Ένας σκληρός χειμώνας για την Ουκρανία – και ακόμη δύο προ των πυλών
Η Ουκρανία εισέρχεται σε μια ακόμα περίοδο μεγάλου δοκιμασίας. Με έναν σκληρό χειμώνα σε εξέλιξη και άλλους που πιθανότατα ακολουθούν, το Κίεβο βρίσκεται αντιμέτωπο με μια δημοσιονομική άβυσσο: κενό 65 δισ. δολαρίων για τα επόμενα δύο χρόνια, σύμφωνα με το ΔΝΤ.
Ο κρατικός προϋπολογισμός της χώρας έχει μετατραπεί σε πολεμικό ταμείο. Σχεδόν τα δύο τρίτα διοχετεύονται στη χρηματοδότηση ενός εξουθενωτικού πολέμου φθοράς απέναντι στη ρωσική προέλαση. Οι καθημερινές κοινωνικές και διοικητικές λειτουργίες – συντάξεις, μισθοί δημοσίων υπαλλήλων, υπηρεσίες – στηρίζονται ουσιαστικά στην εξωτερική βοήθεια.
Η αποχώρηση των ΗΠΑ από τον ρόλο του βασικού χρηματοδότη
Η επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στην προεδρία των ΗΠΑ ανέτρεψε τις ισορροπίες.
Από τον Ιανουάριο, η Ουάσινγκτον δεν έχει διαθέσει νέα χρηματοδότηση προς το Κίεβο, αφήνοντας την Ευρώπη να προσπαθεί να καλύψει το κενό σε στρατιωτική και ανθρωπιστική υποστήριξη.
Αν και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει δεσμευτεί για μια μακροπρόθεσμη ενίσχυση έως 100 δισ. ευρώ από το 2028, αυτό δεν λύνει το άμεσο πρόβλημα: πώς θα διατηρηθεί η ροή χρημάτων μέχρι τότε, χωρίς η Ουκρανία να βρεθεί σε δημοσιονομική κατάρρευση.
Τα παγωμένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία: Το μεγάλο αγκάθι των 300 δισ.
Από το 2022, περίπου 300 δισ. δολάρια από τα αποθεματικά της ρωσικής κεντρικής τράπεζας βρίσκονται παγωμένα σε ευρωπαϊκά και διεθνή ιδρύματα – το μεγαλύτερο μέρος στην Ευρώπη, με 185 δισ. ευρώ στο Euroclear των Βρυξελλών.
Οι χώρες της ΕΕ βρίσκονται σε οξύ διχασμό για το μέλλον αυτών των χρημάτων:
Γαλλία & Γερμανία αντιτίθενται στην πλήρη κατάσχεση.
Πολωνία, Βαλτικές χώρες & Σκανδιναβία πιέζουν για άμεση απαλλοτρίωση ώστε να χρηματοδοτηθεί ο ουκρανικός αγώνας.
ΗΠΑ (κυβέρνηση Μπάιντεν) είχαν στηρίξει το σενάριο κατάσχεσης, αλλά τώρα η Ουάσινγκτον απομακρύνεται από τον ενεργό ρόλο χρηματοδότη.
Η Μόσχα προειδοποιεί με νομικές ενέργειες και αντίποινα, συμπεριλαμβανομένης της κατάσχεσης παγωμένων δυτικών περιουσιακών στοιχείων στη Ρωσία.
Ταυτόχρονα, Παρίσι και Βερολίνο φοβούνται ότι μια ωμή δήμευση κρατικών περιουσιακών στοιχείων θα έπληττε την εμπιστοσύνη στις ευρωπαϊκές χρηματαγορές – ένα πλήγμα που, σε περίοδο ευάλωτης οικονομίας, θα είχε απρόβλεπτες συνέπειες.
Η «λύση» της Ευρωπαϊκής Επιτροπής: Το δάνειο επανορθώσεων
Για να ξεπεράσει το αδιέξοδο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προωθεί ένα δάνειο επανορθώσεων ύψους 140 δισ. ευρώ που θα χορηγηθεί στην Ουκρανία χωρίς άμεση κατάσχεση των παγωμένων περιουσιακών στοιχείων.
