Η φυματίωση, μία από τις αρχαιότερες και πλέον επίμονες λοιμώδεις ασθένειες της ανθρωπότητας, επανέρχεται στο προσκήνιο με ανησυχητική δυναμική, επανακτώντας τη θέση της ως η πιο θανατηφόρα νόσος αυτού του τύπου σε παγκόσμιο επίπεδο.
Παρά το γεγονός ότι κατά την περίοδο της πανδημίας COVID-19 είχε υποχωρήσει στη δεύτερη θέση, τα τελευταία στοιχεία καταδεικνύουν σαφή αναζωπύρωση, προκαλώντας έντονο προβληματισμό στη διεθνή ιατρική κοινότητα.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, τα ποσοστά παραμένουν συγκριτικά χαμηλά, ωστόσο η τάση είναι σταθερά ανοδική από το 2020, ανατρέποντας μια πτωτική πορεία που διήρκεσε περίπου τρεις δεκαετίες. Σύμφωνα με προσωρινά δεδομένα των Κέντρων Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (CDC), το 2025 καταγράφηκαν 10.260 περιστατικά φυματίωσης, με τη Νέα Υόρκη να συγκεντρώνει 967 εξ αυτών.
Η πραγματική έκταση της νόσου εκτιμάται ότι μπορεί να είναι ακόμη μεγαλύτερη, καθώς τα συμπτώματα της φυματίωσης συχνά συγχέονται με άλλες κοινές λοιμώξεις, όπως η γρίπη ή ο RSV. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα καθυστερημένες διαγνώσεις και πιθανή υποκαταγραφή περιστατικών.
Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι αυτή η καθυστέρηση λειτουργεί ως κρίσιμος παράγοντας εξάπλωσης, ενώ ταυτόχρονα ενισχύει τον κίνδυνο ανάπτυξης ανθεκτικών στελεχών στα αντιβιοτικά, γεγονός που καθιστά τη θεραπεία πιο δύσκολη και λιγότερο αποτελεσματική.
Η φυματίωση είναι μια λοιμώδης νόσος που πλήττει κυρίως τους πνεύμονες, χωρίς ωστόσο να περιορίζεται σε αυτούς. Μπορεί να επηρεάσει και άλλα όργανα, όπως τα νεφρά, τη σπονδυλική στήλη και τον εγκέφαλο. Μεταδίδεται μέσω του αέρα, όταν ένα μολυσμένο άτομο βήχει, φτερνίζεται ή ακόμη και μιλά, απελευθερώνοντας μικροσκοπικά σταγονίδια που εισπνέονται από άλλους.
Δεν εκδηλώνουν όλοι οι φορείς τη νόσο. Υπάρχουν δύο μορφές: Η ενεργή φυματίωση, η οποία είναι μεταδοτική και συνοδεύεται από εμφανή συμπτώματα, και η λανθάνουσα μορφή, όπου τα βακτήρια παραμένουν ανενεργά στον οργανισμό. Ωστόσο, η λανθάνουσα μορφή μπορεί να ενεργοποιηθεί, ιδίως σε περιπτώσεις εξασθένησης του ανοσοποιητικού συστήματος.
Ενδεικτικά, στις ΗΠΑ εκτιμάται ότι έως και 13 εκατομμύρια άνθρωποι ζουν με λανθάνουσα φυματίωση, ενώ πάνω από το 80% των ενεργών περιστατικών προέρχονται από παλαιότερες λοιμώξεις που επανενεργοποιούνται.
Τα συμπτώματα της ενεργής μορφής περιλαμβάνουν πυρετό, ρίγη, νυχτερινούς ιδρώτες, απώλεια βάρους, έντονη κόπωση και μειωμένη όρεξη. Όταν προσβάλλονται οι πνεύμονες, εμφανίζεται επίμονος βήχας, πόνος στο στήθος και αποβολή αίματος ή βλέννας. Σε πιο σοβαρές περιπτώσεις μπορεί να παρουσιαστούν διογκωμένοι λεμφαδένες, αίμα στα ούρα, πονοκέφαλοι, σύγχυση ή πόνος στη σπονδυλική στήλη.
