Η περικοπή της Αμερικής Πρώτα του Τραμπ αδειάζει την Quad, ενδυναμώνοντας τα επικαλυπτόμενα δίκτυα Ινδο-Ειρηνικού, ενώ το εμπόριο ενοχλεί συμμάχους όπως η Ινδία. Ωστόσο, η αδιάκοπη πίεση των ΗΠΑ κατά της Κίνας, ενισχυμένη από την AUKUS και τις πωλήσεις πυραύλων, εγγυάται κλιμάκωση – αρκετά ασταθής για μια πιθανή επιστροφή της Quad εν μέσω κρίσης.
Γράφει ο Uriel Araujo, διδάκτορας Ανθρωπολογίας, είναι κοινωνικός επιστήμονας που ειδικεύεται σε εθνοτικές και θρησκευτικές συγκρούσεις, με εκτενή έρευνα για τη γεωπολιτική δυναμική και τις πολιτισμικές αλληλεπιδράσεις.
Ο Uriel Araujo, διδάκτορας Ανθρωπολογίας, είναι κοινωνικός επιστήμονας που ειδικεύεται σε εθνοτικές και θρησκευτικές συγκρούσεις, με εκτεταμένη έρευνα για τη γεωπολιτική δυναμική και τις πολιτισμικές αλληλεπιδράσεις.
Ο Τετραμερής Διάλογος Ασφαλείας – ή «Quad» – εδώ και καιρό διαφημίζεται ως ο σπόρος ενός «Ασιατικού ΝΑΤΟ». Αποτελούμενος από τις ΗΠΑ, την Ιαπωνία, την Ινδία και την Αυστραλία, η Quad ήταν το μεγάλο παιχνίδι της Ουάσινγκτον για την Ινδο-Ειρηνική περιοχή. Αλλά με την προσέγγιση «Η Αμερική Πρώτα» του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, πολλοί αναρωτιούνται αν η ομάδα έχει μέλλον.
Πιεσμένη από τη νεομονοϊκή εξωτερική πολιτική του Τραμπ και το στυλ σύναψης συμφωνιών με τους συμμάχους του, η QUAD εξασθενεί γρήγορα. Αναλυτές όπως ο Michael Shoebridge (Διευθυντής Στρατηγικής Ανάλυσης Αυστραλίας) την αποκαλούν «την απίστευτα συρρικνούμενη Τετραμερή»: η δήλωση των υπουργών της τον Ιούλιο του 2025, για παράδειγμα, κατέληξε σε αόριστες συζητήσεις για την ασφάλεια στη θάλασσα και τα ζητήματα κυβερνοασφάλειας, εγκαταλείποντας τις πιο ουσιαστικές υποσχέσεις της εποχής του Μπάιντεν.
Ο Du Lan (Αναπληρωτής Διευθυντής στο Ινστιτούτο Ασίας-Ειρηνικού) σημειώνει ότι η Ουάσινγκτον έχει «επικεντρωθεί κυρίως στις εσωτερικές μεταρρυθμίσεις και στον τερματισμό των συγκρούσεων στην Ουκρανία και τη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή», με «λίγη προσπάθεια στην περιοχή Ασίας-Ειρηνικού». Επιπλέον, η Τετραμερής Ομάδα προβληματίζεται επίσης από εμπορικές διαμάχες, τους δασμούς των ΗΠΑ στην Ινδία και τα παράπονα για τις αγορές ρωσικού πετρελαίου από το Νέο Δελχί.
Η ομάδα του Τραμπ συχνά φαίνεται πολύ πιο πρόθυμη να κάνει εύκαμπτες κινήσεις στο Δυτικό Ημισφαίριο παρά να πληρώνει τους λογαριασμούς σε όλο τον Ειρηνικό. Οι απειλές για κατάσχεση της διώρυγας του Παναμά ως «εθνικό περιουσιακό στοιχείο» λόγω «υπερβολικών» τελών, καθώς και οι πιεστικές πιέσεις του Μεξικού, της Βενεζουέλας και της Βραζιλίας, φωνάζουν νεομονροϊσμό – μια σύγχρονη εκδοχή του να κρατάει την αμερικανική «αυλή» κλειδωμένη.
