Η Αγία Γραφή αφηγείται μια συνολική ιστορία για την ιστορία του κόσμου: δημιουργία, πτώση, λύτρωση και την τελευταία κρίση του Θεού για τους ζωντανούς και τους νεκρούς.
Η Παλαιά Διαθήκη (η οποία χρονολογείται από το 300 π.Χ.) αρχίζει με τη δημιουργία του κόσμου και του Αδάμ και της Εύας, την ανυπακοή τους στον Θεό και την εκδίωξη τους από τον Κήπο της Εδέμ.
Η Καινή Διαθήκη αφηγείται τη λύτρωση της ανθρωπότητας που επήλθε με τη ζωή, το θάνατο και την ανάσταση του Ιησού. Ολοκληρώνεται στο βιβλίο της Αποκάλυψης, με το τέλος της ιστορίας και την τελική κρίση του Θεού.
Κατά τη διάρκεια των πρώτων 400 ετών του Χριστιανισμού, η εκκλησία δεν άργησε να αποφασίσει για την Καινή Διαθήκη. Τελικά, το 367 μ.Χ., οι αρχές επιβεβαίωσαν τα 27 βιβλία που την απαρτίζουν.
Αλλά ποιος έγραψε τη Βίβλο; Σε γενικές γραμμές, υπάρχουν τέσσερις διαφορετικές θεωρίες.
1. Ο Θεός έγραψε τη Βίβλο…
Όλοι οι χριστιανοί συμφωνούν ότι η Βίβλος είναι έγκυρη. Πολλοί τη θεωρούν ως τον θεϊκά αποκαλυμμένο λόγο του Θεού. Υπάρχουν όμως σημαντικές διαφωνίες σχετικά με το τι σημαίνει αυτό.
Στην πιο ακραία περίπτωση, αυτό σημαίνει ότι οι ίδιες οι λέξεις είναι θεόπνευστες – ο Θεός υπαγόρευσε τη Βίβλο στους συγγραφείς της, οι οποίοι ήταν απλώς οι μουσικοί του Θεού που έπαιζαν μια θεϊκή σύνθεση.
Ήδη από τον δεύτερο αιώνα, ο χριστιανός φιλόσοφος Ιουστίνος Μάρτυρας το θεωρούσε απαραίτητο μόνο για τους αγίους ανθρώπους:
“να υποβάλλουν τα εξαγνισμένα πρόσωπά τους στη διεύθυνση του Αγίου Πνεύματος, ώστε αυτό το θεϊκό πλέκτρα από τον ουρανό, χρησιμοποιώντας τα σαν άρπα ή λύρα, να μας αποκαλύψει θεϊκές και ουράνιες αλήθειες”.
Με άλλα λόγια, ο Θεός υπαγόρευσε τα λόγια στους γραμματείς της Βίβλου, οι οποίοι κατέγραψαν τα πάντα με ακρίβεια.
Η άποψη αυτή συνεχίστηκε με τη μεσαιωνική καθολική εκκλησία. Ο καθολικός θεολόγος Θωμάς Ακινάτης το έθεσε απλά τον 13ο αιώνα: “ο συγγραφέας των ιερών κειμένων είναι ο Θεός”. Το προσδιόρισε αυτό λέγοντας ότι κάθε λέξη στην Αγία Γραφή θα μπορούσε να έχει διάφορες έννοιες – με άλλα λόγια, θα μπορούσε να ερμηνευτεί ποικιλοτρόπως.
Το κίνημα της θρησκευτικής μεταρρύθμισης, γνωστό ως Προτεσταντισμός, σάρωσε την Ευρώπη τη δεκαετία του 1500. Μια νέα ομάδα εκκλησιών σχηματίστηκε παράλληλα με τις υπάρχουσες καθολικές και ανατολικές ορθόδοξες παραδόσεις του χριστιανισμού.
