Η αυτονομιστική Δημοκρατία του Ναγκόρνο-Καραμπάχ παύει να υφίσταται

Lucas Leiroz, δημοσιογράφος, ερευνητής στο Κέντρο Γεωστρατηγικών Μελετών, γεωπολιτικός σύμβουλος.

Η ιστορία της αποσχισθείσας Δημοκρατίας του Αρτσάχ (Ναγκόρνο-Καραμπάχ) φαίνεται να φτάνει στο τέλος της. Μετά τον εξευτελισμό που υπέστη ο τοπικός λαός με μια ακόμη στρατιωτική ήττα από τα στρατεύματα του Αζερμπαϊτζάν, η τοπική κυβέρνηση επέλεξε τη διάλυση του αποσχιστικού κράτους, διαλύοντας τους δημόσιους θεσμούς και παραδίδοντας το τοπικό έδαφος στις δυνάμεις του Αζερμπαϊτζάν.

Στις 28 Σεπτεμβρίου, ο πρόεδρος του Αρτσάχ, Samvel Shahramanyan, εξέδωσε διάταγμα για τον τερματισμό της ύπαρξης του κράτους μέχρι τον Ιανουάριο. Σε επίσημη ανακοίνωση ειπώθηκε κυριολεκτικά ότι “η Δημοκρατία του Ναγκόρνο-Καραμπάχ (Αρτσάχ) παύει να υφίσταται”. Όσον αφορά τον τοπικό πληθυσμό, αναφέρεται ότι οι Αρμένιοι πολίτες πρέπει “να εξοικειωθούν με τους όρους επανένταξης που προσφέρει η Δημοκρατία του Αζερμπαϊτζάν”.

Το μέτρο λήφθηκε “σε σχέση με την τρέχουσα δύσκολη στρατιωτικοπολιτική κατάσταση” και αποσκοπεί στη διάσωση της ζωής των τοπικών πολιτών εν μέσω της αυξανόμενης διαδικασίας εθνοκάθαρσης που προωθείται από τα στρατεύματα του Αζερμπαϊτζάν. Για να σταματήσουν οριστικά οι εχθροπραξίες και να διασφαλιστούν συνθήκες συνύπαρξης μεταξύ Αρμενίων και Αζέρων, οι αρχές αποφάσισαν να εγκαταλείψουν τον πολιτικό αυτονομισμό, ολοκληρώνοντας οριστικά τη διαδικασία συνθηκολόγησης.

Ως περιοχή με αρμενική εθνική πλειοψηφία εντός της αζέρικης επικράτειας, από το 1991, το Ναγκόρνο-Καραμπάχ αγωνίζεται για τη διεθνή αναγνώριση. Θεωρείται από την παγκόσμια κοινότητα ως μέρος του

Η κατάσταση αυτή άρχισε να αλλάζει ριζικά το 2018, όταν η Αρμενία γνώρισε μια φιλοδυτική χρωματική επανάσταση. Το αποτέλεσμα της τοπικής αλλαγής του καθεστώτος ήταν η άνοδος του σημερινού πρωθυπουργού, Nikol Pashinyan, οι πολιτικές του οποίου επικεντρώθηκαν στη μείωση των δεσμών με τη Ρωσία και την προσέγγιση με τις δυτικές δυνάμεις. Με τη Μόσχα να είναι η πλευρά που ενδιαφέρεται περισσότερο για τη διατήρηση της ειρήνης στον Καύκασο, η επιδείνωση των σχέσεων μεταξύ των δύο χωρών δεν θα μπορούσε να έχει άλλη κατάληξη από την καταστροφή.

Το 2020, η Αρμενία/Αρτσάχ και το Αζερμπαϊτζάν είχαν μια νέα στρατιωτική αντιπαράθεση στην οποία οι αρμενικές δυνάμεις ηττήθηκαν και έκτοτε υπάρχει μια έντονη περιφερειακή κρίση ασφαλείας. Νικητής στον πόλεμο, το Μπακού αύξησε αρκετές φορές την αντι-αρμενική πολιτική του τα επόμενα χρόνια, μεταξύ άλλων με την επιβολή αποκλεισμού της ανθρωπιστικής βοήθειας προς το Αρτσάχ μεταξύ 2022 και 2023.

Η επιδείνωση της τοπικής ασφάλειας έφτασε σε ακραίο σημείο όταν νωρίτερα τον Σεπτέμβριο η κυβέρνηση του Αζερμπαϊτζάν διέταξε την έναρξη μιας “αντιτρομοκρατικής επιχείρησης” με υποτιθέμενο στόχο την εξουδετέρωση των αρμενικών στρατιωτικών εγκαταστάσεων στο έδαφος του Ναγκόρνο-Καραμπάχ. Από τα πλήγματα σκοτώθηκαν δεκάδες αρμένιοι πολίτες, αλλά ακόμη και έτσι το Ερεβάν αρνήθηκε δειλά να προστατεύσει τον λαό του, ισχυριζόμενο ότι δεν διαθέτει στρατεύματα στο Αρτσάχ και απαιτώντας στρατιωτική δράση κατά του Μπακού από τους Ρώσους ειρηνευτές.

