Η σιωπηλή αλλά ουσιαστική μεταστροφή της Ανατολικής Λιβύης υπέρ του περιβόητου τουρκολιβυκού Μνημονίου ΑΟΖ αποτελεί ακόμη ένα χτύπημα στην εθνική μας κυριαρχία. Όταν η Ελλάδα το 2019 απείχε από τις εξελίξεις στη Λιβύη και επέλεξε την ουδετερότητα έναντι του στρατηγού Χαλίφα Χάφταρ, λίγοι μπορούσαν να προβλέψουν τις γεωπολιτικές συνέπειες που βιώνουμε σήμερα.
Τέσσερα χρόνια μετά, το Τομπρούκ – το προπύργιο της φιλοδυτικής Ανατολικής Λιβύης – έρχεται να νομιμοποιήσει το τουρκολιβυκό Μνημόνιο που χαράσσει θαλάσσια σύνορα πάνω στην ελληνική υφαλοκρηπίδα. Και όλα αυτά με την Άγκυρα παρούσα και την Αθήνα, για άλλη μια φορά, απούσα.
Ιστορικό Υπόβαθρο
Στις 27 Νοεμβρίου 2019 η κυβέρνηση της Τρίπολης, υπό την «ομπρέλα» της Μουσουλμανικής Αδελφότητας, υπέγραψε με την Τουρκία ένα Μνημόνιο Κατανόησης για την οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών (ΑΟΖ). Η συμφωνία αυτή παραβιάζει κατάφωρα το Δίκαιο της Θάλασσας, αγνοώντας πλήρως τα ελληνικά νησιά, και κυρίως την Κρήτη.
Η απάντηση της Ελλάδας τότε ήταν χλιαρή. Ούτε στρατιωτική ενίσχυση στον Χάφταρ, ούτε ουσιαστική διπλωματική εμπλοκή. Μόνο διαμαρτυρίες, ενώ η Τουρκία προχωρούσε στην αποστολή όπλων και στρατιωτικών συμβούλων.
Από την άλλη πλευρά, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα στάθηκαν στο πλευρό του Χάφταρ, πληρώνοντας το τίμημα σε ανθρώπινες και υλικές απώλειες. Η Ελλάδα προτίμησε τη «διπλωματία του καναπέ» και βρέθηκε τελικά εκτός παιχνιδιού.
Οι Πρόσφατες Εξελίξεις: Η Ανατολική Λιβύη γέρνει προς Άγκυρα
Η λιβυκή Βουλή της Ανατολικής Λιβύης με έδρα το Τομπρούκ ανακοίνωσε τη δημιουργία τεχνικής επιτροπής για να μελετήσει το τουρκολιβυκό Μνημόνιο. Στόχος της, να αναγνωρίσει και επίσημα την τουρκική ερμηνεία της ΑΟΖ – μια εξέλιξη που καταρρίπτει την όποια ελπίδα η Ελλάδα είχε στο να βρει ερείσματα στην ανατολική πλευρά της Λιβύης.
Η Άγκυρα δεν άφησε τίποτα στην τύχη. Ο στρατηγός Χάφταρ, που μέχρι πρότινος θεωρούνταν «κόκκινο πανί» για την Τουρκία, επισκέφθηκε την Άγκυρα και συναντήθηκε με τον Τούρκο Υπουργό Άμυνας, Γιασάρ Γκιουλέρ. Παράλληλα, η Τουρκία άνοιξε προξενείο στη Βεγγάζη – μια ξεκάθαρη ένδειξη εμβάθυνσης των σχέσεων.
Ανάλυση: Ανταλλάγματα και διπλωματικός πραγματισμός
Η στροφή της Ανατολικής Λιβύης δεν έγινε χωρίς λόγο. Η Τουρκία, σε αντίθεση με την Ελλάδα, προσφέρει απτά ανταλλάγματα: εξοπλισμό, επενδύσεις, πολιτική υποστήριξη στον ΟΗΕ, ακόμα και δέσμευση για ανοικοδόμηση μετά τη σύγκρουση.
