Στρατονίκεια: Πώς η τουρκική αφήγηση επιχειρεί να επαναπροσδιορίσει την ιστορία μιας ελληνιστικής πόλης

Η δημοσίευση άρθρου στον τουρκικό Τύπο, σύμφωνα με το οποίο περίπου το ένα τρίτο των ευρημάτων που έχουν αποκαλυφθεί στη Στρατονίκεια ανήκουν στις τουρκικές περιόδους της ιστορίας της περιοχής, επανέφερε στο προσκήνιο μια ευρύτερη συζήτηση γύρω από την ερμηνεία της πολιτιστικής κληρονομιάς της Μικράς Ασίας.

Το δημοσίευμα της Hürriyet Daily News, επικαλείται δηλώσεις της αρχαιολογικής ομάδας που εργάζεται στον χώρο και υπογραμμίζει ότι σημαντικό μέρος των ανασκαφικών ευρημάτων προέρχεται από τη σελτζουκική, την οθωμανική και την πρώιμη περίοδο της Τουρκικής Δημοκρατίας. Παράλληλα, παρουσιάζει τη Στρατονίκεια ως έναν τόπο αδιάκοπης κατοίκησης που διατηρεί ίχνη διαφορετικών πολιτισμών μέσα στους αιώνες.

Η διατύπωση αυτή, αν και βασίζεται σε πραγματικά αρχαιολογικά δεδομένα, έχει προκαλέσει αντιδράσεις σε κύκλους ιστορικών και ερευνητών, οι οποίοι επισημαίνουν ότι η ύπαρξη μεταγενέστερων ευρημάτων δεν μεταβάλλει την ιστορική ταυτότητα και προέλευση της πόλης.

Μια πόλη με ελληνιστική καταγωγή

Η Στρατονίκεια βρίσκεται στην ιστορική περιοχή της Καρίας, στη νοτιοδυτική Μικρά Ασία. Η ίδρυσή της τοποθετείται στον 3ο αιώνα π.Χ. κατά την ελληνιστική περίοδο και συνδέεται με τη δυναστεία των Σελευκιδών.

Η πόλη έλαβε το όνομά της από τη Στρατονίκη και εξελίχθηκε σε ένα από τα σημαντικότερα αστικά κέντρα της περιοχής. Κατά τους επόμενους αιώνες γνώρισε ιδιαίτερη ανάπτυξη υπό την ελληνιστική και αργότερα τη ρωμαϊκή κυριαρχία, αποκτώντας δημόσια κτίρια, ναούς, αγορά, βουλευτήριο, γυμνάσιο και θέατρο μεγάλης χωρητικότητας. Η ιστορική αυτή πραγματικότητα αναγνωρίζεται τόσο από διεθνείς επιστημονικούς οργανισμούς όσο και από τις ίδιες τις τουρκικές αρχαιολογικές υπηρεσίες.

Τι λένε πραγματικά τα ευρήματα

Το βασικό επιχείρημα του τουρκικού δημοσιεύματος αφορά την αναλογία των ευρημάτων που έχουν αποκαλυφθεί κατά τις ανασκαφές. Οι αρχαιολόγοι αναφέρουν ότι περίπου το ένα τρίτο των κινητών ευρημάτων προέρχεται από μεταγενέστερες περιόδους, κυρίως από τους αιώνες της οθωμανικής παρουσίας στην περιοχή.

Η διαπίστωση αυτή δεν αμφισβητείται από την επιστημονική κοινότητα. Αντιθέτως, αποτελεί αναμενόμενο αποτέλεσμα σε έναν χώρο που κατοικήθηκε επί περισσότερα από δύο χιλιάδες χρόνια. Ωστόσο, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η αναλογία των ευρημάτων δεν ταυτίζεται με την πολιτισμική ή ιστορική ταυτότητα ενός αρχαιολογικού χώρου.

