Στενά του Ορμούζ: Ο Τραμπ απειλεί το Ομάν καθώς κλιμακώνεται η αντιπαράθεση ΗΠΑ–Ιράν

Νέα ένταση καταγράφεται στον Περσικό Κόλπο, μετά τις δηλώσεις του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος απείλησε το Ομάν με στρατιωτικό πλήγμα εάν το σουλτανάτο παρεμποδίσει τις αμερικανικές κινήσεις που συνδέονται με το Ιράν και την αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ.

Οι δηλώσεις έγιναν τη Δευτέρα 17 Αυγούστου, την ώρα που οι διαπραγματεύσεις για τον τερματισμό της σύγκρουσης ΗΠΑ–Ιράν παραμένουν σε αδιέξοδο και το Μουσκάτ βρίσκεται σε επαφές με την Τεχεράνη για τη διαμόρφωση συμφωνίας σχετικά με τη διαχείριση της ναυσιπλοΐας στο στρατηγικό θαλάσσιο πέρασμα.

Το Reuters επιβεβαίωσε ότι ο Τραμπ, μιλώντας τηλεφωνικά στο Fox News, δήλωσε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα μπορούσαν να βομβαρδίσουν το Ομάν εάν αυτό «μπει στη μέση». Αργότερα, από το Οβάλ Γραφείο, υποστήριξε ότι το Μουσκάτ δεν έχει συμπεριφερθεί σωστά, προσθέτοντας ότι οι ΗΠΑ μπορούν να αντιμετωπίσουν το ζήτημα.

Στο επίκεντρο τα Στενά του Ορμούζ

Η νέα αντιπαράθεση συνδέεται άμεσα με το καθεστώς των Στενών του Ορμούζ, ενός από τα σημαντικότερα θαλάσσια περάσματα για την παγκόσμια ενεργειακή αγορά.

Το Ιράν και το Ομάν εργάζονται πάνω σε σχέδιο για τη διαχείριση της ναυσιπλοΐας μέσω των Στενών. Σύμφωνα με το Associated Press, η Τεχεράνη ανακοίνωσε ότι βρίσκεται κοντά στην οριστικοποίηση κοινής συμφωνίας με το Μουσκάτ, σε μια προσπάθεια να δημιουργηθεί πλαίσιο για την κίνηση των πλοίων στην περιοχή.

Το ζήτημα έχει αποκτήσει ιδιαίτερη σημασία για την Ουάσιγκτον, καθώς οι ΗΠΑ επιδιώκουν την αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας και απορρίπτουν μια διευθέτηση που θα μπορούσε να ενισχύσει αποφασιστικά τον έλεγχο της Τεχεράνης πάνω στο στρατηγικό πέρασμα.

Οι συνομιλίες Ιράν–Ομάν δεν είναι καινούργιες. Ήδη στις 8 Αυγούστου, το Reuters μετέδιδε ότι οι δύο χώρες βρίσκονταν κοντά σε συμφωνία για τα Στενά, χωρίς αυτό να σημαίνει αυτομάτως ότι το Ιράν ήταν έτοιμο να επιτρέψει την πλήρη επαναλειτουργία της θαλάσσιας οδού.

Η Ουάσιγκτον αυξάνει την πίεση

Οι δηλώσεις Τραμπ πραγματοποιούνται σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη χρονική στιγμή για τις σχέσεις ΗΠΑ–Ιράν. Η προθεσμία των 60 ημερών που είχε τεθεί στο πλαίσιο της προσωρινής συμφωνίας για την επίτευξη ευρύτερης διευθέτησης έχει εκπνεύσει χωρίς οριστικό αποτέλεσμα. Η συμφωνία είχε ως βασικούς στόχους τον περιορισμό των εχθροπραξιών, την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ και την έναρξη διαπραγματεύσεων γύρω από το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης.

