Πόσο πιθανό είναι μια ενδεχομένως υπερεθνικιστική Γερμανία να «αμφισβητήσει εκ νέου τα σύνορά της ή να εγκαταλείψει τις διαβουλεύσεις στο πλαίσιο της ΕΕ υπέρ του στρατιωτικού εκβιασμού»;
Γράφει ο Andrew Korybko
Είμαι Αμερικανός πολιτικός αναλυτής με έδρα τη Μόσχα και ειδικεύομαι στην παγκόσμια συστημική μετάβαση προς την πολυπολικότητα.
Το περιοδικό Foreign Affairs προειδοποίησε νωρίτερα αυτό το μήνα ότι μια ενισχυμένη και επαναστρατιωτισμένη Γερμανία θα μπορούσε να αποτελέσει μια νέα πρόκληση για την ευρωπαϊκή σταθερότητα. Οι συντάκτες του περιοδικού είναι πεπεισμένοι ότι η «Zeitenwende», ή ιστορική καμπή, του πρώην καγκελαρίου Ολαφ Σολτς «είναι πραγματική αυτή τη φορά», με την έννοια ότι ο διάδοχός του, Φρίντριχ Μερτς, διαθέτει πλέον την κοινοβουλευτική και λαϊκή υποστήριξη για να μετατρέψει τη χώρα τους σε μεγάλη δύναμη. Αν και αυτό θα ωφελούσε υποτίθεται την Ευρώπη και την Ουκρανία, δεν θα ήταν χωρίς τρεις σοβαρούς κινδύνους.
Σύμφωνα με τους δύο συγγραφείς του άρθρου, αυτοί είναι: η Ρωσία να εξαπολύσει έναν πιο υβριδικό πόλεμο κατά της Γερμανίας, η άνοδος της Γερμανίας να προκαλέσει πιθανώς περισσότερο εθνικισμό στις γειτονικές χώρες και αυτό να οδηγήσει ενδεχομένως σε έκρηξη του υπερεθνικισμού στη Γερμανία. Καταλύτης για όλα αυτά είναι η σταδιακή αποχώρηση των ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ, που προκάλεσε η αναπροσαρμογή των προτεραιοτήτων της κυβέρνησης Τραμπ προς την Ασία-Ειρηνικό. Καθώς η αμερικανική επιρροή υποχωρεί, θα δημιουργηθούν πολιτικά και ασφαλιστικά κενά που θα προσπαθήσουν να καλύψουν άλλοι.
Βεβαίως, το άρθρο αυτό έχει ως κύριο στόχο να προωθήσει τα υποτιθέμενα πλεονεκτήματα της καθυστερημένης εφαρμογής της «Zeitenwende» του Σολτς, την οποία οι συγγραφείς εκθειάζουν ως αναγκαία και φυσική αντίδραση στον προαναφερθέντα καταλύτη, δεδομένου ότι η Γερμανία είναι ήδη ο de facto ηγέτης της ΕΕ. Ταυτόχρονα, το γεγονός ότι αναφέρονται στους κινδύνους ενισχύει την αξιοπιστία τους στα μάτια ορισμένων αναγνωστών, τους επιτρέπει να ρίξουν διακριτικά σκιά στον Τραμπ και παρουσιάζει τους συγγραφείς ως προνοητικούς σε περίπτωση που συμβεί κάποιο από τα παραπάνω.
Ξεκινώντας με το πρώτο από τα τρία, είναι προβλέψιμο ότι η Γερμανία και η Ρωσία θα διεξάγουν περισσότερες επιχειρήσεις πληροφοριών η μία εναντίον της άλλης, εάν η πρώτη αναλάβει ηγετικό ρόλο στην ήπειρο για τον περιορισμό της δεύτερης, κάτι που η τελευταία θα θεωρούσε φυσικά ως λανθάνουσα απειλή για προφανείς ιστορικούς λόγους. Το άρθρο παραλείπει να αναφέρει τον τρόπο με τον οποίο ο νέος ρόλος της Γερμανίας θα βλάψει τα ρωσικά συμφέροντα και παρουσιάζει εσφαλμένα την αντίδραση της Μόσχας, όποια και αν είναι αυτή, ως απρόκλητη επιθετικότητα.