Η αρχαιολογία διαχωρίζει τα στρώματα κατοίκησης από την προέλευση και τον χαρακτήρα ενός οικισμού. Ένα μεταγενέστερο στρώμα μπορεί να είναι εξαιρετικά σημαντικό για τη μελέτη μιας περιόδου, χωρίς αυτό να αλλάζει την ιστορική καταγωγή της πόλης στην οποία βρέθηκε.

Τα μνημεία που καθορίζουν τον χαρακτήρα της Στρατονίκειας

Ο πυρήνας του αρχαιολογικού χώρου αποτελείται από μνημεία που δημιουργήθηκαν κατά την ελληνιστική και ρωμαϊκή περίοδο. Το θέατρο, οι στοές, το βουλευτήριο, το γυμνάσιο, οι ναοί και το οδικό δίκτυο που έχουν αποκαλυφθεί αποτελούν στοιχεία του ελληνορωμαϊκού αστικού κόσμου.

Αυτά τα μνημεία είναι που καθιστούν τη Στρατονίκεια έναν από τους σημαντικότερους αρχαιολογικούς χώρους της Μικράς Ασίας και είναι ο βασικός λόγος για τον οποίο έχει ενταχθεί σε διεθνείς καταλόγους πολιτιστικής κληρονομιάς. Παράλληλα, η πόλη διαθέτει εκατοντάδες επιγραφές στην ελληνική και λατινική γλώσσα, οι οποίες καταγράφουν τη διοικητική, κοινωνική και πολιτική ζωή της κατά την αρχαιότητα.

Η νέα πολιτιστική προσέγγιση της Άγκυρας

Τα τελευταία χρόνια η Τουρκία ακολουθεί μια διαφορετική πολιτιστική στρατηγική σε σχέση με το παρελθόν. Αντί να παρουσιάζει αποκλειστικά την ελληνική, ρωμαϊκή ή βυζαντινή διάσταση των αρχαιολογικών χώρων της Ανατολίας, επιχειρεί να αναδείξει περισσότερο τις σελτζουκικές και οθωμανικές φάσεις της ιστορίας τους.

Στο πλαίσιο αυτό, πολλοί αρχαιολογικοί χώροι προβάλλονται ως σημεία συνάντησης διαφορετικών πολιτισμών που συνδέονται με τη σύγχρονη τουρκική επικράτεια. Η προσέγγιση αυτή δεν αμφισβητεί ευθέως την ιστορική προέλευση των αρχαίων πόλεων, αλλά μετατοπίζει το κέντρο βάρους της δημόσιας αφήγησης προς τη μεταγενέστερη ιστορική τους πορεία.

Η διάκριση που κάνουν οι ιστορικοί

Για τους ιστορικούς και τους αρχαιολόγους, η βασική διάκριση είναι σαφής. Η συνεχής κατοίκηση ενός τόπου δεν ταυτίζεται με την προέλευσή του.

Η Στρατονίκεια κατοικήθηκε από διαφορετικούς πληθυσμούς επί πολλούς αιώνες και κάθε περίοδος άφησε το δικό της αποτύπωμα. Ωστόσο, η ίδρυση, η ονομασία, η πολεοδομία, οι δημόσιοι θεσμοί και τα σημαντικότερα μνημεία της πόλης ανήκουν στον ελληνιστικό και ελληνορωμαϊκό κόσμο. Αυτό είναι το στοιχείο που καθορίζει τον ιστορικό χαρακτήρα της πόλης και εξηγεί γιατί η Στρατονίκεια καταγράφεται διεθνώς ως μία από τις σημαντικές ελληνιστικές πόλεις της Μικράς Ασίας.

Η συζήτηση που άνοιξε το πρόσφατο τουρκικό δημοσίευμα αναδεικνύει για ακόμη μία φορά ότι η αρχαιολογία δεν αφορά μόνο την ανακάλυψη του παρελθόντος, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο κάθε κοινωνία επιλέγει να το ερμηνεύσει και να το παρουσιάσει στη σύγχρονη εποχή.