Ο Αμερικανός πρόεδρος δήλωσε ότι δεν θεωρεί πως το Ιράν είναι πρόθυμο να αποδεχθεί τη συμφωνία που η Ουάσιγκτον κρίνει αναγκαία, ενώ επανέλαβε ότι βασική αμερικανική απαίτηση είναι να μην αποκτήσει η Τεχεράνη πυρηνικό όπλο.

Παράλληλα, χρησιμοποίησε ιδιαίτερα σκληρή γλώσσα απέναντι στο Ιράν, δηλώνοντας ότι θα πρέπει να παραδοθεί προκειμένου να τερματιστεί ο πόλεμος.

Η απάντηση της Τεχεράνης

Από την πλευρά της, η ιρανική ηγεσία προειδοποιεί ότι η αποτυχία της διπλωματίας μπορεί να οδηγήσει σε νέα στρατιωτική κλιμάκωση. Ανώτερος Ιρανός αξιωματούχος δήλωσε στο Reuters ότι η Τεχεράνη είναι έτοιμη να υιοθετήσει περισσότερο επιθετική στάση στα Στενά του Ορμούζ και στην ευρύτερη περιοχή εάν οι συνομιλίες αποτύχουν.

Σύμφωνα με την ίδια πηγή, το Ιράν εμφανίζεται έτοιμο ακόμη και για στρατιωτική ενέργεια με στόχο να σπάσει τον αμερικανικό ναυτικό αποκλεισμό, εφόσον δεν υπάρξει διπλωματική διέξοδος. Η εξέλιξη αυτή αυξάνει τον κίνδυνο νέας αντιπαράθεσης σε μια περιοχή όπου βρίσκονται συγκεντρωμένες σημαντικές αμερικανικές στρατιωτικές δυνάμεις και κρίσιμες ενεργειακές υποδομές των κρατών του Κόλπου.

Ο ιδιαίτερος ρόλος του Ομάν

Το Ομάν διατηρεί εδώ και χρόνια διαφορετική διπλωματική θέση σε σχέση με αρκετές άλλες αραβικές χώρες του Κόλπου. Το Μουσκάτ έχει λειτουργήσει επανειλημμένα ως δίαυλος επικοινωνίας μεταξύ της Τεχεράνης και δυτικών κυβερνήσεων, αξιοποιώντας τις σχέσεις που διατηρεί τόσο με τις Ηνωμένες Πολιτείες όσο και με το Ιράν.

Η σημερινή κρίση, ωστόσο το τοποθετεί σε εξαιρετικά δύσκολη θέση. Από τη μία πλευρά βρίσκεται η προσπάθειά του να διαπραγματευθεί με την Τεχεράνη ένα λειτουργικό καθεστώς ναυσιπλοΐας στα Στενά. Από την άλλη, η Ουάσιγκτον δεν θέλει η συγκεκριμένη διαδικασία να οδηγήσει σε συμφωνία που θα περιορίζει τα αμερικανικά συμφέροντα ή θα αναγνωρίζει υπερβολικά διευρυμένο ρόλο στο Ιράν.

Η απειλή Τραμπ δείχνει πόσο ευαίσθητο έχει γίνει πλέον το συγκεκριμένο ζήτημα.

Δεν είναι η πρώτη απειλή προς το Μουσκάτ

Η παρέμβαση της 17ης Αυγούστου δεν αποτελεί μεμονωμένο περιστατικό. Ο Τραμπ είχε χρησιμοποιήσει ανάλογη γλώσσα απέναντι στο Ομάν και τον Μάιο. Το Associated Press υπενθυμίζει ότι είχε τότε προειδοποιήσει πως το σουλτανάτο θα έπρεπε να συμμορφωθεί με τις αμερικανικές απαιτήσεις, διαφορετικά θα αντιμετώπιζε στρατιωτική απάντηση.

Η επανάληψη της απειλής αποκτά μεγαλύτερη βαρύτητα λόγω της σημερινής κατάστασης στα Στενά και της αποτυχίας μέχρι στιγμής των προσπαθειών για συνολική διευθέτηση με το Ιράν.

