Ρηματική διακοίνωση με άρωμα Άγκυρας: η Λιβύη επαναφέρει το τουρκολιβυκό αφήγημα
Σε κίνηση με έντονο συμβολισμό αλλά περιορισμένη πρακτική επίπτωση, η Λιβύη κατέθεσε στον ΟΗΕ ρηματική διακοίνωση αμφισβητώντας τη νομιμότητα της ελληνικής μέσης γραμμής νοτίως και δυτικώς της Κρήτης – της γραμμής δηλαδή που στηρίζει τη χάραξη της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ) της Ελλάδας και τις ενεργειακές της προκηρύξεις.
Πρόκειται για επαναφορά των πάγιων θέσεων της Τρίπολης, που εδράζονται στο αμφισβητούμενο τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019, το οποίο η Ελλάδα – όπως και η Ε.Ε. – έχει απορρίψει ως άκυρο και αντίθετο προς το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS).
Η ελληνική στάση: ψυχραιμία, αλλά όχι εφησυχασμός
Η Αθήνα, παρότι παρακολουθεί τις εξελίξεις με «αυξημένη προσοχή», δεν δείχνει σημάδια πανικού. Διπλωματικές πηγές επισημαίνουν πως η διακοίνωση δεν περιέχει νέες αιτιάσεις, ούτε συνοδεύεται από πρακτικές ενέργειες επί του πεδίου που να παραβιάζουν τη μέση γραμμή.
Η ελληνική πλευρά βλέπει με προσοχή ότι η Λιβύη επικαλείται το διεθνές δίκαιο και την UNCLOS, αφήνοντας περιθώρια για διαπραγματεύσεις – ένα νομικό οπλοστάσιο στο οποίο η Ελλάδα υπερέχει, καθότι είναι συμβαλλόμενο μέλος, σε αντίθεση με την Τουρκία που παραμένει εκτός.
Ο διάλογος με τη Λιβύη: δυνατότητα ή παγίδα;
Παρά την πίεση της τουρκικής επιρροής στη δυτική Λιβύη, η Ελλάδα διαμηνύει ετοιμότητα για διάλογο όταν ωριμάσουν οι συνθήκες – αλλά μόνο υπό όρους: σεβασμός του διεθνούς δικαίου, απόρριψη μονομερών ενεργειών και αποφυγή τετελεσμένων.
Το προγραμματισμένο ταξίδι του υπουργού Εξωτερικών Γιώργου Γεραπετρίτη στην Τρίπολη παραμένει ενεργό, με τη διευκρίνιση ότι θα γίνει μόνο αν δεν επιδεινωθεί η ασφάλεια στη χώρα, ιδίως μετά τις τελευταίες εντάσεις στη δυτική Λιβύη.
Τα οικόπεδα και το τουρκολιβυκό μέτωπο: πού βρίσκονται τα όρια;
Τα τέσσερα θαλάσσια οικόπεδα που περιλαμβάνονται στη συμφωνία της Τρίπολης με την τουρκική κρατική εταιρεία πετρελαίου (TPAO) βρίσκονται νότια της μέσης γραμμής, εκτός ελληνικών κυριαρχικών περιοχών, αλλά κοντά σε ζώνες ελληνικού ενδιαφέροντος.
Αυτό σημαίνει πως, προς το παρόν, δεν προκύπτει ευθεία παραβίαση, όμως η χρονική σύμπτωση με την ελληνική ενεργειακή επανεκκίνηση στον ίδιο χώρο κάθε άλλο παρά τυχαία φαίνεται.
Η Λιβύη – διχασμένη και εύκολα επηρεάσιμη – λειτουργεί σαν προέκταση της τουρκικής στρατηγικής στην Ανατολική Μεσόγειο. Η ρηματική διακοίνωση δεν είναι μεμονωμένη ενέργεια, αλλά μέρος ευρύτερου σχεδίου εργαλειοποίησης των θαλάσσιων ζωνών προς εξυπηρέτηση της Άγκυρας.
Η Ελλάδα δεν πρέπει να υποπέσει στην παγίδα εφησυχασμού. Το γεγονός ότι η Λιβύη «μιλά τη γλώσσα του διεθνούς δικαίου» είναι θετικό μεν, αλλά δεν σημαίνει και προσχώρηση στη νομιμότητα. Μπορεί κάλλιστα να αποτελεί λεξιλόγιο διπλωματικής επίθεσης, ώστε να καταγγείλει στο μέλλον τις ελληνικές ενέργειες ως «μονομερείς».
Η υπόθεση αυτή έχει δύο επίπεδα επιπτώσεων:
Ενεργειακή αβεβαιότητα: Η διαρκής ένταση στην περιοχή αποθαρρύνει επενδυτές που ήδη κινούνται με επιφύλαξη στην Ανατολική Μεσόγειο.
Διπλωματικός μαραθώνιος: Η Ελλάδα πρέπει να επανεργοποιήσει συμμαχίες, όπως με την Αίγυπτο και την Ιταλία, και να ενισχύσει την παρουσία της στον ΟΗΕ με νομικά επιχειρήματα και τεκμηριωμένες απαντήσεις.
Η απάντηση στην λιβυκή διακοίνωση αναμένεται εντός των επόμενων ημερών, και θα έχει χαρακτήρα υπενθύμισης θέσεων, παρά ουσιαστικής ρήξης. Όμως το βασικό μήνυμα είναι σαφές: η Αθήνα δεν πρόκειται να ανεχθεί καμία έμμεση αμφισβήτηση των κυριαρχικών της δικαιωμάτων, ακόμα κι αν αυτή φέρει τον μανδύα «νομικού επιχειρήματος».