Η Ανατολική Μεσόγειος αποτελεί γεωστρατηγική “πλατφόρμα” για Ελλάδα, Τουρκία και τις μεγάλες δυνάμεις. Από τη δεκαετία του 1970, η Άγκυρα επιδιώκει:
Να αναγνωριστεί τουρκική “συνεισφορά” στον ενεργειακό πλούτο της περιοχής
Να αποτρέψει την οριοθέτηση ΑΟΖ Ελλάδας–Κύπρου–Αιγύπτου
Να προωθήσει τη θεωρία της “Γαλάζιας Πατρίδας”, που επεκτείνει τη θαλάσσια τουρκική κυριαρχία ως τα όρια της Κρήτης και Ρόδου
Η κρίση του 2020 (με το Oruc Reis και τις NAVTEX) κορύφωσε την ένταση, ωστόσο από το 2023-2024 παρατηρείται αλλαγή ρητορικής εκ μέρους της Άγκυρας.
Ανάλυση – Η νέα τακτική της Άγκυρας…
– Από τις προκλήσεις στη “διπλωματία 2.0”
Ο Ταγίπ Ερντογάν, μετά την εκλογική του νίκη το 2023, επανέφερε το δόγμα της “προβολής ισχύος μέσω ήρεμων κινήσεων”. Δηλαδή:
Παύση προκλητικών NAVTEX για μεγάλο διάστημα
Προσέγγιση με Αίγυπτο και Ισραήλ
Χρήση διεθνών οργανισμών (ΟΗΕ, ICAO) για να προβάλλει τις τουρκικές θέσεις ως “νόμιμες”
Παράλληλα, όμως, συνεχίζει:
Την παρουσία πολεμικών σκαφών και drones στο Καστελλόριζο και νότια της Κρήτης
Τις γεωτρήσεις με Fatih και Kanuni εντός “διαφιλονικούμενων” περιοχών
Τη συντήρηση της “Γαλάζιας Πατρίδας” στα στρατιωτικά δόγματα και ασκήσεις
– Συμμαχίες μέσω… αερίου
Η Τουρκία επιχειρεί να πείσει κράτη όπως η Λιβύη, το Κατάρ, η Παλαιστινιακή Αρχή, ακόμα και τον Λίβανο να συμμετέχουν σε νέες “τουρκικές ΑΟΖ”, ανατρέποντας τον χάρτη που στηρίζεται σε διεθνείς συμφωνίες.
Το μήνυμα είναι σαφές:
“Δεν σας συμφέρει να τα βρείτε με Ελλάδα–Κύπρο. Ελάτε μαζί μας να εξορύξουμε.”
Η στρατηγική απάντηση της Ελλάδας…
Η Ελλάδα, σε συνεργασία με Κύπρο, Ισραήλ, Αίγυπτο και ΗΠΑ, έχει διαμορφώσει ένα πλέγμα αποτροπής και συμμαχιών, που βασίζεται σε:
Αμυντικές συμφωνίες με ΗΠΑ και Γαλλία
Στρατιωτική ενίσχυση των νησιών
Ενίσχυση της ελληνικής ναυτικής παρουσίας στο νοτιοανατολικό Αιγαίο
Παράλληλα:
Προχωρά στην οριοθέτηση ΑΟΖ με Ιταλία, Αίγυπτο και Αλβανία
Διατηρεί υψηλή επιχειρησιακή ετοιμότητα (ειδικά στο ΠΝ και την ΠΑ)
Ενισχύει τη διπλωματία με ΕΕ και ΗΠΑ, ώστε να καταγράφονται και να αποτρέπονται οι τουρκικές προκλήσεις
Σημεία Τριβής…
Το Καστελλόριζο
Η Τουρκία δεν αναγνωρίζει επήρεια στο νησί και επιμένει ότι “κόβει” την τουρκική έξοδο στη Μεσόγειο.Το Τουρκολιβυκό Μνημόνιο
Αν και απορρίπτεται διεθνώς, η Τουρκία το διατηρεί ενεργό, προκαλώντας διπλωματική σύγχυση.Η Ρόδος και η Κρήτη
Επανεμφανίζονται έμμεσες αμφισβητήσεις επήρειας από think tanks και αναλύσεις στην Τουρκία, με αιχμές για “μεγάλα νησιά με άδεια στρατιωτική ισχύ”.
Διεθνής Διάσταση…
Η Ανατολική Μεσόγειος αποτελεί πεδίο:
Ενεργειακής σύγκρουσης Ε.Ε.–Ρωσίας
Στρατιωτικής προβολής ΗΠΑ–ΝΑΤΟ έναντι Ρωσίας και Κίνας
Πολιτικής ρευστότητας μετά την κρίση στη Μέση Ανατολή
Οι ΗΠΑ επιδιώκουν σταθερότητα χωρίς να ενοχλήσουν πολύ την Τουρκία, ενώ η Ε.Ε. προσπαθεί να στηρίξει Ελλάδα–Κύπρο αλλά δεν επιβάλλει κυρώσεις.
Εκτίμηση – Τι έρχεται…
Η Τουρκία φαίνεται να ετοιμάζει “διπλό παιχνίδι”:
Με τη μία επιδιώκει επαναπροσέγγιση με Δύση (για F-16, οικονομική ανάσα)
Από την άλλη παγώνει προσωρινά τις εντάσεις για να ανασυνταχθεί
Δεν αποκλείεται το 2025 να έχουμε νέο γύρο εντάσεων, ειδικά αν:
Η Ελλάδα προχωρήσει σε πλήρη οριοθέτηση ΑΟΖ με Κύπρο
Η Τουρκία νιώσει ότι “χάνει το παιχνίδι” στην Ανατολική Μεσόγειο
Ξεσπάσει ενεργειακή ή στρατιωτική κρίση στη Μέση Ανατολή
Επιπτώσεις για την Ελλάδα…
Πρέπει να συνδυάζει αποτροπή και ψυχραιμία
Να μην επαναπαύεται από την “ηρεμία” των τελευταίων μηνών
Να συνεχίσει τη διεθνή προβολή του νομικού της πλαισίου
Να εστιάσει στην ενίσχυση της στρατηγικής συνεργασίας με Γαλλία και Ισραήλ
Η Ανατολική Μεσόγειος παραμένει ένα σκάκι υψηλού κινδύνου, όπου η Τουρκία δεν έχει αλλάξει στρατηγική – απλώς αλλάζει προσωπεία.