Η ναυσιπλοΐα υπό αυξανόμενη πίεση

Η κατάσταση στα Στενά του Ορμούζ επηρεάζει ήδη την εμπορική ναυσιπλοΐα. Σύμφωνα με στοιχεία που επικαλείται το Reuters, η κίνηση εμπορικών πλοίων έχει υποχωρήσει σημαντικά εξαιτίας της στρατιωτικής έντασης και της αβεβαιότητας γύρω από τον έλεγχο της θαλάσσιας οδού.

Οι εξελίξεις έχουν άμεσες συνέπειες και στις διεθνείς αγορές ενέργειας. Τη Δευτέρα, οι τιμές του πετρελαίου ενισχύθηκαν περισσότερο από δύο δολάρια, με το Brent να κλείνει στα 90,87 δολάρια το βαρέλι και το αμερικανικό WTI στα 84,50 δολάρια, καθώς οι αγορές αξιολογούν τον κίνδυνο περαιτέρω διαταραχής των ενεργειακών ροών.

Ένα θαλάσσιο πέρασμα με παγκόσμια σημασία

Η αντιπαράθεση για τα Στενά του Ορμούζ ξεπερνά κατά πολύ τα όρια μιας διμερούς διαφοράς μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης.

Οποιαδήποτε σοβαρή διακοπή της ναυσιπλοΐας μπορεί να επηρεάσει τις διεθνείς αγορές πετρελαίου και φυσικού αερίου, το κόστος μεταφοράς, τα ασφάλιστρα των εμπορικών πλοίων και τελικά τις τιμές ενέργειας σε Ευρώπη, Ασία και Ηνωμένες Πολιτείες.

Η ένταση επηρεάζει επίσης τα κράτη του Κόλπου, τα οποία βρίσκονται γεωγραφικά ανάμεσα στην αμερικανική στρατιωτική παρουσία και τις δυνατότητες αντίδρασης του Ιράν. Η Τεχεράνη έχει ήδη προειδοποιήσει χώρες της περιοχής ότι νέες αμερικανικές επιθέσεις θα μπορούσαν να προκαλέσουν αντίποινα εναντίον κρίσιμων ενεργειακών εγκαταστάσεων.

Η διπλωματία σε κρίσιμο σημείο

Παρά τη σκληρή ρητορική, οι διπλωματικές προσπάθειες δεν έχουν εγκαταλειφθεί πλήρως. Το Ομάν εξακολουθεί να βρίσκεται σε επαφή με το Ιράν για τα Στενά, ενώ οι περιφερειακοί μεσολαβητές επιχειρούν να αποτρέψουν μια νέα γενικευμένη στρατιωτική κλιμάκωση.

Ωστόσο, η εκπνοή της προθεσμίας για την αμερικανοϊρανική συμφωνία, οι απειλές της Τεχεράνης για επιθετικότερη στρατιωτική στάση και η δημόσια προειδοποίηση του Τραμπ προς το Ομάν δημιουργούν ένα ιδιαίτερα εύθραυστο περιβάλλον.

Το επόμενο διάστημα θα κριθεί σε μεγάλο βαθμό από το εάν μπορεί να διαμορφωθεί αποδεκτό καθεστώς ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ και εάν αυτό θα αποτελέσει βάση για επανέναρξη των ευρύτερων συνομιλιών ΗΠΑ–Ιράν.

Μέχρι τότε, τα Στενά παραμένουν ένα από τα σημαντικότερα σημεία γεωπολιτικής πίεσης στη Μέση Ανατολή, με τις εξελίξεις να έχουν άμεση επίδραση όχι μόνο στην περιφερειακή ασφάλεια αλλά και στην παγκόσμια ενεργειακή αγορά.

Πηγές: Reuters, Associated Press, The Cradle.