Οι Προτεστάντες έδωσαν έμφαση στην αυθεντία της “Αγίας Γραφής και μόνο” (“sola scriptura”), που σημαίνει ότι το κείμενο της Βίβλου ήταν η υπέρτατη αυθεντία της εκκλησίας. Αυτό έδωσε μεγαλύτερη έμφαση στις γραφές και η ιδέα της “θείας υπαγόρευσης” απέκτησε μεγαλύτερη υποστήριξη.
Έτσι, για παράδειγμα, ο προτεστάντης μεταρρυθμιστής Ιωάννης Καλβίνος δήλωσε:
“είμαστε πλήρως πεπεισμένοι ότι οι προφήτες δεν μιλούσαν με δική τους προτροπή, αλλά ότι, όντας όργανα του Αγίου Πνεύματος, εξέφραζαν μόνο ό,τι τους είχε ανατεθεί από τον ουρανό να διακηρύξουν”.
Η “θεία υπαγόρευση” συνδεόταν με την ιδέα ότι η Αγία Γραφή ήταν χωρίς λάθη (αλάνθαστη) – επειδή τα λόγια υπαγορεύονταν από τον Θεό.
Σε γενικές γραμμές, κατά τα πρώτα 1.700 χρόνια της χριστιανικής ιστορίας, αυτό θεωρήθηκε, αν όχι υποστηρίχθηκε. Αλλά από τον 18ο αιώνα και μετά, τόσο η ιστορία όσο και η επιστήμη άρχισαν να θέτουν υπό αμφισβήτηση την αλήθεια της Βίβλου. Και αυτό που κάποτε θεωρούνταν γεγονός άρχισε να αντιμετωπίζεται ως μύθος και θρύλος.
Η αδυναμία οποιουδήποτε είδους σφάλματος στις γραφές έγινε ένα δόγμα στην πρώτη γραμμή του κινήματος του 20ού αιώνα που είναι γνωστό ως φονταμενταλισμός.
Η Δήλωση του Σικάγο για το Βιβλικό Αλάθητο το 1978 δήλωσε:
“Όντας εξ ολοκλήρου και προφορικά θεόσταλτη, η Αγία Γραφή είναι χωρίς λάθη ή σφάλματα σε όλη τη διδασκαλία της, όχι λιγότερο σε ό,τι δηλώνει για τις πράξεις του Θεού στη δημιουργία, για τα γεγονότα της παγκόσμιας ιστορίας και για τη δική της λογοτεχνική προέλευση υπό τον Θεό, παρά στη μαρτυρία της για τη σωτήρια χάρη του Θεού στις ατομικές ζωές”.
2. Συντηρητική: Ο Θεός ενέπνευσε τους συγγραφείς
Μια εναλλακτική λύση στη θεωρία της θείας υπαγόρευσης είναι η θεία έμπνευση των συγγραφέων. Εδώ, τόσο ο Θεός όσο και οι άνθρωποι συνεργάστηκαν για τη συγγραφή της Βίβλου. Έτσι, όχι οι λέξεις, αλλά οι συγγραφείς εμπνεύστηκαν από τον Θεό.
Υπάρχουν δύο εκδοχές αυτής της θεωρίας, που χρονολογούνται από τη Μεταρρύθμιση. Η συντηρητική εκδοχή, που ευνοήθηκε από τον Προτεσταντισμό, ήταν η εξής: αν και η Βίβλος γράφτηκε από ανθρώπους, ο Θεός ήταν κυρίαρχη δύναμη στη σύμπραξη.
Οι Προτεστάντες πίστευαν ότι η κυριαρχία του Θεού υπερίσχυε της ανθρώπινης ελευθερίας. Αλλά ακόμη και οι μεταρρυθμιστές, ο Μαρτίνος Λούθηρος και ο Ιωάννης Καλβίνος, αναγνώριζαν ότι οι διαφοροποιήσεις μέσα στις βιβλικές ιστορίες θα μπορούσαν να αποδοθούν στην ανθρώπινη δράση.
Οι καθολικοί είχαν μεγαλύτερη τάση να αναγνωρίζουν την ανθρώπινη ελευθερία πάνω από τη θεία κυριαρχία. Ορισμένοι φλέρταραν με την ιδέα ότι η ανθρώπινη συγγραφή ήταν στο παιχνίδι, με τον Θεό να παρεμβαίνει μόνο για να αποτρέψει τα λάθη.