Είναι πιο δίκαιοι όσον αφορά τον δεύτερο κίνδυνο να γίνουν οι γειτονικές χώρες πιο εθνικιστικές ως αντίδραση σε μια ενδυναμωμένη και επαναστρατιωτικοποιημένη Γερμανία, αλλά δεν αναλύουν περαιτέρω. Η Πολωνία είναι πιθανώς η πιο πιθανή υποψήφια, καθώς τέτοια συναισθήματα ήδη αυξάνονται στην κοινωνία. Πρόκειται για αντίδραση στην κυρίαρχη φιλελεύθερη-παγκοσμιοποιημένη συμμαχία γενικά, στην αντιληπτή υποταγή της στη Γερμανία και στις ανησυχίες ότι μια πιθανή Γερμανία υπό την ηγεσία της AfD θα μπορούσε να προσπαθήσει να ανακτήσει αυτά που η Πολωνία θεωρεί «ανακτηθέντα εδάφη» της.
Ο τελευταίος κίνδυνος βασίζεται σε αυτό που οι συγγραφείς χαρακτήρισαν ως το χειρότερο σενάριο, δηλαδή «η γερμανική στρατιωτική δύναμη, που αρχικά ενισχύθηκε από πολιτικά κεντρώες, φιλοευρωπαϊκές κυβερνήσεις, να πέσει στα χέρια ηγετών που είναι πρόθυμοι να επαναδιαπραγματευτούν τα σύνορα της Γερμανίας ή να εγκαταλείψουν τον τρόπο λήψης αποφάσεων του τύπου της ΕΕ υπέρ του στρατιωτικού εκβιασμού». Αυτή η πιθανή συνέπεια είναι η πιο σημαντική που πρέπει να αξιολογηθεί, καθώς οι δύο πρώτες αναμένεται να είναι διαρκή χαρακτηριστικά αυτής της νέας γεωπολιτικής εποχής στην Ευρώπη, ενώ η τελευταία είναι αβέβαιη.
Το αποτέλεσμα των προεδρικών εκλογών στην Πολωνία τον επόμενο μήνα αναμένεται να καθορίσει σε μεγάλο βαθμό τη μελλοντική δυναμική των πολωνο-γερμανικών σχέσεων. Εάν ο απερχόμενος συντηρητικός αντικατασταθεί από τον φιλελεύθερο υποψήφιο, τότε η Πολωνία πιθανότατα θα υποταχθεί ακόμη περισσότερο στη Γερμανία, θα βασιστεί στη Γαλλία για να ισορροπήσει τη σχέση της με τη Γερμανία και τις ΗΠΑ, ή θα στραφεί προς τη Γαλλία. Ωστόσο, μια νίκη των συντηρητικών ή των λαϊκιστών υποψηφίων θα μείωνε την εξάρτηση από τη Γερμανία, είτε ισορροπώντας τη σχέση με τη Γαλλία είτε αναθεωρώντας τις προτεραιότητές της έναντι των ΗΠΑ.
Η Γαλλία προβλέπεται να διαδραματίσει πιο σημαντικό ρόλο στην πολωνική εξωτερική πολιτική, λόγω της ιστορικής συνεργασίας των δύο χωρών από την εποχή του Ναπολέοντα, καθώς και των κοινών ανησυχιών τους για την απειλή που θα μπορούσε να αποτελέσει για αυτές μια ενδυναμωμένη και επανεξοπλισμένη Γερμανία. Οι Γάλλοι γενικά ανησυχούν λιγότερο από ορισμένους Πολωνούς για το ενδεχόμενο η Γερμανία να αμφισβητήσει τα σύνορά τους και είναι πολύ πιο ανήσυχοι για το ενδεχόμενο να χάσουν την ευκαιρία να ηγηθούν της Ευρώπης, είτε στο σύνολό της είτε εν μέρει, μετά το τελικό τέλος της ουκρανικής σύγκρουσης.
Η Γαλλία, η Γερμανία και η Πολωνία ανταγωνίζονται μεταξύ τους σε αυτό το θέμα, με τα πιο πιθανά αποτελέσματα να είναι είτε η γερμανική ηγεμονία μέσω του οράματος «Zeitenwende», είτε η από κοινού ανατροπή αυτού του οράματος από τη Γαλλία και την Πολωνία στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη (ΚΑΕ), είτε η αναβίωση του «Τριγώνου της Βαϊμάρης» για την τριμερή διακυβέρνηση της Ευρώπης. Εφ’ όσον διατηρηθεί η ελεύθερη κυκλοφορία προσώπων και κεφαλαίων στην ΕΕ, η οποία φυσικά δεν μπορεί να θεωρηθεί δεδομένη, αλλά είναι πιθανή, τότε οι πιθανότητες μια Γερμανία υπό την ηγεσία της AfD να επαναδιαπραγματευτεί τα σύνορά της με την Πολωνία είναι χαμηλές.