Οι πιο ευάλωτες ομάδες είναι οι ηλικιωμένοι, τα μικρά παιδιά και τα άτομα με εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα.
Η θεραπεία είναι εφικτή, αλλά απαιτεί μακροχρόνια και συνεπή αγωγή. Οι ασθενείς λαμβάνουν συνδυασμό αντιβιοτικών για διάστημα που κυμαίνεται από έξι έως εννέα μήνες. Η διάρκεια αυτή αποτελεί σημαντική πρόκληση, καθώς αυξάνει την πιθανότητα παρενεργειών και διακοπής της θεραπείας.
Ο γιατρός Κόχτα Σάιτο από το Weill Cornell Medicine επισημαίνει ότι η παρατεταμένη αγωγή ενέχει κινδύνους, ιδιαίτερα για όσους λαμβάνουν προληπτική θεραπεία για λανθάνουσα φυματίωση. Αντίστοιχα, ασθενείς με ενεργή νόσο συχνά εγκαταλείπουν τη θεραπεία όταν αισθανθούν βελτίωση, γεγονός που ενισχύει την ανθεκτικότητα των βακτηρίων.
Χαρακτηριστικό είναι ότι το 2023 καταγράφηκαν στις ΗΠΑ 589 περιστατικά με ανθεκτικότητα τουλάχιστον σε ένα βασικό φάρμακο πρώτης γραμμής.
Σε παγκόσμιο επίπεδο, η εικόνα είναι ακόμη πιο ανησυχητική. Περίπου οι μισοί ασθενείς με ενεργή φυματίωση που δεν λαμβάνουν θεραπεία καταλήγουν, ενώ η νόσος προκαλεί ετησίως περίπου 1,6 εκατομμύρια θανάτους, ξεπερνώντας συνολικά τους θανάτους από HIV/AIDS και ελονοσία.
Η γιατρός Μισέλ Μπάρον από το UCHealth εξηγεί ότι χωρίς θεραπεία, η νόσος καταστρέφει σταδιακά τους πνεύμονες και οδηγεί σε γενικευμένη κατάρρευση του οργανισμού, επηρεάζοντας ακόμη και τη βασική λειτουργία της θρέψης.
Παρά το γεγονός ότι υπάρχει προληπτικό εμβόλιο, το Bacille Calmette-Guérin (BCG), η χρήση του διαφέρει σημαντικά από χώρα σε χώρα. Εφαρμόζεται κυρίως σε περιοχές όπου η φυματίωση παραμένει ενδημική, όπως σε τμήματα της Αφρικής, της Ασίας και της Λατινικής Αμερικής, ενώ στις ΗΠΑ δεν αποτελεί συστηματική πρακτική.
Η εκτελεστική διευθύντρια του Stop TB Partnership, Λουτσίκα Ντιτιού, υπογραμμίζει ότι καμία χώρα δεν έχει καταφέρει να εξαλείψει πλήρως τη νόσο, γεγονός που καθιστά τη φυματίωση μια διαρκή παγκόσμια απειλή.
Οι ειδικοί τονίζουν ότι η έγκαιρη διάγνωση και θεραπεία, ιδιαίτερα της λανθάνουσας μορφής, αποτελεί το πιο αποτελεσματικό εργαλείο περιορισμού της εξάπλωσης. Παράλληλα, συστήνονται βασικά μέτρα προστασίας, όπως η χρήση μάσκας, η αποφυγή στενής επαφής και ο καλός αερισμός των χώρων.
Η επιστροφή της φυματίωσης λειτουργεί ως σαφής υπενθύμιση: Ακόμη και ασθένειες που θεωρούνταν υπό έλεγχο μπορούν να επανέλθουν δυναμικά, όταν η επαγρύπνηση μειώνεται και οι συνθήκες ευνοούν τη διάδοσή τους.
Πηγή: difernews.gr