Για παράδειγμα, το 1625, ο Jacques Bonfrère είπε ότι το Άγιο Πνεύμα ενεργεί: “όχι υπαγορεύοντας ή εισπνέοντας, αλλά όπως κάποιος παρακολουθεί έναν άλλον την ώρα που γράφει, για να τον εμποδίσει να υποπέσει σε λάθη”.
Στις αρχές της δεκαετίας του 1620, ο Αρχιεπίσκοπος του Σπλιτ, Μαρκαντόνιο ντε Ντομίνις, προχώρησε λίγο παραπέρα. Έκανε διάκριση μεταξύ εκείνων των τμημάτων της Βίβλου που αποκαλύφθηκαν στους συγγραφείς από τον Θεό και εκείνων που δεν αποκαλύφθηκαν. Στα τελευταία, πίστευε ότι θα μπορούσαν να προκύψουν λάθη.
Η άποψή του υποστηρίχθηκε περίπου 200 χρόνια αργότερα από τον Τζον Χένρι Νιούμαν, ο οποίος ηγήθηκε του κινήματος της Οξφόρδης στην Εκκλησία της Αγγλίας και αργότερα έγινε καρδινάλιος (και στη συνέχεια άγιος) στη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία.
Ο Νιούμαν υποστήριξε ότι τα θεόπνευστα βιβλία της Βίβλου ήταν διανθισμένα με ανθρώπινες προσθήκες. Με άλλα λόγια, η Βίβλος ήταν εμπνευσμένη σε θέματα πίστης και ηθικής – αλλά όχι, ας πούμε, σε θέματα επιστήμης και ιστορίας. Ήταν δύσκολο, κατά καιρούς, να διακρίνει κανείς αυτή τη συντηρητική άποψη από τη “θεία υπαγόρευση”.
3. Φιλελεύθερη: Ο Θεός ενέπνευσε τους συγγραφείς
Κατά τη διάρκεια του 19ου αιώνα, τόσο στους προτεσταντικούς όσο και στους καθολικούς κύκλους, η συντηρητική θεωρία ξεπεράστηκε από μια πιο φιλελεύθερη άποψη. Οι συγγραφείς της Βίβλου ήταν εμπνευσμένοι από τον Θεό, αλλά ήταν “παιδιά της εποχής τους”, τα γραπτά τους καθορίζονταν από το πολιτισμικό πλαίσιο στο οποίο έγραφαν.
Η άποψη αυτή, ενώ αναγνώριζε το ειδικό καθεστώς της Βίβλου για τους Χριστιανούς, επέτρεπε λάθη. Για παράδειγμα, το 1860 ο Αγγλικανός θεολόγος Benjamin Jowett δήλωσε “Η Βίβλος είναι μια από τις σημαντικότερες πηγές της “κάθε αληθινό δόγμα περί έμπνευσης πρέπει να συμμορφώνεται με όλα τα καλά διαπιστωμένα γεγονότα της ιστορίας ή της επιστήμης”.
Για τον Jowett, το να επιμένει κανείς στην αλήθεια της Βίβλου ενάντια στις ανακαλύψεις της επιστήμης ή της ιστορίας ήταν σαν να προσφέρει κακές υπηρεσίες στη θρησκεία. Ορισμένες φορές, όμως, είναι δύσκολο να διακρίνει κανείς τη διαφορά μεταξύ μιας φιλελεύθερης άποψης για την έμπνευση και της μη ύπαρξης κανενός νοήματος για την “έμπνευση”.
Το 1868, μια συντηρητική καθολική εκκλησία αντιτάχθηκε στην πιο φιλελεύθερη άποψη, δηλώνοντας την άμεση συγγραφή της Βίβλου από τον Θεό. Η Σύνοδος της Εκκλησίας, γνωστή ως Βατικανό 1, δήλωσε ότι τόσο η Παλαιά όσο και η Καινή Διαθήκη ήταν: “γράφτηκαν υπό την έμπνευση του Αγίου Πνεύματος, έχουν τον Θεό ως συγγραφέα τους”.
