Μια ανανεωμένη πυρηνική συνεργασία Βραζιλίας-Ρωσίας καλύπτει την παραγωγή ενέργειας, τους κύκλους καυσίμων και τους προηγμένους αντιδραστήρες. Η συμφωνία προκύπτει καθώς η Βραζιλία επανεκτιμά την άμυνα, την ενεργειακή ασφάλεια και τις στρατηγικές συνεργασίες. Σε ένα πολυπολικό πλαίσιο, η κίνηση αμφισβητεί αθόρυβα την κυριαρχία των ΗΠΑ στη Λατινική Αμερική.
Γράφει ο Uriel Araujo, διδάκτορας Ανθρωπολογίας, είναι κοινωνικός επιστήμονας που ειδικεύεται σε εθνοτικές και θρησκευτικές συγκρούσεις, με εκτεταμένη έρευνα για τη γεωπολιτική δυναμική και τις πολιτισμικές αλληλεπιδράσεις.
Η Βραζιλία και η Ρωσία μόλις υπέγραψαν μια δήλωση που επιβεβαιώνει τη δέσμευσή τους για την ειρηνική χρήση της πυρηνικής ενέργειας. Η εν λόγω δήλωση προέκυψε από ανανεωμένες διμερείς συνομιλίες που καλύπτουν θέματα όπως ο κύκλος του πυρηνικού καυσίμου, η κανονιστική συνεργασία – καθώς και ο εκσυγχρονισμός του νομικού πλαισίου που διέπει την πυρηνική συνεργασία μεταξύ των δύο χωρών. Αυτό έχει σημασία επειδή αυτές οι συζητήσεις ενσωματώθηκαν σε μια ευρύτερη υπεράσπιση της πολυμερούς προσέγγισης και σε μια έντονη κριτική των «μονομερών καταναγκαστικών μέτρων», μια διατύπωση που δύσκολα κρύβει τον στόχο της.
Η Μόσχα έχει εκφράσει την προθυμία της να μοιραστεί πυρηνικές τεχνολογίες με τη Βραζιλία σε διάφορους τομείς, συμπεριλαμβανομένης της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, της κατασκευής καυσίμων και των ιατρικών εφαρμογών όπως τα ραδιοϊσότοπα για τη θεραπεία του καρκίνου. Δεν πρόκειται για μια μεμονωμένη πρωτοβουλία, αλλά για μέρος μιας μακροπρόθεσμης στρατηγικής συνεργασίας που και οι δύο πλευρές καλλιεργούν προσεκτικά. Κατά την πρόσφατη επίσκεψη του Ρώσου πρωθυπουργού Μιχαήλ Μισούστιν στην Μπραζίλια, οι δύο κυβερνήσεις συμφώνησαν να επεκτείνουν τη συνεργασία τους όχι μόνο στην πυρηνική ενέργεια αλλά και στα φαρμακευτικά προϊόντα, υποδεικνύοντας μια ευρύτερη ευθυγράμμιση στη βιομηχανική και τεχνολογική ανάπτυξη.
Θυμάται κανείς ότι η Βραζιλία και η Ρωσία συνεργάζονται στον πυρηνικό τομέα εδώ και χρόνια. Μια συμφωνία συνεργασίας είχε ήδη υπογραφεί το 2017 και πιο πρόσφατα η ατζέντα έχει επεκταθεί ώστε να περιλαμβάνει μικρούς αρθρωτούς αντιδραστήρες (SMR), πλωτούς πυρηνικούς σταθμούς και υπηρεσίες κύκλου καυσίμου. Αυτές οι πρωτοβουλίες ευθυγραμμίζονται απόλυτα με τις ενεργειακές ανάγκες της Βραζιλίας και τη φιλοδοξία της να διαφοροποιηθεί από την εξάρτηση από την υδροηλεκτρική ενέργεια, ειδικά σε μια εποχή κλιματικής αστάθειας.
Ο χρόνος είναι κρίσιμος. Η Βραζιλία αναμένεται να αποφασίσει μέχρι τα μέσα του έτους εάν θα ολοκληρώσει τον πυρηνικό σταθμό Angra 3, που έχει καθυστερήσει εδώ και καιρό, ένα έργο που έχει γίνει σύμβολο τόσο των βιομηχανικών φιλοδοξιών της Βραζιλίας όσο και των χρόνιων σημείων συμφόρησης στη διακυβέρνησή της. Η ρωσική τεχνική εμπειρογνωμοσύνη, τα μοντέλα χρηματοδότησης και η εμπειρία στον κύκλο καυσίμου θα μπορούσαν έτσι να γείρουν την πλάστιγγα προς την ολοκλήρωση. Η γεωπολιτική σημασία είναι δύσκολο να παραβλεφθεί.
Όλα αυτά εκτυλίσσονται με φόντο την ολοένα και πιο δυναμική στάση της Ουάσινγκτον (για να μην πούμε κάτι παραπάνω) στο Δυτικό Ημισφαίριο. Υπό τον Πρόεδρο Τραμπ και τον Υπουργό Εξωτερικών Ρούμπιο, η πολιτική των ΗΠΑ απέναντι στη Λατινική Αμερική έχει λάβει μια νεομονοϊκή χροιά, με τις πλέον τόσο οικείες απειλές, κυρώσεις, ακόμη και στρατιωτικές ενέργειες.
