνική κινητοποίηση σε οργανωμένη εφεδρεία για περιόδους πολέμου και κρίσης.

Γράφει ο Αναστάσιος Βλαχάκης

Η εξέλιξη δεν αποτελεί απλώς μια ακόμη επικοινωνιακή επίδειξη της Τεχεράνης. Εντάσσεται σε ένα πολύ ευρύτερο περιβάλλον στρατιωτικής αντιπαράθεσης, οικονομικής πίεσης και αβεβαιότητας για την επόμενη ημέρα στη Μέση Ανατολή.

Η εκστρατεία «Janfada» περνά σε νέα φάση

Η εκστρατεία «Janfada» – όρος που παραπέμπει σε εκείνους που είναι έτοιμοι να θυσιαστούν για το Ιράν – παρουσιάστηκε αρχικά ως ευρεία κινητοποίηση της ιρανικής κοινωνίας.

Σύμφωνα με το Al Jazeera, η πρωτοβουλία ξεκίνησε στα τέλη Μαρτίου, στην κορύφωση της πολεμικής αντιπαράθεσης με τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ. Σήμερα όμως αποκτά περισσότερο οργανωμένα στρατιωτικά και αμυντικά χαρακτηριστικά.

Στις 18 Σεπτεμβρίου πραγματοποιήθηκε στην Τεχεράνη μεγάλη δημόσια κινητοποίηση. Το Associated Press κατέγραψε εκατοντάδες χιλιάδες συμμετέχοντες στη μεγαλύτερη κυβερνητικά οργανωμένη συγκέντρωση αυτού του είδους από την έναρξη του πολέμου.

Εθελοντές εμφανίστηκαν με στρατιωτικές στολές, ενώ παρουσιάστηκαν drones, αντιαεροπορικά συστήματα και άλλος στρατιωτικός εξοπλισμός. Η παρουσία του Ιρανού προέδρου Μασούντ Πεζεσκιάν μαζί με στρατιωτικά και πολιτικά στελέχη υπογράμμισε τη σημασία που αποδίδει η Τεχεράνη στην πρωτοβουλία.

1.000 «Τάγματα Εθνικής Αντίστασης»

Το σημαντικότερο στοιχείο βρίσκεται πίσω από τις εικόνες των συγκεντρώσεων.

Ιρανικά μέσα και αξιωματούχοι αναφέρουν ότι βρίσκονται σε εξέλιξη προετοιμασίες για την οργάνωση και εκπαίδευση περίπου 1.000 «Ταγμάτων Εθνικής Αντίστασης», σε συνεργασία με τις ιρανικές ένοπλες δυνάμεις.

Παράλληλα σχεδιάζεται η δημιουργία περίπου 1.000 μονάδων διάσωσης και παροχής βοήθειας, στοιχείο που δείχνει ότι το πρόγραμμα δεν περιορίζεται αποκλειστικά σε μάχιμες αποστολές.

Η κρατική Iran Press επιβεβαιώνει ότι το πρόγραμμα περιλαμβάνει τομείς άμυνας, αντιμετώπισης εκτάκτων αναγκών και κοινωνικών υπηρεσιών, καθώς και σχέδια εκπαίδευσης εθελοντικών ομάδων. Αυτό δημιουργεί μια ενδιαφέρουσα δομή μια μεγάλη δεξαμενή πολιτών που μπορεί, τουλάχιστον θεωρητικά, να ενεργοποιείται τόσο σε στρατιωτικές κρίσεις όσο και σε καταστάσεις πολιτικής προστασίας.

Από τις αφίσες της Τεχεράνης στην εκπαίδευση στα όπλα

Η αλλαγή της φυσιογνωμίας της εκστρατείας φαίνεται ακόμη και στους δρόμους της ιρανικής πρωτεύουσας.

Σύμφωνα με το Al Jazeera, σε αφίσες στην Τεχεράνη εμφανίζονται RPG, τυφέκια ελεύθερου σκοπευτή, επιθετικά τυφέκια και επικοινωνιακός εξοπλισμός, συνοδευόμενα από ερωτήματα προς τους πολίτες σχετικά με το εάν γνωρίζουν να τα χρησιμοποιούν.

