Προϋπολογισμός 2027: Ανάπτυξη, φόροι και παροχές – Τι πραγματικά αλλάζει για νοικοκυριά και οικονομία

Ο Προϋπολογισμός 2027 βάζει τον πήχη της ελληνικής οικονομίας ψηλότερα: ανάπτυξη 2,3%, αποκλιμάκωση του πληθωρισμού, περαιτέρω μείωση της ανεργίας και μεγάλη πτώση του δημόσιου χρέους ως ποσοστό του ΑΕΠ.

Πίσω όμως από τους θετικούς μακροοικονομικούς δείκτες υπάρχει και η άλλη πλευρά της εξίσωσης: τα φορολογικά έσοδα προβλέπεται να πλησιάσουν τα 77,9 δισ. ευρώ, οι εισπράξεις από ΦΠΑ να ξεπεράσουν τα 30 δισ., ενώ η ενεργειακή αβεβαιότητα παραμένει αρκετά σοβαρή ώστε να προβλέπεται ειδικό δημοσιονομικό περιθώριο για ενδεχόμενες παρεμβάσεις.

Το προσχέδιο του Κρατικού Προϋπολογισμού 2027 κατατέθηκε στη Βουλή στις 5 Οκτωβρίου και πλέον επιτρέπει μια πρώτη ουσιαστική ανάγνωση του οικονομικού σχεδιασμού για την επόμενη χρονιά.

Το κρίσιμο ερώτημα, επομένως, δεν είναι μόνο εάν οι αριθμοί βελτιώνονται. Είναι πόσο από αυτή τη βελτίωση θα περάσει πραγματικά στην καθημερινότητα του πολίτη.

Οι βασικοί αριθμοί του Προϋπολογισμού 2027

Το οικονομικό σενάριο του προσχεδίου στηρίζεται στην εκτίμηση ότι η ελληνική οικονομία θα αναπτυχθεί κατά 2,3% το 2027, έναντι 2% το 2026.

Το ονομαστικό ΑΕΠ προβλέπεται να αυξηθεί από περίπου 262 δισ. ευρώ σε 274,6 δισ. ευρώ.

Παράλληλα:

• Η ανεργία προβλέπεται να υποχωρήσει από 8,4% σε 7,9%
• Ο εθνικός πληθωρισμός από 3,8% σε 2,6%
• Οι επενδύσεις να αυξηθούν κατά 7,9%
• Η πραγματική ιδιωτική κατανάλωση κατά 1,5%
• Οι εξαγωγές κατά 3,1%
• Οι εισαγωγές κατά 4%

Το πρωτογενές πλεόνασμα προβλέπεται στο 3,3% του ΑΕΠ, έναντι 3,6% το 2026.

Πρόκειται, συνεπώς, για έναν προϋπολογισμό που επιχειρεί να συνδυάσει δημοσιονομικά πλεονάσματα με φορολογικές παρεμβάσεις, αύξηση εισοδημάτων και επενδύσεων.

Δημόσιο χρέος: Η μεγάλη αποκλιμάκωση

Ένας από τους σημαντικότερους αριθμούς του προσχεδίου αφορά το δημόσιο χρέος.

Η κυβέρνηση προβλέπει ότι θα υποχωρήσει από 136,7% του ΑΕΠ το 2026 σε 128,8% το 2027. Πρόκειται για πτώση 7,9 ποσοστιαίων μονάδων μέσα σε έναν χρόνο.

Η εξέλιξη είναι σημαντική για την πιστοληπτική εικόνα της χώρας, το κόστος χρηματοδότησης και τη δυνατότητα της Ελλάδας να αντιμετωπίσει με μεγαλύτερη ασφάλεια μια μελλοντική διεθνή κρίση.

Χρειάζεται όμως μία βασική διευκρίνιση.

Η πτώση του λόγου χρέους προς ΑΕΠ δεν προέρχεται αποκλειστικά από μείωση του απόλυτου χρέους. Βοηθά και η αύξηση του ονομαστικού ΑΕΠ, δηλαδή η μεγέθυνση του παρονομαστή πάνω στον οποίο υπολογίζεται το ποσοστό. Αυτό δεν ακυρώνει τη σημασία της αποκλιμάκωσης, αλλά είναι απαραίτητο για να διαβάζεται σωστά ο αριθμός.

