Φον ντερ Λάιεν: Η ΕΕ χτίζει βήμα-βήμα στρατιωτική υπερδύναμη – Στο φόντο Γροιλανδία και Τραμπ

Δήλωση με βαρύ γεωπολιτικό φορτίο

Σε μια κλειστή αλλά ιδιαίτερα αποκαλυπτική συνεδρίαση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν παραδέχθηκε ανοιχτά ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση εργάζεται συστηματικά ώστε να εξελιχθεί σε «στρατιωτική υπερδύναμη».

«Δεν είμαστε στρατιωτική υπερδύναμη, αλλά χτίζουμε βήμα-βήμα για να γίνουμε μία τέτοια», φέρεται να δήλωσε ενώπιον των ευρωβουλευτών του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος (ΕΛΚ), σηματοδοτώντας μια σαφή αλλαγή τόνου σε σχέση με το παραδοσιακά “ήπιο” προφίλ της Ένωσης στον τομέα της άμυνας.

Οικονομική υπερδύναμη που αναζητά στρατιωτικό βάθος

Η φον ντερ Λάιεν υπογράμμισε ότι η ΕΕ παραμένει πρωτίστως οικονομική υπερδύναμη, επισημαίνοντας ωστόσο πως η ισχύς αυτή δεν είναι δεδομένη και απαιτεί συνεχή ενίσχυση. Χρησιμοποιώντας γλώσσα που θύμιζε εταιρική στρατηγική, σημείωσε ότι η Ευρώπη οφείλει να βελτιώνει διαρκώς τις επιδόσεις της για να διατηρήσει το παγκόσμιο εκτόπισμά της.

Το μήνυμα ήταν σαφές: Η οικονομική ισχύς χωρίς στρατηγική και στρατιωτική θωράκιση δεν επαρκεί σε έναν κόσμο αυξανόμενων συγκρούσεων και αναθεωρητικών δυνάμεων.

Γροιλανδία, Τραμπ και το άρθρο 42.7

Οι δηλώσεις της προέδρου της Κομισιόν έγιναν σε μια εξαιρετικά ευαίσθητη χρονική στιγμή. Αντιπροσωπεία από τη Δανία και τη Γροιλανδία ετοιμάζεται να συναντήσει υψηλόβαθμα στελέχη της κυβέρνησης του Ντόναλντ Τραμπ στην Ουάσινγκτον, εν μέσω αμερικανικών απειλών περί προσάρτησης του στρατηγικής σημασίας, πλούσιου σε ορυκτά νησιού.

Η φον ντερ Λάιεν τόνισε ότι η ΕΕ σέβεται το δικαίωμα των Γροιλανδών να αποφασίσουν οι ίδιοι για το μέλλον τους και ότι μπορούν να υπολογίζουν στην ευρωπαϊκή στήριξη. Ωστόσο, προκάλεσε αίσθηση το γεγονός ότι απέφυγε να επιβεβαιώσει αν η Γροιλανδία καλύπτεται από τη ρήτρα αμοιβαίας άμυνας της ΕΕ, το λεγόμενο Άρθρο 42.7.

Η Γροιλανδία, αν και συνδεδεμένη με κράτος-μέλος της ΕΕ, δεν αποτελεί τυπικά μέρος της Ένωσης, ενώ είναι μέλος του ΝΑΤΟ – ένα νομικό και γεωπολιτικό γκρίζο σημείο που αναδεικνύει τα όρια της ευρωπαϊκής στρατηγικής αυτονομίας.

Προς μια ενιαία στρατηγική ασφάλειας της ΕΕ

Στην ίδια κλειστή συνεδρίαση, η πρόεδρος της Επιτροπής αποκάλυψε ότι έχει ωριμάσει η στιγμή για τη διαμόρφωση μιας ολοκληρωμένης ευρωπαϊκής στρατηγικής ασφάλειας, η οποία αναμένεται να παρουσιαστεί το 2026. Αν και το σχέδιο δεν έχει ακόμη ενταχθεί επισήμως στο πρόγραμμα εργασίας της Επιτροπής, η φον ντερ Λάιεν φέρεται να είπε πως «δεν έχει ξαναγίνει ποτέ, αλλά τώρα είναι η σωστή στιγμή».

Η αναφορά αυτή ερμηνεύεται ως προαναγγελία ενός νέου δόγματος ευρωπαϊκής άμυνας, με λιγότερη εξάρτηση από τρίτους και μεγαλύτερη εσωτερική συνοχή.

ReArm Europe και SAFE: Τα εργαλεία της νέας πορείας

Η Γερμανίδα πολιτικός απαρίθμησε τις πρόσφατες πρωτοβουλίες που ενισχύουν την ευρωπαϊκή αμυντική ικανότητα, με αιχμή:

• Το πρόγραμμα ReArm Europe, με χρηματοδότηση που μπορεί να φτάσει τα 800 δισ. ευρώ,

• Το κοινό πρόγραμμα προμηθειών SAFE, στο οποίο συμμετέχουν ήδη 19 κράτη-μέλη.

Οι κινήσεις αυτές δείχνουν ότι η συζήτηση για «στρατιωτική Ευρώπη» έχει περάσει από τη θεωρία στην πράξη.

Οι δηλώσεις της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν δεν αποτελούν απλώς μια ρητορική έξαρση. Αντανακλούν μια βαθιά μετατόπιση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οποία αντιλαμβάνεται ότι ο κόσμος της μεταψυχροπολεμικής αδράνειας έχει τελειώσει. Με τη Γροιλανδία, τις ΗΠΑ και το ΝΑΤΟ να επαναφέρουν σκληρά ερωτήματα ισχύος, η ΕΕ φαίνεται να εισέρχεται σε μια νέα εποχή: Αυτή της στρατηγικής αυτονομίας – με όλα τα ρίσκα και τα διλήμματα που αυτή συνεπάγεται.