Το ίδιο μέσο περιγράφει την εκστρατεία ως προσπάθεια εκπαίδευσης και εξοπλισμού εθελοντών οι οποίοι θα μπορούν να εντάσσονται σε κρατικές δομές ασφαλείας υπό τους Basij, την παραστρατιωτική δύναμη που υπάγεται στους Φρουρούς της Ισλαμικής Επανάστασης.

Το IranWire ανέφερε επίσης ότι πολίτες έλαβαν μηνύματα με προσκλήσεις συμμετοχής σε «στρατιωτικά και εκπαιδευτικά προγράμματα διάσωσης». Οι αναφορές αυτές δείχνουν ότι δεν μιλάμε πλέον μόνο για πολιτικές συγκεντρώσεις ή εκδηλώσεις υποστήριξης της κυβέρνησης.

Υπάρχει πλέον πραγματική οργανωτική προσπάθεια δημιουργίας εκπαιδευμένων εφεδρειών.

Τι γνωρίζουμε για τους 31 εκατομμύρια εγγεγραμμένους

Εδώ απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή. Ιρανικές αρχές υποστηρίζουν ότι περισσότεροι από 31 εκατομμύρια άνθρωποι έχουν εγγραφεί στην ευρύτερη εκστρατεία. Ο αριθμός είναι τεράστιος και δεν μπορεί να θεωρηθεί ανεξάρτητα επιβεβαιωμένος.

Το Al Jazeera επισημαίνει ότι υπάρχουν αμφισβητήσεις για το πραγματικό μέγεθος των εγγραφών, ενώ ανεξάρτητες αναφορές έχουν επίσης εκφράσει σοβαρές επιφυλάξεις για τους επίσημους αριθμούς. Εξίσου σημαντικό είναι ότι η εγγραφή στην εκστρατεία δεν σημαίνει αυτομάτως στρατιωτική ένταξη ή οπλοφορία.

Σύμφωνα με στοιχεία που παρουσίασαν οι διοργανωτές και μεταφέρει το Al Jazeera, περίπου το 26% των εγγεγραμμένων δήλωσε ενδιαφέρον για στρατιωτικές δραστηριότητες και δραστηριότητες ασφαλείας. Άλλοι επέλεξαν τομείς όπως διάσωση, κοινωνικές υπηρεσίες, ενημέρωση και οικονομική υποστήριξη.

Επομένως, ο ισχυρισμός ότι το Ιράν «εξοπλίζει 31 εκατομμύρια πολίτες» θα ήταν παραπλανητικός.

Η άσκηση των 313.000 στην Τεχεράνη

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η κινητοποίηση της 18ης Σεπτεμβρίου. Ιρανικά κρατικά μέσα την παρουσίασαν ως άσκηση 313.000 συμμετεχόντων, ενώ το AP έκανε λόγο γενικότερα για εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους στους δρόμους της Τεχεράνης.

Το Al Jazeera Arabic ανέφερε ότι στην κινητοποίηση συμμετείχαν μονάδες των Basij, εθελοντές της εκστρατείας και άλλες κοινωνικές ομάδες. Σύμφωνα με τον ανταποκριτή του, Ιρανοί αξιωματούχοι υποστήριξαν επίσης ότι περισσότεροι από 300.000 πολίτες έχουν εκπαιδευτεί στη χρήση όπλων για την αντιμετώπιση ενδεχόμενης χερσαίας εισβολής. Πρόκειται για επίσημο ιρανικό ισχυρισμό και όχι για αριθμό που έχει επαληθευθεί ανεξάρτητα.

Ο επικεφαλής της Basij, Χοσεΐν Ταέμπ, δήλωσε ότι έχουν δημιουργηθεί προγράμματα βασικής και προχωρημένης εκπαίδευσης για χερσαία, εναέρια και ναυτική άμυνα, σύμφωνα με το IranWire.