Φορολογικά έσοδα 77,9 δισ. ευρώ

Εδώ βρίσκεται μία από τις σημαντικότερες πλευρές του νέου προϋπολογισμού.

Τα φορολογικά έσοδα προβλέπεται να αυξηθούν στα 77,878 δισ. ευρώ το 2027, από 75,729 δισ. το 2026.

Η διαφορά είναι περίπου 2,15 δισ. ευρώ ή 2,8%.

Από αυτά προβλέπονται:

• 29,376 δισ. ευρώ από φόρους εισοδήματος
• 16,995 δισ. ευρώ από φόρο εισοδήματος φυσικών προσώπων
• 9,844 δισ. ευρώ από φόρο εισοδήματος επιχειρήσεων
• 42,431 δισ. ευρώ από φόρους επί αγαθών και υπηρεσιών και περίπου 30,581 δισ. ευρώ μόνο από τον ΦΠΑ.

Τι σημαίνει αυτό για τον πολίτη

Η αύξηση των φορολογικών εσόδων δεν σημαίνει αυτομάτως ότι αυξάνονται οι φορολογικοί συντελεστές.

Μπορεί να προκύπτει από μεγαλύτερη οικονομική δραστηριότητα, αύξηση μισθών και κερδών, υψηλότερη κατανάλωση, πληθωρισμό, διεύρυνση της φορολογικής βάσης και αποτελεσματικότερη είσπραξη φόρων.

Ωστόσο, για τον πολίτη υπάρχει ένα κρίσιμο σημείο.

Όταν τα έσοδα από ΦΠΑ ξεπερνούν τα 30,5 δισ. ευρώ, γίνεται εμφανές πόσο σημαντικό ρόλο εξακολουθεί να παίζει η φορολόγηση της κατανάλωσης στα δημόσια έσοδα.

Και οι έμμεσοι φόροι έχουν ιδιαίτερη κοινωνική βαρύτητα, επειδή επιβαρύνουν την καθημερινή κατανάλωση ανεξάρτητα από το εάν το νοικοκυριό διαθέτει υψηλό ή χαμηλό εισόδημα.

Μισθοί: Αύξηση 3,9%, αλλά τι μένει πραγματικά;

Οι αμοιβές ανά εργαζόμενο προβλέπεται να αυξηθούν ονομαστικά κατά 3,9% το 2027, ενώ ο πληθωρισμός προβλέπεται στο 2,6%.

Το προσχέδιο εκτιμά ότι σε πραγματικούς όρους η αύξηση των αμοιβών ανά εργαζόμενο θα φτάσει περίπου το 1,4%.

Παράλληλα προβλέπεται μείωση των ασφαλιστικών εισφορών κατά 0,5%, ενώ στις προβολές περιλαμβάνονται η νέα αναπροσαρμογή του κατώτατου μισθού και οι αντίστοιχες μεταβολές στις αποδοχές του Δημοσίου.

Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο σημείο για τα νοικοκυριά. Διότι άλλο πράγμα είναι η ονομαστική αύξηση του μισθού και άλλο η πραγματική αγοραστική δύναμη. Εάν οι τιμές αυξάνονται κατά 2,6% και οι αποδοχές κατά 3,9%, το πραγματικό περιθώριο βελτίωσης είναι σαφώς μικρότερο από τον αριθμό που βλέπει κάποιος στην αύξηση του μισθού.

Και εάν βασικές κατηγορίες οικογενειακών δαπανών — στέγαση, τρόφιμα, ηλεκτρική ενέργεια — αυξηθούν περισσότερο από τον γενικό πληθωρισμό, ένα νοικοκυριό μπορεί να αισθανθεί ακόμη μικρότερη βελτίωση.