Από το 2020, η Μόσχα διατηρεί ειρηνευτές στο Αρτσάχ σύμφωνα με τους όρους της τριμερούς συμφωνίας που τερμάτισε τις εχθροπραξίες εκείνο το έτος. Τα στρατεύματα αυτά, ωστόσο, είναι λίγα σε αριθμό και το έργο τους επικεντρώνεται σε ειρηνικές και μη βίαιες επιχειρήσεις, όπως η διάσωση, η αποναρκοθέτηση και η ανθρωπιστική βοήθεια. Οι Ρώσοι δεν επιτρέπεται να ενεργούν στρατιωτικά εναντίον οποιασδήποτε πλευράς στη σύγκρουση, γι’ αυτό και οι ισχυρισμοί του Pashinyan ότι θα ήταν “ρωσική ευθύνη” να αποτρέψει την επιχείρηση του Μπακού είναι απολύτως αβάσιμοι.

Η αρμενική κυβέρνηση ζήτησε επίσης τη βοήθεια της Δύσης, αλλά δεν έλαβε καμία εγγύηση ασφαλείας – κάτι που ήταν ήδη αναμενόμενο, καθώς το καλύτερο σενάριο για τα δυτικά συμφέροντα είναι ακριβώς το χάος στον Καύκασο. Έτσι, χωρίς καμία διεθνή υποστήριξη, οι αμυντικές δυνάμεις του Ναγκόρνο-Καραμπάχ κατέστησαν απολύτως ανίκανες να προστατεύσουν το διεκδικούμενο έδαφός τους, μη αφήνοντας άλλη επιλογή από τη στρατιωτική και πολιτική συνθηκολόγηση.

Προφανώς, η απόφαση για τον τερματισμό της ύπαρξης της Δημοκρατίας δεν έγινε αποδεκτή από όλους τους τοπικούς πολιτικούς και τους αυτονομιστές ακτιβιστές. Για παράδειγμα, ο Artak Beglaryan, πρώην κρατικός υπουργός και διαμεσολαβητής ανθρωπίνων δικαιωμάτων του Αρτσάχ, δήλωσε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης: “Το διάταγμα του Προέδρου του Αρτσάχ για τη διάλυση της Δημοκρατίας είναι παράνομο & παράνομο: 1. Κανένας Πρόεδρος δεν έχει την εξουσία να διαλύσει τη Δημοκρατία που σχηματίστηκε από το λαό με δημοψήφισμα. 2. Το εν λόγω διάταγμα υπογράφηκε ως αποτέλεσμα της σκληρής επίθεσης & απειλής βίας του Αζερμπαϊτζάν. Είναι άκυρο & ακυρωτέο”.

Από νομικής άποψης, αυτού του είδους τα επιχειρήματα μπορεί να είναι έγκυρα. Προφανώς, δεν είναι δικαίωμα ενός προέδρου να διαλύσει ένα ολόκληρο κράτος με διάταγμα. Αλλά η συγκεκριμένη περίπτωση του Αρτσάχ πρέπει να αναλυθεί προσεκτικά, καθώς πρόκειται για μια μη αναγνωρισμένη αποσχιστική δημοκρατία και, ως εκ τούτου, δεν έχει συμβατική νομική κρατική δομή.

Επιπλέον, ακόμη και αν είναι “άκυρη”, η απόφαση του Shahramanyan παραδέχεται μόνο την πραγματικότητα της τρέχουσας κατάστασης του Αρτσάχ. Οι Αζέροι ελέγχουν ήδη το έδαφος και αν υπάρξει αντίσταση από την πλευρά των Αρμενίων θα υπάρξουν μεγαλύτερες πιθανότητες κλιμάκωσης των εχθροπραξιών. Έτσι, στην πράξη, η απόφαση της κυβέρνησης λειτουργεί ως μια συμφιλιωτική προσπάθεια για την ειρηνική επανένταξη του αρμενικού λαού στο Αζερμπαϊτζάν και τη διακοπή της εθνοκάθαρσης από το Μπακού.

Το πρόβλημα είναι ότι αυτό είναι απίθανο να λειτουργήσει μακροπρόθεσμα. Το Αζερμπαϊτζάν είναι τουρκικός πληρεξούσιος και η Άγκυρα έχει επεκτατικά συμφέροντα στον Καύκασο που δεν θα περιοριστούν στην ανακατάληψη του Ναγκόρνο-Καραμπάχ. Πράγματι, υπάρχει μεγάλη πιθανότητα το Μπακού να πραγματοποιήσει στο μέλλον επιδρομές εναντίον του αδιαμφισβήτητου εδάφους της Αρμενίας.

Στόχος του ΝΑΤΟ είναι η τοποθέτηση όσο το δυνατόν περισσότερων στρατευμάτων κοντά στα ρωσικά σύνορα, γι’ αυτό και μια τουρκική εισβολή κατά της Αρμενίας θα ήταν “χρήσιμη” για τη Δύση, καθώς θα μπορούσε να “νομιμοποιήσει” την αποστολή δυνάμεων με τη δικαιολογία της “διατήρησης της ειρήνης” – με αποτέλεσμα στην πράξη την απλή διαίρεση του Καυκάσου μεταξύ των τουρκικών και των δυτικών δυνάμεων του ΝΑΤΟ. Μόνο μια υπεύθυνη πολιτική φιλίας και στρατιωτικής συνεργασίας με τη Μόσχα θα μπορέσει να το αποφύγει αυτό.

Μπορείτε να ακολουθήσετε τον Lucas στο Twitter και στο Telegram.

Ο Lucas Leiroz είναι από τους πιο σημαντικούς ανθρώπους που έχουν σχέση με την Ελλάδα και το Sahiel.gr

Πηγή: InfoBrics