Γιατί το Ιράν κινητοποιεί τώρα τον πληθυσμό

Η επίσημη ιρανική εξήγηση επικεντρώνεται στην εθνική άμυνα και την αποτροπή. Η λογική είναι σχετικά απλή όσο μεγαλύτερο τμήμα της κοινωνίας μπορεί να λειτουργήσει οργανωμένα σε συνθήκες πολέμου, τόσο δυσκολότερος γίνεται ο σχεδιασμός μιας επίθεσης ή μιας χερσαίας επιχείρησης εναντίον της χώρας.

Η Τεχεράνη θέλει επίσης να προβάλει προς το εξωτερικό την εικόνα μιας κοινωνίας που, παρά την οικονομική πίεση και τον πόλεμο, εξακολουθεί να διαθέτει σημαντικές δεξαμενές ανθρώπινου δυναμικού.

Υπάρχει όμως και δεύτερη διάσταση. Οι Basij δεν αποτελούν απλώς στρατιωτική εφεδρεία. Αποτελούν ένα εκτεταμένο δίκτυο με κοινωνικό, πολιτικό και εσωτερικό ρόλο στην Ισλαμική Δημοκρατία.

Αναλυτές του Critical Threats Project εκτιμούν ότι η διεύρυνση της κινητοποίησης μπορεί να δημιουργήσει μια ευρύτερη εφεδρεία ασφαλείας, ικανή να χρησιμοποιηθεί και σε περιόδους εσωτερικής αναταραχής. Πρόκειται για αναλυτική εκτίμηση και όχι για αποδεδειγμένο στόχο της ιρανικής κυβέρνησης.

Αυτή ακριβώς η διπλή χρήση – εξωτερική άμυνα και εσωτερική ασφάλεια – είναι ίσως το σημαντικότερο σημείο που πρέπει να παρακολουθείται.

Η κοινωνία μετατρέπεται σε στρατηγικό βάθος

Για χώρες που αντιμετωπίζουν ισχυρότερους αντιπάλους, το ανθρώπινο δυναμικό αποτελεί παραδοσιακά στοιχείο στρατηγικού βάθους.

Το Ιράν φαίνεται να επενδύει ακριβώς σε αυτή τη λογική.

Δεν επιχειρεί να αντικαταστήσει τον τακτικό στρατό ή τους Φρουρούς της Επανάστασης με πολίτες. Επιχειρεί να δημιουργήσει πίσω από τις τακτικές ένοπλες δυνάμεις ένα πρόσθετο στρώμα οργανωμένης κοινωνικής εφεδρείας.

Σε περίπτωση μεγάλης στρατιωτικής σύγκρουσης, τέτοιες δομές μπορούν να χρησιμοποιηθούν για πολιτική προστασία, επιτήρηση εγκαταστάσεων, επικοινωνίες, υποστήριξη των ενόπλων δυνάμεων, αντιμετώπιση καταστροφών και – για όσους έχουν λάβει κατάλληλη εκπαίδευση – καθήκοντα άμυνας.

Ακριβώς γι’ αυτό η δημιουργία των 1.000 ταγμάτων έχει μεγαλύτερη γεωπολιτική σημασία από τον εντυπωσιακό αλλά αμφισβητούμενο αριθμό των δεκάδων εκατομμυρίων εγγραφών.

Το μήνυμα προς ΗΠΑ και Ισραήλ

Η κινητοποίηση έχει αναπόφευκτα και εξωτερικό αποδέκτη. Η Τεχεράνη επιχειρεί να δείξει ότι μια σύγκρουση δεν θα περιοριστεί στην καταστροφή στρατιωτικών εγκαταστάσεων ή στην εξουδετέρωση συγκεκριμένων μονάδων.

Το μήνυμα που προβάλλει η ιρανική πλευρά είναι ότι πίσω από τις ένοπλες δυνάμεις υπάρχει μια πολύ μεγαλύτερη ανθρώπινη δεξαμενή, η οποία μπορεί να οργανωθεί σε περίπτωση παρατεταμένου πολέμου.