Συντάξεις και κοινωνικές παρεμβάσεις

Ο προϋπολογισμός ενσωματώνει ένα ευρύτερο πακέτο παρεμβάσεων που επηρεάζει συνταξιούχους, μισθωτούς, ελεύθερους επαγγελματίες, οικογένειες και ιδιοκτήτες. Ιδιαίτερη σημασία έχει ότι για το 2027 αποτυπώνονται τόσο ήδη θεσμοθετημένες παρεμβάσεις όσο και νέα μέτρα. Και εδώ χρειάζεται προσοχή σε έναν αριθμό που πιθανότατα θα ακουστεί πολύ στη δημόσια συζήτηση 7,28 δισ. ευρώ.

Δεν πρόκειται για 7,28 δισ. ευρώ ολοκαίνουργιων μέτρων που ανακοινώθηκαν τώρα. Το ποσό αφορά το συνολικό σωρευτικό κόστος των κυριότερων μόνιμων δημοσιονομικών παρεμβάσεων που αποτυπώνονται για το 2027, μαζί με μέτρα που έχουν ήδη θεσμοθετηθεί και εφαρμόζονται.

Οι νέες μόνιμες παρεμβάσεις που δεν έχουν ακόμη θεσμοθετηθεί αποτιμώνται, σύμφωνα με τα στοιχεία που συνοδεύουν το προσχέδιο, σε περίπου 2,27 δισ. ευρώ για το 2027, ενώ το πακέτο που ανακοινώθηκε στη ΔΕΘ υπολογίζεται περίπου στα 2,2 δισ. ευρώ. Η διάκριση είναι ουσιαστική ώστε να μην παρουσιάζεται ένα σωρευτικό δημοσιονομικό μέγεθος ως νέο «πακέτο χρημάτων».

Ελεύθεροι επαγγελματίες και μικρομεσαίες επιχειρήσεις

Το προσχέδιο περιλαμβάνει παρεμβάσεις που αφορούν τις μικρότερες επιχειρήσεις και τους αυτοαπασχολούμενους, όπως μειώσεις στην προκαταβολή φόρου, αλλαγές που αφορούν συνεπείς επαγγελματίες και ταχύτερες αποσβέσεις επενδύσεων.

Παράλληλα προβλέπεται νέο δανειοδοτικό και εγγυοδοτικό πρόγραμμα ύψους 1,5 δισ. ευρώ για μικρομεσαίες επιχειρήσεις, προερχόμενο από το δανειακό σκέλος του Ταμείου Ανάκαμψης.

Η ουσιαστική επίπτωση εδώ θα εξαρτηθεί από κάτι πολύ συγκεκριμένο πόσες πραγματικά μικρές και μεσαίες ελληνικές επιχειρήσεις θα μπορέσουν να αποκτήσουν πρόσβαση στη χρηματοδότηση.

Διότι η ύπαρξη ενός χρηματοδοτικού εργαλείου δεν συνεπάγεται αυτομάτως ότι μια μικρή οικογενειακή επιχείρηση της περιφέρειας έχει τις ίδιες δυνατότητες πρόσβασης με μια μεγαλύτερη και οικονομικά ισχυρότερη εταιρεία.

Αυτό θα αποτελέσει έναν από τους δείκτες που αξίζει να παρακολουθηθούν μέσα στο 2027.

Επενδύσεις: Το μεγάλο στοίχημα

Το κυβερνητικό σενάριο στηρίζεται σε σημαντικό βαθμό στις επενδύσεις. Για το 2027 προβλέπεται αύξηση 7,9%, έναντι πρόβλεψης 1,7% για την Ευρωζώνη. Το επενδυτικό ποσοστό σε τρέχουσες τιμές προβλέπεται να ανέλθει από 17,8% του ΑΕΠ το 2026 σε 18,6% το 2027.

Εδώ βρίσκεται ένα από τα πραγματικά κλειδιά της επόμενης ημέρας.

Εάν οι επενδύσεις κατευθυνθούν σε παραγωγικές υποδομές, μεταποίηση, τεχνολογία, ενέργεια, πρωτογενή παραγωγή και επιχειρήσεις που δημιουργούν μόνιμες θέσεις εργασίας, η αύξησή τους μπορεί να ενισχύσει μακροπρόθεσμα την παραγωγική βάση της χώρας.