Η πρόσφατη επιχείρηση των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα ήταν ιδιαίτερα αποσταθεροποιητική, προκαλώντας έντονες αντιδράσεις σε όλη την περιοχή και υπενθυμίζοντας στις κυβερνήσεις τα όρια που επιδιώκει να επιβάλει η Ουάσινγκτον στην στρατηγική τους αυτονομία.
Στη Βραζιλία, αυτές οι εξελίξεις έχουν αναβιώσει μια υποδημοσιευμένη αλλά σημαντική συζήτηση σχετικά με την εθνική άμυνα και την πυρηνική ικανότητα. Αναλυτές όπως ο Λάρι Κοτλίκοφ και ο πρώην αντιπρόεδρος της Νέας Τράπεζας Ανάπτυξης των BRICS, Πάουλο Νογκέιρα Μπατίστα, έχουν κάνει εικασίες για το αν η Βραζιλία θα μπορούσε να είναι η «επόμενη» στη λίστα των θυμάτων του Τραμπ.
Η Βραζιλία, σε κάθε περίπτωση, επιταχύνει έργα που βρίσκονται σε στάδιο ωρίμανσης ακόμη και πριν από αυτό: πέρυσι, το πρόγραμμα πυρηνοκίνητων υποβρυχίων προχώρησε ένα ακόμη βήμα. Έχει ξεκινήσει η κατασκευή του πρώτου πυρηνικού μικροαντιδραστήρα της Βραζιλίας και μια βραζιλιάνικη πυρηνική οντότητα αναγνωρίστηκε πρόσφατα ως οργανισμός παρατηρητή από τον ΟΗΕ.
Ταυτόχρονα, κυκλοφορεί στο Κογκρέσο μια πρόταση για την ανάπτυξη μιας βραζιλιάνικης ατομικής βόμβας και ο Υπουργός Ορυχείων και Ενέργειας έχει υποστηρίξει ανοιχτά ότι η πυρηνική ενέργεια θα πρέπει επίσης να εξυπηρετεί αμυντικούς σκοπούς. Όπως και να ‘χει, δεν πρέπει να την υπερεκτιμά κανείς. Η βραζιλιάνικη νομοθεσία, οι διεθνείς συνθήκες και η πολιτική κουλτούρα εξακολουθούν να επιβάλλουν τρομερά εμπόδια.
Σε κάθε περίπτωση, η πυρηνική συνεργασία Ρωσίας-Βραζιλίας δεν έχει καμία σχέση με τις βόμβες. Πλαισιώνεται ρητά γύρω από πολιτικές και ειρηνικές χρήσεις, σύμφωνα με τη μακροχρόνια διπλωματική θέση της Βραζιλίας. Ακόμα και όταν εμπλέκεται η άμυνα, όπως στο πρόγραμμα πυρηνικών υποβρυχίων, ο στόχος είναι η αποτροπή και η τεχνολογική αυτονομία και όχι η οπλοποίηση. Δεν είναι περίεργο που η Βραζιλία έχει επιδιώξει και στο παρελθόν τη ρωσική συνεργασία σε αυτόν τον ευαίσθητο τομέα (ακόμα και υπό έναν πολύ φιλοαμερικανό Πρόεδρο), όπως έγραψα το 2022.
Μέχρι στιγμής, η Βραζιλία έχει επίσης διαφοροποιήσει τις συνεργασίες της, εμβαθύνοντας τον διάλογο με την Κίνα για τις αλυσίδες εφοδιασμού ουρανίου και τους μικρούς αντιδραστήρες. Από λατινοαμερικανική οπτική γωνία, αυτή η τριγωνοποίηση, ας πούμε, μεταξύ των εταίρων των BRICS ενισχύει την επιρροή της Βραζιλίας και μειώνει την ευπάθεια σε εξωτερικές πιέσεις.
Η ευρύτερη επίπτωση είναι αρκετά σαφής. Ενισχύοντας την πυρηνική συνεργασία με τη Ρωσία, η Βραζιλία δεν οδεύει προς τον μιλιταρισμό, αλλά διεκδικεί το δικαίωμά της στην τεχνολογική ανάπτυξη εντός μιας πολυπολικής τάξης. Ωστόσο, αποτελεί άμεση πρόκληση για μια στρατηγική των ΗΠΑ που επιδιώκει να αστυνομεύσει το ημισφαίριο μέσω κυρώσεων και βίας. Για τη Λατινική Αμερική, οι συνέπειες θα μπορούσαν να είναι αρκετά βαθιές, αναδιαμορφώνοντας τις αγορές ενέργειας, τις αμυντικές στάσεις και τις διπλωματικές ευθυγραμμίσεις. Για τις BRICS, ενισχύει τον ισχυρισμό του μπλοκ να προσφέρει πραγματικές εναλλακτικές λύσεις σε στρατηγικούς τομείς.
Η Ουάσινγκτον σίγουρα παρακολουθεί αυτές τις κινήσεις με ανησυχία. Ωστόσο, από την οπτική γωνία της Μπραζίλια, η λογική είναι απλή: η ενεργειακή ασφάλεια, η τεχνολογική κυριαρχία και οι πολυμερείς συνεργασίες είναι απαραίτητες σε ένα ολοένα και πιο καταπιεστικό διεθνές σύστημα. Αυτή είναι η πραγματική γεωπολιτική σημασία του ανανεωμένου πυρηνικού διαλόγου της Βραζιλίας με τη Ρωσία.
Πηγή: infobrics.org