Αντιθέτως, η Αθήνα έχει περιοριστεί σε ευχολόγια και γενικόλογες δηλώσεις «σεβασμού του διεθνούς δικαίου». Αυτά όμως δεν αρκούν σε μια περιοχή που λειτουργεί με γνώμονα τη δύναμη, την παρουσία και την υλική υποστήριξη.
Το γεγονός ότι τα νέα οικόπεδα που προκηρύχθηκαν από τη Λιβύη ακόμη ακολουθούν τη «μέση γραμμή» είναι απλώς προσωρινό. Εφόσον αναγνωριστεί το Μνημόνιο, είναι θέμα χρόνου να επεκταθούν οι χάρτες που καταπατούν την ελληνική ΑΟΖ νότια της Κρήτης.
Εκτίμηση
Η στάση της Ελλάδας τα τελευταία χρόνια χαρακτηρίζεται από μια επικίνδυνη μορφή παθητικότητας. Εν ονόματι της «διπλωματικής ευπρέπειας» και της «μη εμπλοκής», χάθηκαν στρατηγικές ευκαιρίες. Η περίπτωση της Λιβύης είναι χαρακτηριστική.
Δεν υπάρχει ουδετερότητα σε ένα πόλεμο επιρροής. Όταν η Ελλάδα επέλεξε να απέχει από τη στήριξη του Χάφταρ το 2019, άνοιξε την πόρτα για την τουρκική διείσδυση όχι μόνο στη Δυτική αλλά και στην Ανατολική Λιβύη.
Ούτε η προσχώρηση των Εμιράτων στον τουρκικό άξονα είναι τυχαία. Η Τουρκία κινείται με σχέδιο, με ανταλλάγματα και με όπλα. Η Ελλάδα περιορίζεται σε εκκλήσεις για… συνέπεια στο Δίκαιο της Θάλασσας.
Επιπτώσεις για Ελλάδα και Ανατολική Μεσόγειο
Η αναγνώριση του τουρκολιβυκού Μνημονίου από την Ανατολική Λιβύη θα έχει άμεσες επιπτώσεις:
Επέκταση τουρκικής επιρροής στα θαλάσσια σύνορα της Ελλάδας.
Περιορισμός των ελληνικών ελιγμών σε διπλωματικό επίπεδο.
Απομόνωση της Ελλάδας στο ενεργειακό μέτωπο της Ανατολικής Μεσογείου.
Αύξηση της πιθανότητας κρίσης με επίκεντρο την ΑΟΖ Κρήτης.
Το χειρότερο, όμως, είναι το μήνυμα που στέλνουμε στους γείτονές μας: Ότι δεν θα μας βρουν παρόντες όταν θα χρειάζονται συμμάχους. Αυτό καθιστά την Ελλάδα μη υπολογίσιμη δύναμη στη σκακιέρα.
Συμπέρασμα
Η γεωπολιτική δεν συγχωρεί την αδράνεια. Η Τουρκία λειτουργεί με στρατηγική συνέχεια, χτίζοντας βήμα-βήμα την παρουσία της στη Λιβύη και υφαρπάζοντας κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδας, με τα όπλα, τη διπλωματία και τις επενδύσεις.
Η Ελλάδα οφείλει να ξαναδεί τον χάρτη της περιοχής με ρεαλισμό, να επανεκτιμήσει τη σημασία στρατιωτικής και διπλωματικής εμπλοκής όπου χρειάζεται, και να πάψει να αρκείται στο ρόλο του παθητικού παρατηρητή.
Διαφορετικά, κάθε τετελεσμένο θα νομιμοποιείται και κάθε χαμένο έδαφος θα γίνεται εθνικό τραύμα που δεν επουλώνεται.
Πηγή: Α.Β – Sahiel.gr