Το κατά πόσο αυτή η εικόνα ανταποκρίνεται στις πραγματικές δυνατότητες του Ιράν είναι διαφορετικό ζήτημα. Η εγγραφή ενός πολίτη σε μια ηλεκτρονική πλατφόρμα απέχει πολύ από τη δημιουργία μιας αξιόμαχης στρατιωτικής μονάδας. Η εκπαίδευση, η διοίκηση, ο εξοπλισμός, η επιμελητεία και η συνοχή αποτελούν πολύ δυσκολότερες προκλήσεις.

Γι’ αυτό οι επόμενοι μήνες θα δείξουν εάν τα 1.000 τάγματα θα εξελιχθούν σε πραγματικές επιχειρησιακές δομές ή εάν μεγάλο μέρος της εκστρατείας θα παραμείνει στο επίπεδο της πολιτικής και ψυχολογικής κινητοποίησης.

Μια εξέλιξη που ξεπερνά τα σύνορα του Ιράν

Η «Janfada» πρέπει να εξεταστεί μέσα στη συνολική αναδιάταξη της Μέσης Ανατολής. Όταν ένα κράτος αρχίζει να οργανώνει μεγάλης κλίμακας πολιτικές εφεδρείες, να προωθεί στρατιωτική εκπαίδευση στον πληθυσμό και να συγκροτεί εκατοντάδες ή χιλιάδες τοπικές μονάδες, αυτό αποτελεί ένδειξη ότι η ηγεσία του προετοιμάζεται για ένα περιβάλλον μακροχρόνιας ανασφάλειας.

Δεν αποδεικνύει από μόνο του ότι επίκειται νέα πολεμική κλιμάκωση. Δείχνει όμως ότι η Τεχεράνη αντιμετωπίζει σοβαρά το ενδεχόμενο μιας παρατεταμένης αντιπαράθεσης και οικοδομεί δομές που θα μπορούσαν να λειτουργήσουν υπό συνθήκες μεγαλύτερης κρίσης.

Για την Ελλάδα, οι εξελίξεις αυτές δεν είναι γεωγραφικά τόσο μακρινές όσο φαίνονται. Κάθε μεγάλη μεταβολή στην ισορροπία ισχύος στη Μέση Ανατολή μπορεί να επηρεάσει την Ανατολική Μεσόγειο, τις θαλάσσιες μεταφορές, τις ενεργειακές ροές και το ευρύτερο περιβάλλον ασφαλείας στο οποίο κινείται ο ελληνικός χώρος.

Συμπέρασμα…

Το ουσιαστικό νέο από το Ιράν δεν είναι ένας ακόμη μεγάλος αριθμός συμμετεχόντων σε μια συγκέντρωση. Είναι η προσπάθεια μετατροπής της λαϊκής κινητοποίησης σε οργανωμένη δομή άμυνας και εφεδρείας.

Οι 1.000 μονάδες «Εθνικής Αντίστασης», η στρατιωτική εκπαίδευση πολιτών, η κινητοποίηση των Basij και η δημόσια προβολή της δυνατότητας ένοπλης συμμετοχής δείχνουν ότι η Τεχεράνη προετοιμάζεται για ένα περιβάλλον στο οποίο ο πόλεμος δεν αντιμετωπίζεται πλέον ως προσωρινή κρίση, αλλά ως ενδεχόμενο που μπορεί να απαιτήσει μακροχρόνια κινητοποίηση του κράτους και της κοινωνίας.

Οι τεράστιοι αριθμοί που ανακοινώνει η ιρανική πλευρά χρειάζονται επιφύλαξη. Η κατεύθυνση όμως της στρατηγικής είναι πολύ πιο δύσκολο να αγνοηθεί. Το Ιράν δεν περιορίζεται στην επίδειξη πυραύλων και drones. Επιχειρεί να μετατρέψει και το ίδιο το ανθρώπινο δυναμικό του σε παράγοντα αποτροπής.

Πηγές: Al Jazeera, Al Jazeera Arabic, Associated Press, Iran Press, IranWire, Critical Threats Project.

• Al Jazeera – What’s behind Iranian authorities’ push for a mass mobilisation campaign?
• Al Jazeera Arabic – الشعب فداء لإيران
• Associated Press – Iran stages massive Tehran rally
• Iran Press – 313,000-member Janfada exercise
• IranWire – 1,000 National Resistance Battalions