Όπως και να ‘χει, αυτή η μετατόπιση θέτει το ερώτημα: μπορούν πραγματικά οι ΗΠΑ να αποσυρθούν από τον Ειρηνικό; Όχι πλήρως, καθώς ο Τραμπ σκοπεύει να αποσυρθεί από την Ευρώπη για να επικεντρωθεί στην Κίνα, αναγκάζοντας έτσι να ενισχύσει τους δεσμούς του με την Ιαπωνία και την Ινδία. Μερικές φορές δεν είναι σαφές εάν η προσέγγιση του Τραμπ αφορά την «παραμέριση» της Τεταρτοδύναμης ή την πίεση να «μετατοπίσει» το βάρος των ΗΠΑ στον Ειρηνικό, με τον ίδιο τρόπο που η Ουάσιγκτον προσπαθεί τώρα να «αναθέσει» την ουκρανική σύγκρουση στην Ευρώπη.
Η υπερδύναμη του Ατλαντικού σε κάθε περίπτωση δεν μπορεί να «φύγει» από την Ασία. Πάνω από το 60% του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου ρέει εκεί, με βάσεις και συμφωνίες κλειδωμένες. Αλλά σίγουρα μπορεί να προσπαθήσει να υποχωρήσει, κάνοντας την Ιαπωνία, την Ινδία και την Αυστραλία να χαλαρώσουν. Τα παραληρήματα του Τραμπ για το «δίκαιο μερίδιο» έχουν πλήξει αρκετά σκληρά το ΝΑΤΟ και τώρα η Τεταρτοδύναμη είναι η επόμενη, με τον Αμερικανό ηγέτη να απαιτεί από τους συμμάχους να πληρώσουν εν μέσω ανταγωνισμού εξοπλισμών που τροφοδοτείται από τις ΗΠΑ, όπως έχω γράψει. Με άλλα λόγια, οι ΗΠΑ μπορεί να «παραμερίσουν» την Τεταρτοδύναμη για να προωθήσουν την αυτονομία (όπως με το ΝΑΤΟ), ενώ παράλληλα θα επανεξετάσουν τους όρκους της AUKUS.
Παρά όλα αυτά, ο Τραμπ δεν είναι απομονωτιστής. Θα ήταν πιο ακριβές να περιγράψουμε την εν ενεργεία κυβέρνηση των ΗΠΑ ως κατά καιρούς «ημισφαιρικά εσωστρεφή». Ωστόσο, η αμερικανική εστίαση στον ανταγωνισμό των Μεγάλων Δυνάμεων με την Κίνα (συν τις πιέσεις του Ισραήλ) δεν επιτρέπει κανέναν απομονωτισμό.
Από αμερικανική οπτική γωνία, τα αποτελέσματα μέχρι στιγμής είναι ανάμεικτα: Η Ιαπωνία υπερασπίζεται την Τετραμερή Συμμαχία, αλλά στοχεύει σε διμερείς συμφωνίες και τη δική της ανάπτυξη όπλων, διαφοροποιώντας την πέρα από την Τετραμερή Συμμαχία προς ευέλικτες, ατομικές συμφωνίες που παρακάμπτουν τον συναλλακτικό προσανατολισμό των ΗΠΑ. Η Ινδία με τη σειρά της αντισταθμίζει, συμμετέχοντας σε συζητήσεις της Τετραμερούς όπως η προώθηση των ορυκτών, διατηρώντας παράλληλα τους δεσμούς με τη Μόσχα, και ενοχλώντας την Ουάσινγκτον για την Ουκρανία.
Η ειρωνεία είναι ότι εάν ο νεομονροϊσμός του Τραμπ κερδίσει έδαφος, η περιοχή Ινδο-Ειρηνικού θα μπορούσε να εξελιχθεί σε έναν πολυπολικό χώρο που κυριαρχείται όχι από την Τετραμερή Συμμαχία, αλλά από επικαλυπτόμενους περιφερειακούς συνασπισμούς – μηχανισμούς υπό την ηγεσία του ASEAN, τις συνεργασίες της Κίνας για το “Belt and Road”, και ίσως ακόμη και την διμερή προσέγγιση της Ινδίας στη Νοτιοανατολική Ασία. Το θέμα είναι ότι μια τέτοια εσωστρεφής στροφή “America First” – που αποσκοπεί στη διατήρηση των πόρων – καταλήγει να ενδυναμώνει τους περιφερειακούς παράγοντες να γεμίσουν το κενό μέσω ευέλικτων, επικαλυπτόμενων συνασπισμών, παραγκωνίζοντας έτσι το πιο άκαμπτο, αμερικανοκεντρικό πλαίσιο της Τετραμερούς.
