Τραμπ – Ιράν: Τελεσίγραφο, στρατιωτική ανάπτυξη και σενάρια αλλαγής καθεστώτος στη Μέση Ανατολή

Η Ουάσινγκτον ανεβάζει την πίεση

Ο απεσταλμένος του προέδρου των ΗΠΑ, Στιβ Γουίτκοφ, δήλωσε δημοσίως ότι ο Ντόναλντ Τραμπ εμφανίζεται «περίεργος» για το γεγονός ότι το Ιράν δεν έχει ακόμη «συνθηκολογήσει» με τους όρους της Ουάσινγκτον. Οι δηλώσεις έγιναν στο Fox News και συνοδεύτηκαν από σαφή υπαινιγμό ότι η αμερικανική ηγεσία θεωρεί τη στρατιωτική υπεροχή των ΗΠΑ επαρκή λόγο για να οδηγηθεί η Τεχεράνη σε άμεση αποδοχή των αμερικανικών απαιτήσεων.

Το ερώτημα που έθεσε ο Γουίτκοφ ήταν χαρακτηριστικό: Γιατί, υπό τέτοια στρατιωτική πίεση και με τόσο μεγάλη ναυτική ισχύ στην περιοχή, το Ιράν δεν έχει προσέλθει για να δηλώσει ότι εγκαταλείπει οριστικά οποιαδήποτε προοπτική απόκτησης πυρηνικού όπλου;

Ωστόσο, οι δηλώσεις αυτές έρχονται σε αντίθεση με εκθέσεις των αμερικανικών υπηρεσιών πληροφοριών που αναφέρουν ότι η Τεχεράνη δεν έχει λάβει απόφαση μετατροπής του πυρηνικού της προγράμματος σε στρατιωτικό.

Τελεσίγραφο και σενάρια αλλαγής καθεστώτος

Ο Τραμπ φέρεται να έχει δώσει προθεσμία 10–15 ημερών στην Τεχεράνη για να αποδεχθεί τους όρους των ΗΠΑ. Οι απαιτήσεις είναι σαφείς:

• Πλήρης διάλυση του πυρηνικού προγράμματος

• Τερματισμός του βαλλιστικού προγράμματος

• Διακοπή υποστήριξης σε οργανώσεις όπως η Χεζμπολάχ

Παράλληλα, επιβεβαιώθηκε συνάντηση του Γουίτκοφ με τον εξόριστο πρίγκιπα Ρεζά Παχλαβί, γιο του ανατραπέντος Σάχη μετά την Ισλαμική Επανάσταση του 1979. Η συνάντηση αυτή τροφοδότησε σενάρια περί υποστήριξης μιας εναλλακτικής πολιτικής ηγεσίας στο Ιράν.

Ο Παχλαβί έχει δηλώσει ότι είναι έτοιμος να ηγηθεί ενός «κοσμικού δημοκρατικού μέλλοντος». Το ερώτημα όμως παραμένει: διαθέτει πραγματική κοινωνική βάση εντός Ιράν ή αποτελεί περισσότερο εργαλείο πίεσης στο γεωπολιτικό παίγνιο;

Η μεγαλύτερη στρατιωτική συγκέντρωση από το 2003

Στην περιοχή έχουν αναπτυχθεί δύο αεροπλανοφόρα των ΗΠΑ (USS), επιπλέον μοίρες μαχητικών και αεροσκάφη ηλεκτρονικού πολέμου. Αναλυτές χαρακτηρίζουν τη συγκέντρωση αυτή ως τη μεγαλύτερη από την εισβολή στο Ιράκ το 2003.

Παράλληλα, σύμφωνα με δημοσίευμα των New York Times, εκατοντάδες Αμερικανοί στρατιώτες απομακρύνθηκαν προληπτικά από βάσεις στο Μπαχρέιν και το Κατάρ.

Το μήνυμα είναι διπλό: Αποτροπή και προετοιμασία.

Η απάντηση της Τεχεράνης και το νομικό πλαίσιο

Η ιρανική αποστολή στον ΟΗΕ, δια του εκπροσώπου Σαΐντ Ιραβάνι, προειδοποίησε ότι κάθε αμερικανική επίθεση θα οδηγήσει σε πλήγματα εναντίον αμερικανικών βάσεων στην περιοχή, στο πλαίσιο του Άρθρου 51 του Χάρτη του ΟΗΕ περί αυτοάμυνας.

Η επιστολή απευθύνθηκε στον Γενικό Γραμματέα Αντόνιο Γκουτέρες και στον πρόεδρο του Συμβουλίου Ασφαλείας Τζέιμς Καριούκι, τονίζοντας ότι οι ΗΠΑ θα φέρουν πλήρη ευθύνη για τις συνέπειες.

Η Τεχεράνη επιμένει ότι δεν επιδιώκει πόλεμο, αλλά δηλώνει έτοιμη για «αποφασιστική και αναλογική» απάντηση.

Το γεωπολιτικό βάθος της κρίσης

Πέρα από τη ρητορική, η ουσία είναι βαθύτερη. Το Ιράν αποτελεί βασικό πυλώνα του λεγόμενου «άξονα αντίστασης» στη Μέση Ανατολή. Η αποδυνάμωσή του θα άλλαζε δραστικά την ισορροπία ισχύος υπέρ του Ισραήλ και των αμερικανικών συμφερόντων.

Για την Ελλάδα, η κλιμάκωση αυτή δεν είναι αδιάφορη. Η Ανατολική Μεσόγειος, οι ενεργειακοί διάδρομοι και η σταθερότητα της περιοχής συνδέονται άμεσα με την εθνική ασφάλεια και τη στρατηγική μας θέση.

Η ιστορία διδάσκει ότι οι πόλεμοι στη Μέση Ανατολή σπάνια παραμένουν τοπικοί. Η εισβολή στο Ιράκ το 2003 άνοιξε κύκλους αποσταθεροποίησης που διαρκούν ακόμη.

Πού οδηγεί η κλιμάκωση;

Υπάρχουν τρία βασικά σενάρια:

1. Διπλωματικός συμβιβασμός με περιορισμένη συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα.

2. Στοχευμένα πλήγματα κατά ιρανικών εγκαταστάσεων.

3. Ευρύτερη περιφερειακή ανάφλεξη με εμπλοκή πολλών κρατικών και μη κρατικών δρώντων.

Το Ιράν έχει δείξει ότι διαθέτει ικανότητα ασύμμετρης απάντησης μέσω περιφερειακών συμμάχων. Από την άλλη, οι ΗΠΑ επιχειρούν να επιβάλουν τετελεσμένα μέσω στρατιωτικής ισχύος.

Η κρίση ΗΠΑ–Ιράν δεν είναι απλώς μια ακόμη διπλωματική αντιπαράθεση. Είναι μια δοκιμασία ισχύος, βούλησης και γεωπολιτικής αντοχής.

Το τελεσίγραφο του Τραμπ, η στρατιωτική συγκέντρωση και τα σενάρια αλλαγής καθεστώτος συνθέτουν ένα σκηνικό επικίνδυνης κλιμάκωσης.

Σε έναν κόσμο ήδη εύθραυστο, μια σπίθα στη Μέση Ανατολή μπορεί να μετατραπεί σε πυρκαγιά με παγκόσμιες συνέπειες. Και τότε, κανείς δεν θα μπορεί να πει ότι δεν είδε τα σημάδια.