Εάν, αντίθετα, μεγάλο μέρος της επενδυτικής δραστηριότητας παραμείνει συγκεντρωμένο σε ακίνητα και τομείς περιορισμένης εγχώριας προστιθέμενης αξίας, ο υψηλός αριθμός των επενδύσεων δεν θα μεταφραστεί με την ίδια ένταση σε παραγωγικό μετασχηματισμό.

Η ποιότητα των επενδύσεων, επομένως, έχει τουλάχιστον την ίδια σημασία με το ύψος τους.

Το τέλος του Ταμείου Ανάκαμψης αλλάζει την εικόνα

Υπάρχει και μια μετάβαση που δεν πρέπει να περάσει απαρατήρητη. Οι συνολικές δαπάνες του κρατικού προϋπολογισμού προβλέπονται περίπου στα 85,046 δισ. ευρώ, χαμηλότερες σε σχέση με το 2026, με σημαντικό μέρος της μεταβολής να συνδέεται με την ολοκλήρωση των έργων του Ταμείου Ανάκαμψης.

Αυτό σημαίνει ότι η ελληνική οικονομία μπαίνει σταδιακά σε μια διαφορετική περίοδο. Η ώθηση των ευρωπαϊκών πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης δεν μπορεί να θεωρείται μόνιμος μηχανισμός ανάπτυξης.

Το πραγματικό τεστ θα είναι εάν οι επενδύσεις που χρηματοδοτήθηκαν τα προηγούμενα χρόνια δημιούργησαν αρκετή νέα παραγωγική δυναμικότητα ώστε η οικονομία να συνεχίσει να αναπτύσσεται όταν αυτή η έκτακτη ευρωπαϊκή ώθηση υποχωρήσει.

Ο ενεργειακός κίνδυνος επιστρέφει

Εδώ βρίσκεται ίσως ο μεγαλύτερος εξωτερικός κίνδυνος του Προϋπολογισμού 2027. Το ίδιο το προσχέδιο αναγνωρίζει ότι καταρτίζεται σε περιβάλλον αυξημένης γεωπολιτικής αβεβαιότητας, αναταράξεων στις αγορές ενέργειας και πιέσεων στο διεθνές εμπόριο. Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και στις θαλάσσιες εμπορικές ροές μέσω των Στενών του Ορμούζ.

Οι τεχνικές παραδοχές που παρατίθενται στο προσχέδιο τοποθετούν το Brent στα 78,2 δολάρια ανά βαρέλι για το 2027, μετά τα 91,2 δολάρια που προβλέπονται για το 2026. Αυτή η αποκλιμάκωση αποτελεί σημαντικό μέρος του βασικού σεναρίου.

Εάν όμως υπάρξει νέα σοβαρή ενεργειακή αναταραχή, οι επιπτώσεις μπορούν να περάσουν ταχύτατα από τα καύσιμα στις μεταφορές, από τις μεταφορές στα τρόφιμα, από την ηλεκτρική ενέργεια στο κόστος παραγωγής, και τελικά από το κόστος παραγωγής στις τιμές που πληρώνει ο καταναλωτής.

Γι’ αυτό και η ύπαρξη δημοσιονομικού αποθέματος για πιθανές ενεργειακές παρεμβάσεις δείχνει ότι ο κίνδυνος δεν αντιμετωπίζεται ως θεωρητικός.

Πληθωρισμός 2,6% δεν σημαίνει επιστροφή στις παλιές τιμές

Εδώ χρειάζεται μια ακόμη κρίσιμη διάκριση.

Η υποχώρηση του πληθωρισμού από 3,8% σε 2,6% δεν σημαίνει ότι οι τιμές μειώνονται κατά 2,6%. Σημαίνει ότι συνεχίζουν, κατά μέσο όρο, να αυξάνονται, αλλά με μικρότερο ρυθμό.

Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για την κατανόηση της πραγματικής κατάστασης των νοικοκυριών. Οι ανατιμήσεις προηγούμενων ετών έχουν ήδη ενσωματωθεί στο επίπεδο των τιμών. Η αποκλιμάκωση του πληθωρισμού δεν τις αναιρεί. Άρα, το πραγματικό ζητούμενο για το 2027 δεν είναι απλώς να πέσει ο δείκτης πληθωρισμού. Είναι οι καθαρές αποδοχές να αυξηθούν αρκετά ώστε να ανακτηθεί μέρος της αγοραστικής δύναμης που χάθηκε από τις προηγούμενες αυξήσεις τιμών.