Ο μηχανισμός βασίζεται σε μια νομική και χρηματοοικονομική καινοτομία:
Η ΕΕ δανείζεται εκ μέρους της Ουκρανίας.
Τα παγωμένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία λειτουργούν ως έμμεση εγγύηση.
Τα κεφάλαια αυτά δεν αγγίζονται, αποφεύγοντας τη νομική παραβίαση της κρατικής ασυλίας.
Η Ρωσία δεν μπορεί να τα κινήσει, αλλά παραμένουν «ιδιοκτησία» της στα χαρτιά.
Όπως σημειώνει ο οικονομολόγος Nicolas Véron (Bruegel – Peterson Institute), πρόκειται για ένα «κομψό» σχήμα που παρακάμπτει την νομική παγίδα, επιτρέποντας την άντληση τεράστιων πόρων για το Κίεβο χωρίς να διακινδυνεύει άμεση σύγκρουση στα δικαστήρια ή πανικό στις χρηματαγορές.
Το Euroclear και ο ρόλος του στις παγωμένες ρωσικές επενδύσεις
Το Euroclear αποτελεί κεντρικό αποθετήριο τίτλων και «καρδιά» των ευρωπαϊκών χρηματοοικονομικών ροών. Εκεί βρίσκονται τα περισσότερα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία σε ομόλογα και επενδυτικά προϊόντα.
Η ΕΕ έχει ήδη αντλήσει κέρδη από τους τόκους αυτών των ακινητοποιημένων περιουσιακών στοιχείων, χωρίς να τα αγγίξει. Το δάνειο επανορθώσεων έρχεται ως το επόμενο βήμα – ένας μοχλός αξιοποίησης χωρίς δήμευση.
Ποιες είναι οι επιπτώσεις για το μέλλον της Ευρώπης;
Η Ευρώπη επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα:
Στην ανάγκη να στηρίξει την Ουκρανία ώστε να αποφευχθεί μια στρατηγική κατάρρευση στην ανατολική της πτέρυγα
Στην επιθυμία να προστατεύσει τη διεθνή νομιμότητα,
Και στον φόβο να μη διαταραχθεί η εύθραυστη εμπιστοσύνη των αγορών.
Το ζήτημα είναι ιστορικό: ποτέ στο μεταπολεμικό ευρωπαϊκό οικοδόμημα δεν αντιμετωπίστηκε τόσο μεγάλη ποσότητα παγωμένων κρατικών περιουσιακών στοιχείων σε τέτοιο πολιτικοοικονομικό σταυροδρόμι.
Για την Ελλάδα, η εξέλιξη αυτή θυμίζει ότι σε μια εποχή όπου οι μεγάλες δυνάμεις διαμορφώνουν οικονομικά εργαλεία για γεωπολιτικούς στόχους, τα μικρότερα κράτη οφείλουν να παρακολουθούν στενά τις διεθνείς νομικές και οικονομικές δομές που μπορούν να αλλάξουν μεμιάς τις ισορροπίες.
Σχετικά άρθρα στο Sahiel.gr
Sahiel: https://sahiel.gr/i-pagkosmia-oikonomia-se-kampi-poy-odeyei-to/
Sahiel: https://sahiel.gr/i-megali-emporiki-symfonia-ipa-ee-sto-trapezi/
Εξωτερικές πηγές:
ΔΝΤ: https://www.imf.org
Bruegel: https://www.bruegel.org
Euroclear: https://www.euroclear.com
Το «δάνειο επανορθώσεων» αποτελεί μια προσπάθεια της ΕΕ να στηρίξει την Ουκρανία χωρίς να σπάσει τα όρια του διεθνούς δικαίου ή των αγορών. Πρόκειται για ένα χρηματοοικονομικό τέχνασμα υψηλής πολιτικής σημασίας, που δείχνει ότι ο πόλεμος στην Ουκρανία δεν διεξάγεται μόνο στο πεδίο των μαχών, αλλά και στους διαδρόμους των θεσμών, των τραπεζών και των διεθνών συμφωνιών.