4. Οι άνθρωποι την έγραψαν, χωρίς θεϊκή βοήθεια
Στους πιο φιλελεύθερους χριστιανικούς κύκλους, στα τέλη του 19ου αιώνα, η έννοια της Βίβλου ως “θεόπνευστης” είχε χάσει κάθε νόημα.
Οι φιλελεύθεροι χριστιανοί μπορούσαν να συμμετάσχουν στους κοσμικούς συναδέλφους τους αγνοώντας τα ζητήματα της ιστορικής ή επιστημονικής ακρίβειας ή του αλάθητου της Βίβλου. Η ιδέα της Βίβλου ως ανθρώπινης παραγωγής ήταν πλέον αποδεκτή. Και το ερώτημα για το ποιος την έγραψε ήταν πλέον συγκρίσιμο με τα ερωτήματα για τη συγγραφή οποιουδήποτε άλλου αρχαίου κειμένου.
Η απλή απάντηση στην ερώτηση “ποιος έγραψε τη Βίβλο;” έγινε οι συγγραφείς που αναφέρονται στη Βίβλο (για παράδειγμα, Ματθαίος, Μάρκος, Λουκάς και Ιωάννης, οι συγγραφείς των τεσσάρων Ευαγγελίων). Όμως η ιδέα της συγγραφής της Βίβλου είναι πολύπλοκη και προβληματική. (Το ίδιο και οι ιστορικές μελέτες των αρχαίων κειμένων γενικότερα).
Αυτό οφείλεται εν μέρει στο γεγονός ότι είναι δύσκολο να προσδιοριστούν συγκεκριμένοι συγγραφείς.
Το περιεχόμενο των 39 βιβλίων της Παλαιάς Διαθήκης είναι το ίδιο με τα 24 βιβλία της εβραϊκής Βίβλου. Στο πλαίσιο των σύγχρονων μελετών της Παλαιάς Διαθήκης, είναι πλέον γενικά αποδεκτό ότι τα βιβλία δεν ήταν η παραγωγή ενός και μόνο συγγραφέα, αλλά το αποτέλεσμα μακρών και μεταβαλλόμενων ιστοριών μετάδοσης των ιστοριών.
Το ζήτημα της συγγραφής, λοιπόν, δεν αφορά έναν μεμονωμένο συγγραφέα, αλλά πολλαπλούς συγγραφείς, συντάκτες, γραφείς και αναδιασκευαστές, μαζί με πολλαπλές διαφορετικές εκδοχές των κειμένων.
Το ίδιο συμβαίνει και με την Καινή Διαθήκη. Ενώ 13 επιστολές αποδίδονται στον Άγιο Παύλο, υπάρχουν αμφιβολίες για τη συγγραφή επτά από αυτές (Εφεσίους, Κολοσσαείς, Β΄ Θεσσαλονικείς, Α΄ Τιμόθεο, Β΄ Τιμόθεο, Τίτο και Εβραίους). Υπάρχουν επίσης αμφισβητήσεις σχετικά με την παραδοσιακή συγγραφή ορισμένων από τις υπόλοιπες επιστολές. Το βιβλίο της Αποκάλυψης αποδίδεται παραδοσιακά στον μαθητή του Ιησού Ιωάννη. Όμως σήμερα είναι γενικά αποδεκτό ότι δεν ήταν αυτός ο συγγραφέας της.
Παραδοσιακά, οι συγγραφείς των τεσσάρων Ευαγγελίων θεωρούνταν οι απόστολοι Ματθαίος και Ιωάννης, ο Μάρκος (ο σύντροφος του μαθητή του Ιησού Πέτρου) και ο Λουκάς (ο σύντροφος του Παύλου, ο οποίος διέδωσε τον Χριστιανισμό στον ελληνορωμαϊκό κόσμο τον πρώτο αιώνα). Αλλά τα ανώνυμα γραμμένα Ευαγγέλια δεν αποδόθηκαν σε αυτές τις μορφές μέχρι τον δεύτερο και τον τρίτο αιώνα.