Ανεργία 7,9%: Θετική τάση, αλλά η ποιότητα της εργασίας μετράει

Η πρόβλεψη για ανεργία 7,9% αποτελεί το χαμηλότερο ποσοστό από το 2008.

Ο αριθμός των μισθωτών προβλέπεται να προσεγγίσει τα 4 εκατομμύρια και το σύνολο των απασχολουμένων τα 5,3 εκατομμύρια. Αποτελεί σημαντική μεταβολή σε σχέση με την Ελλάδα της προηγούμενης δεκαετίας. Ωστόσο, ο αριθμός των θέσεων εργασίας είναι μόνο η μία πλευρά.

Η δεύτερη αφορά τις πραγματικές αποδοχές, τη σταθερότητα της απασχόλησης, τις δυνατότητες των νέων να δημιουργήσουν οικογένεια, το κόστος στέγασης, και τη δυνατότητα ενός εργαζομένου να ζει αξιοπρεπώς από τον μισθό του.

Μια οικονομία μπορεί να έχει χαμηλότερη ανεργία χωρίς αυτό να σημαίνει ότι έχουν εξαφανιστεί οι πιέσεις στο βιοτικό επίπεδο.

Το βασικό σενάριο και οι αστερίσκοι

Ο Προϋπολογισμός 2027 στηρίζεται σε μια αλυσίδα παραδοχών:

• Η ενέργεια αποκλιμακώνεται
• Ο πληθωρισμός πέφτει
• Οι επενδύσεις αυξάνονται
• Οι μισθοί ενισχύονται
• Οι κατανάλωση παραμένει ανθεκτική
• Οι εξαγωγές συνεχίζουν να αναπτύσσονται και δεν εμφανίζεται μια νέα μεγάλη εξωτερική κρίση.

Το σενάριο είναι συνεκτικό, αλλά κάθε κρίκος επηρεάζει τον επόμενο. Μια νέα ενεργειακή κρίση μπορεί να αυξήσει τον πληθωρισμό. Ο Υψηλότερος πληθωρισμός μπορεί να περιορίσει την πραγματική αύξηση των μισθών. Μικρότερη αγοραστική δύναμη μπορεί να πιέσει την κατανάλωση. Και ένα δυσμενέστερο διεθνές περιβάλλον μπορεί να επηρεάσει επενδύσεις, τουρισμό και εξαγωγές.

Αυτός είναι ο λόγος που οι προβλέψεις ενός προϋπολογισμού πρέπει να αντιμετωπίζονται ως βασικό οικονομικό σενάριο και όχι ως βεβαιότητα.

Ποιοι μπορούν να ωφεληθούν περισσότερο

Εφόσον οι προβλέψεις επαληθευθούν, οι εργαζόμενοι αναμένεται να δουν κάποια πραγματική ενίσχυση εισοδήματος λόγω αύξησης μισθών, αποκλιμάκωσης του πληθωρισμού και μείωσης ασφαλιστικών εισφορών.

Οι συνταξιούχοι επηρεάζονται από τις προβλεπόμενες αυξήσεις και τις παρεμβάσεις που ενσωματώνονται για το 2027.

Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις μπορούν να ωφεληθούν από φορολογικές αλλαγές, επενδυτικά κίνητρα και χρηματοδοτικά εργαλεία.

Και συνολικά η οικονομία μπορεί να επωφεληθεί από την αποκλιμάκωση του δημόσιου χρέους και την ισχυρή επενδυτική δραστηριότητα.

Υπάρχουν όμως ομάδες για τις οποίες η εικόνα θα εξαρτηθεί πολύ περισσότερο από το κόστος ζωής.

Ένα χαμηλόμισθο νοικοκυριό που δαπανά μεγάλο ποσοστό του εισοδήματός του σε ενοίκιο, τρόφιμα και ενέργεια μπορεί να βιώσει τον Προϋπολογισμό 2027 πολύ διαφορετικά από ένα νοικοκυριό με ιδιόκτητη κατοικία και υψηλότερο εισόδημα.