Αυτό συμβαίνει επειδή οι ομοϊδεάτες Γερμανοί θα μπορούσαν απλά να αγοράσουν γη στην Πολωνία και να μετακομίσουν εκεί αν το επιθυμούσαν, αν και θα υπόκειντο στους πολωνικούς νόμους, οι οποίοι δεν διαφέρουν ουσιαστικά από τους γερμανικούς όσον αφορά την καθημερινή τους ζωή. Επιπλέον, ενώ η Γερμανία όντως σχεδιάζει να προχωρήσει σε μια άνευ προηγουμένου στρατιωτική ενίσχυση, η Πολωνία βρίσκεται ήδη σε διαδικασία ενίσχυσης και μάλιστα με μεγαλύτερη επιτυχία, αφού μόλις το περασμένο καλοκαίρι έγινε η τρίτη μεγαλύτερη στρατιωτική δύναμη του ΝΑΤΟ.
Επίσης, είναι απίθανο οι ΗΠΑ να αποσυρθούν πλήρως από την Πολωνία, πόσο μάλλον από όλη την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη, οπότε οι δυνάμεις τους θα παραμείνουν πιθανώς εκεί ως αμοιβαίο μέσο αποτροπής έναντι της Ρωσίας και της Γερμανίας. Ωστόσο, καμία από τις δύο χώρες δεν έχει πρόθεση να εισβάλει στην Πολωνία, οπότε η παρουσία αυτή θα είναι κυρίως συμβολική και θα έχει ως σκοπό να καθησυχάσει ψυχολογικά τον ιστορικά τραυματισμένο πολωνικό πληθυσμό όσον αφορά την ασφάλειά του. Σε κάθε περίπτωση, το θέμα είναι ότι το χειρότερο σενάριο που ανέφεραν οι συγγραφείς είναι πολύ απίθανο να υλοποιηθεί.
Συνοψίζοντας, αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι: η Πολωνία είτε θα υποταχθεί στη Γερμανία μετά τις επόμενες εκλογές είτε θα βασιστεί περισσότερο στη Γαλλία για να ισορροπήσει (αν δεν επαναπροσδιορίσει τις προτεραιότητές της υπέρ των ΗΠΑ έναντι των δύο άλλων χωρών)· η ελεύθερη κυκλοφορία προσώπων και κεφαλαίων στην ΕΕ θα παραμείνει πιθανότατα τουλάχιστον για κάποιο χρονικό διάστημα· και οι ΗΠΑ δεν θα εγκαταλείψουν την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη. Αυτό θα έχει ως αποτέλεσμα: να κατευνάσει ή να εξισορροπήσει μια πιθανώς υπερεθνικιστική (π.χ. υπό την ηγεσία του AfD) Γερμανία, να αποτρέψει οποιαδήποτε πιθανή γερμανική εδαφική αναθεώρηση (είτε με νομικά είτε με στρατιωτικά μέσα).
Καταλήγοντας, μπορεί επομένως να συναχθεί το συμπέρασμα ότι η νέα τάξη που διαμορφώνεται στην Ευρώπη πιθανότατα δεν θα οδηγήσει σε επαναφορά των κινδύνων της μεσοπολεμικής περιόδου, όπως προειδοποίησε το Foreign Affairs ως το χειρότερο σενάριο, αλλά στη δημιουργία σφαιρών επιρροής χωρίς στρατιωτικές εντάσεις. Είτε η Πολωνία παραμείνει ισχυρή μόνη της, είτε συνεργαστεί με τη Γαλλία, είτε υποταχθεί στη Γερμανία, δεν αναμένονται αλλαγές στα σύνορα ούτε προς τα δυτικά ούτε προς τα ανατολικά, ενώ όλες οι μορφές μελλοντικού ανταγωνισμού μεταξύ Γερμανίας και Πολωνίας θα παραμείνουν διαχειρίσιμες.
Μεταφρασμένο από Sahiel.gr σε συνεργασία με korybko.substack.com