Οι ημερομηνίες δημιουργίας των Ευαγγελίων υποδηλώνουν επίσης ότι δεν γράφτηκαν από αυτόπτες μάρτυρες της ζωής του Ιησού. Το παλαιότερο Ευαγγέλιο, το Ευαγγέλιο του Μάρκου (65-70 μ.Χ.) γράφτηκε περίπου 30 χρόνια μετά το θάνατο του Ιησού (από το 29-34 μ.Χ.). Το τελευταίο Ευαγγέλιο, ο Ιωάννης (90-100 μ.Χ.) γράφτηκε περίπου 60-90 χρόνια μετά το θάνατο του Ιησού.
Είναι σαφές ότι ο συγγραφέας του Ευαγγελίου του Μάρκου βασίστηκε στις παραδόσεις που κυκλοφορούσαν στην πρώιμη εκκλησία σχετικά με τη ζωή και τη διδασκαλία του Ιησού και τις συγκέντρωσε με τη μορφή αρχαίας βιογραφίας.
Με τη σειρά του, το Ευαγγέλιο του Μάρκου χρησίμευσε ως κύρια πηγή για τους συγγραφείς του Ματθαίου και του Λουκά. Καθένας από αυτούς τους συγγραφείς είχε πρόσβαση σε μια κοινή πηγή (γνωστή ως “Q”) των λόγων του Ιησού, μαζί με υλικό μοναδικό για τον καθένα από αυτούς.
Εν ολίγοις, υπήρχαν πολλοί (άγνωστοι) συγγραφείς των Ευαγγελίων.
Είναι ενδιαφέρον ότι μια άλλη ομάδα κειμένων, γνωστή ως Απόκρυφα, γράφτηκαν κατά τη διάρκεια του χρόνου μεταξύ της Παλαιάς και της Καινής Διαθήκης (400 π.Χ. έως τον πρώτο αιώνα μ.Χ.). Η Καθολική Εκκλησία και οι ανατολικές ορθόδοξες χριστιανικές παραδόσεις τα θεωρούν μέρος της Βίβλου, αλλά οι προτεσταντικές εκκλησίες δεν τα θεωρούν έγκυρα.
Θεϊκή ή ανθρώπινη, γιατί έχει σημασία;
Το ερώτημα ποιος έγραψε τη Βίβλο έχει σημασία επειδή το χριστιανικό τέταρτο του παγκόσμιου πληθυσμού πιστεύει ότι η Βίβλος δεν είναι απλώς μια ανθρώπινη παραγωγή.
Θεϊκά εμπνευσμένη, έχει μια υπερβατική σημασία. Ως τέτοια, παρέχει στους χριστιανούς την απόλυτη κατανόηση του πώς είναι ο κόσμος, τι σημαίνει η ιστορία και πώς πρέπει να ζει η ανθρώπινη ζωή.
Έχει σημασία επειδή η βιβλική κοσμοθεωρία είναι η κρυφή (και συχνά όχι και τόσο κρυφή) αιτία των οικονομικών, κοινωνικών και προσωπικών πρακτικών. Παραμένει, όπως ήταν πάντα, μια σημαντική πηγή τόσο της ειρήνης όσο και των συγκρούσεων.
Έχει σημασία, επίσης, επειδή η Βίβλος παραμένει η σημαντικότερη συλλογή βιβλίων του δυτικού πολιτισμού. Ανεξάρτητα από τις θρησκευτικές μας πεποιθήσεις, έχει διαμορφώσει, ενημερώσει και διαμορφώσει όλους μας – είτε συνειδητά είτε ασυνείδητα, για καλό ή κακό.
Το άρθρο με τίτλο “Ποιος έγραψε τη Βίβλο;” του Philip C. Almond δημοσιεύθηκε αρχικά στο The Conversation και έχει αναδημοσιευθεί με άδεια Creative Commons.
Πηγή: ancient-origins.net