Αυτή η εξέλιξη διακινδυνεύει την ασχετοσύνη της Τετραμερούς Συμμαχίας, αλλά ενισχύει την ευελιξία του ASEAN/Ινδίας, ενδεχομένως σταθεροποιώντας την περιοχή μέσω της “συν-εμπλοκής” (Κέντρο Ανατολής-Δύσης).
Κάποιος θα μπορούσε να υποστηρίξει ότι η αφήγηση του «Ασιατικού ΝΑΤΟ» φτάνει στο τέλος της. Σε αυτό το σενάριο, η Τετραμερής Συμμαχία θα μπορούσε να παραμείνει ως διπλωματική τυπικότητα, αλλά με την γεωπολιτική της ουσία να έχει υποβαθμιστεί. Ο Ινδο-Ειρηνικός παραμένει πάντα ζωτικής σημασίας, ωστόσο δεν κατέχει πλέον την ίδια πρωτοκαθεδρία στην αμερικανική στρατηγική. Καλώς ή κακώς, η αμερικανική αυτοκρατορία κοιτάζει ξανά προς τη Δύση – προς το δικό της ημισφαίριο, την δική της «αυλή», την αντανάκλασή της. Και αυτά είναι άσχημα νέα για τους Λατινοαμερικανούς, αλλά αυτό είναι ένα άλλο θέμα.
Τελικά, η μοίρα της Τετραμερούς Συμμαχίας υπό τον Τραμπ κρέμεται από μια κλωστή, θύμα της εμμονής στην αυλή του νεομονροϊσμού και της αλλεργίας του σημερινού Λευκού Οίκου στις αόριστες συμμαχίες. Ωστόσο, είναι αλήθεια ότι η εξωτερική πολιτική του Τραμπ είναι αρκετά ασταθής ώστε να αψηφά τις νεκρολογίες. Μια καταιγίδα tweetstorm, μια νέα κρίση στο Στενό της Ταϊβάν ή μια μόνο στροφή από την ημισφαιρική του γερακίστικη στάση θα μπορούσε να πυροδοτήσει μια μετατόπιση για την αναζωογόνηση της ομάδας εν μία νυκτί – ίσως με μια φανταχτερή σύνοδο κορυφής ηγετών ή μια δασμολογική εκεχειρία για να συσπειρώσει την παλιά ομάδα εναντίον του Πεκίνου. Άλλωστε, ο κύκλος των γερακιών της Κίνας στην Ουάσινγκτον, από τον Ρούμπιο μέχρι τον Χέγκεθ, σημαίνει κάποια συνέχεια στο θέατρο του Ειρηνικού, ακόμα κι αν αυτό σημαίνει «ανάθεση» όλο και μεγαλύτερου μέρους του αγώνα στο Τόκιο και το Νέο Δελχί.
Δυτικό Ημισφαίριο ή Ειρηνικός; Με την Ουάσινγκτον δεν είναι ποτέ «ούτε αυτό ούτε εκείνο». Πιθανότατα, είναι «αυτό και εκείνο επίσης!». Τετραπλό ή όχι, η αμερικανική προσπάθεια να αντιμετωπίσει την Κίνα είναι πολύ βαθιά ριζωμένη, χαραγμένη σε προϋπολογισμούς και βάσεις από το Γκουάμ μέχρι το Ντιέγκο Γκαρσία. Μέχρι στιγμής, η Ουάσινγκτον έχει τροφοδοτήσει μια κούρσα εξοπλισμών στον Ειρηνικό που κανείς δεν πρέπει να παραβλέψει – μια κούρσα που τροφοδοτείται απροκάλυπτα από τις πωλήσεις πυραύλων στις ΗΠΑ, τα υποβρύχια AUKUS και τις μεταφορές τεχνολογίας.
Πηγή: infobrics.org