Συμφωνία Τραμπ – Ιράν: Το μυστικό σχέδιο που αλλάζει τη Μέση Ανατολή και προκαλεί συναγερμό σε Ισραήλ και συμμάχους

Μια από τις πιο απροσδόκητες γεωπολιτικές εξελίξεις των τελευταίων ετών φαίνεται να διαμορφώνεται γύρω από τη νέα συμφωνία μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν, την οποία αποκάλυψε το Axios και η οποία ήδη προκαλεί έντονες αντιδράσεις τόσο στην Ουάσιγκτον όσο και στη Μέση Ανατολή.

Το προσχέδιο της συμφωνίας, που έχει τη μορφή μνημονίου κατανόησης (MOU), δεν αποτελεί ακόμη τελική πυρηνική συμφωνία. Ωστόσο, δημιουργεί ένα πλαίσιο αποκλιμάκωσης μετά από μήνες έντασης, συγκρούσεων και σοβαρών κινδύνων για την παγκόσμια οικονομία. Σύμφωνα με τις πληροφορίες που έχουν δημοσιοποιηθεί, η συμφωνία προβλέπει περίοδο 60 ημερών διαπραγματεύσεων, επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ και σταδιακή οικονομική ανακούφιση του Ιράν υπό όρους.

Τι περιλαμβάνει η συμφωνία

Η βασική φιλοσοφία της πρότασης είναι αυτό που Αμερικανοί αξιωματούχοι περιγράφουν ως «ανακούφιση έναντι συμμόρφωσης». Με απλά λόγια, η Τεχεράνη θα λαμβάνει οικονομικά οφέλη μόνο εφόσον τηρεί συγκεκριμένες δεσμεύσεις.

Μεταξύ των βασικών σημείων που έχουν αποκαλυφθεί περιλαμβάνονται:

• Επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ για τη διεθνή ναυσιπλοΐα.
• Προσωρινή χαλάρωση ορισμένων αμερικανικών κυρώσεων.
• Δυνατότητα επανέναρξης ιρανικών εξαγωγών πετρελαίου.
• Δέσμευση ότι το Ιράν δεν θα αποκτήσει πυρηνικό όπλο.
• Έναρξη νέων διαπραγματεύσεων για το πυρηνικό πρόγραμμα και τα αποθέματα εμπλουτισμένου ουρανίου.

Παράλληλα, η συμφωνία αφήνει ανοιχτά κρίσιμα ζητήματα όπως ο βαθμός εμπλουτισμού ουρανίου που θα επιτραπεί στο μέλλον και η τύχη των ήδη υπαρχόντων πυρηνικών αποθεμάτων του Ιράν.

Το σημείο που προκαλεί τη μεγαλύτερη αντιπαράθεση

Η μεγαλύτερη διαμάχη αφορά το ενδεχόμενο να επιτραπεί στο Ιράν κάποια μορφή περιορισμένου εμπλουτισμού ουρανίου υπό διεθνή επιτήρηση. Το Axios αποκάλυψε ότι εξετάστηκαν σενάρια δημιουργίας περιφερειακού μηχανισμού ή κοινοπραξίας για τον εμπλουτισμό ουρανίου, γεγονός που προκάλεσε έντονες αντιδράσεις από κύκλους που θεωρούν ότι οποιαδήποτε παραχώρηση δημιουργεί μελλοντικούς κινδύνους. Παράλληλα, η αμερικανική πλευρά επιμένει δημόσια ότι στόχος παραμένει η αποτροπή απόκτησης πυρηνικού όπλου από το Ιράν.

Η ασάφεια αυτή είναι ακριβώς που προκαλεί ανησυχία σε Ισραήλ, αραβικές χώρες του Κόλπου αλλά και σε τμήμα του αμερικανικού πολιτικού συστήματος.

Γιατί το Ισραήλ παρακολουθεί με ανησυχία

Το Τελ Αβίβ θεωρεί διαχρονικά ότι οποιαδήποτε συμφωνία που αφήνει πυρηνικές δυνατότητες στο Ιράν ενέχει στρατηγικό κίνδυνο. Οι επικριτές της συμφωνίας υποστηρίζουν ότι η Τεχεράνη μπορεί να κερδίσει χρόνο, να ανακτήσει οικονομική ισχύ μέσω των εξαγωγών πετρελαίου και της πρόσβασης σε παγωμένα κεφάλαια και στη συνέχεια να επανέλθει σε πιο επιθετική στρατηγική. Οι ανησυχίες αυτές έχουν ήδη προκαλέσει αντιδράσεις σε φιλοϊσραηλινούς κύκλους στις ΗΠΑ. Ο μεγάλος κερδισμένος μπορεί να είναι η παγκόσμια αγορά ενέργειας

Πέρα από τα πυρηνικά, το πραγματικό διακύβευμα είναι η ενέργεια.

Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν μία από τις σημαντικότερες ενεργειακές αρτηρίες του πλανήτη. Η επαναλειτουργία τους αναμένεται να αυξήσει τις εξαγωγές πετρελαίου και να μειώσει τις πιέσεις στις διεθνείς αγορές ενέργειας. Ήδη μετά το πλαίσιο συμφωνίας καταγράφηκαν κινήσεις ιρανικών δεξαμενόπλοιων και αποκλιμάκωση στις τιμές του πετρελαίου. Για την Ευρώπη, την Κίνα και τις ασιατικές οικονομίες, η σταθεροποίηση της περιοχής θεωρείται στρατηγικής σημασίας.

Τι σημαίνει για τη Ρωσία και την Τουρκία

Η εξέλιξη παρακολουθείται στενά και από τη Μόσχα αλλά και από την Άγκυρα. Η Ρωσία διατηρεί στενές σχέσεις με το Ιράν και κάθε μείωση της έντασης μπορεί να επηρεάσει τις ισορροπίες στις ενεργειακές αγορές. Παράλληλα, η Τουρκία επιδιώκει να αναδειχθεί σε ενεργειακό και εμπορικό κόμβο μεταξύ Ευρώπης, Μέσης Ανατολής και Ασίας.

Μια σταθερότερη περιοχή θα μπορούσε να διευκολύνει νέους εμπορικούς διαδρόμους και να ενισχύσει τον ρόλο περιφερειακών δυνάμεων που επιδιώκουν να λειτουργήσουν ως γέφυρες μεταξύ αντιμαχόμενων στρατοπέδων.

Το μεγάλο ερώτημα

Παρά τις πανηγυρικές δηλώσεις, η συμφωνία απέχει ακόμη από το να θεωρηθεί οριστική. Οι διαφωνίες για τον εμπλουτισμό ουρανίου, τα παγωμένα κεφάλαια του Ιράν, το εύρος της άρσης των κυρώσεων και οι μελλοντικοί μηχανισμοί ελέγχου παραμένουν ανοιχτές. Το ίδιο το Axios σημειώνει ότι αρκετά από τα πιο κρίσιμα ζητήματα έχουν μετατεθεί στις επόμενες διαπραγματεύσεις.

Το βέβαιο είναι ότι η πρωτοβουλία Τραμπ δεν αποτελεί απλώς μια νέα διπλωματική προσπάθεια. Πρόκειται για μια κίνηση που μπορεί να επηρεάσει τις ισορροπίες στη Μέση Ανατολή, τις σχέσεις ΗΠΑ – Ισραήλ, την ενεργειακή ασφάλεια της Δύσης και τη γεωπολιτική αρχιτεκτονική ολόκληρης της Ευρασίας για τα επόμενα χρόνια.

Πηγές: Axios Analysis on Iran Deal, Reuters Energy Report