Η μεγάλη εικόνα

Ο Προϋπολογισμός 2027 περιγράφει μια ελληνική οικονομία με μεγαλύτερο ΑΕΠ, χαμηλότερη ανεργία, αυξημένες επενδύσεις και αισθητά χαμηλότερο λόγο δημόσιου χρέους.

Αυτοί είναι σημαντικοί μακροοικονομικοί δείκτες.

Ταυτόχρονα όμως προβλέπει σχεδόν 77,9 δισ. ευρώ φορολογικών εσόδων, περισσότερα από 30,5 δισ. ευρώ ΦΠΑ και συνέχιση της αύξησης των τιμών, έστω με χαμηλότερο ρυθμό.

Και εδώ βρίσκεται η ουσία της συζήτησης.

Η δημοσιονομική σταθερότητα είναι αναγκαία για μια χώρα που πέρασε μια δεκαετή κρίση χρέους. Η αποκλιμάκωση του χρέους ενισχύει την οικονομική ασφάλεια και περιορίζει την έκθεση της Ελλάδας σε μελλοντικές κρίσεις.

Όμως η επιτυχία ενός προϋπολογισμού δεν κρίνεται αποκλειστικά στους πίνακες του Υπουργείου Οικονομικών. Κρίνεται και στο εάν ο εργαζόμενος μπορεί να καλύψει το ενοίκιο και το σούπερ μάρκετ χωρίς να εξαντλεί τον μισθό του. Στο εάν μια οικογένεια μπορεί να αποκτήσει σπίτι και παιδιά. Στο εάν μια ελληνική μικρομεσαία επιχείρηση μπορεί πραγματικά να επενδύσει.

Και στο εάν η οικονομική ανάπτυξη δημιουργεί εγχώρια παραγωγή και μακροχρόνιο πλούτο, αντί να αποτυπώνεται μόνο σε υψηλότερους ονομαστικούς δείκτες.

Συμπέρασμα: Το πραγματικό τεστ θα γίνει στην καθημερινότητα

Ο Προϋπολογισμός 2027 ξεκινά με ένα ισχυρό μακροοικονομικό αφήγημα ανάπτυξη 2,3%, ανεργία 7,9%, επενδύσεις +7,9% και δημόσιο χρέος στο 128,8% του ΑΕΠ.

Αλλά το 2027 θα κριθεί σε τρία πολύ πιο απλά μεγέθη πραγματικό εισόδημα, κόστος ζωής και παραγωγική ανάπτυξη.

Εάν οι μισθοί αυξηθούν πραγματικά περισσότερο από τις τιμές, εάν οι επενδύσεις δημιουργήσουν ελληνική παραγωγή και σταθερές θέσεις εργασίας και εάν η ενεργειακή κρίση δεν ανατρέψει τις προβλέψεις, τότε η βελτίωση των μακροοικονομικών δεικτών μπορεί να περάσει ουσιαστικότερα στην κοινωνία.

Εάν όμως το ενεργειακό κόστος επιστρέψει, η ακρίβεια παραμείνει ισχυρή στα βασικά αγαθά και η φορολογική επιβάρυνση συνεχίσει να απορροφά μεγάλο μέρος του διαθέσιμου εισοδήματος, η απόσταση ανάμεσα στους αριθμούς της οικονομίας και στην πραγματικότητα του νοικοκυριού θα παραμείνει.

Για την Ελλάδα, αυτό είναι το μεγάλο στοίχημα του 2027 όχι μόνο να μεγαλώσει η οικονομία, αλλά η ανάπτυξη να μετατραπεί σε πραγματικό διαθέσιμο εισόδημα, ισχυρότερη ελληνική παραγωγή και μεγαλύτερη οικονομική αντοχή της κοινωνίας.

Πηγές: Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών – Προσχέδιο Κρατικού Προϋπολογισμού 2027, Βουλή των Ελλήνων, Καθημερινή, ΕΡΤ και Οικονομικός Ταχυδρόμος.