Υεμένη: Νέα πυραυλική κλιμάκωση κατά της Σαουδικής Αραβίας – Η Ερυθρά Θάλασσα ξανά στο χείλος γενικευμένης σύγκρουσης

Η πολεμική φωτιά στην Υεμένη, η οποία για περίπου τέσσερα χρόνια είχε περιοριστεί από μια εύθραυστη και ουδέποτε ολοκληρωμένη διαδικασία αποκλιμάκωσης, επιστρέφει με τρόπο που απειλεί να μετατρέψει ξανά τη νότια Αραβική Χερσόνησο σε ένα από τα σημαντικότερα μέτωπα της Μέσης Ανατολής.

Οι δυνάμεις της Ansarallah ανακοίνωσαν αργά στις 11 Αυγούστου νέα σειρά επιθέσεων με βαλλιστικούς πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη εναντίον θέσεων που, σύμφωνα με τη δική τους ανακοίνωση, χρησιμοποιούνται από σαουδαραβικές και φιλοσαουδαραβικές δυνάμεις στη νοτιοδυτική και κεντρική Υεμένη.

Η ανακοίνωση έκανε λόγο για πλήγματα στην περιοχή της Αλ-Μόχα και στο στρατόπεδο Tadaween, στην επαρχία Marib, υποστηρίζοντας ότι στόχοι αποτέλεσαν συγκεντρώσεις στρατευμάτων, αποθήκες όπλων και κέντρα διοίκησης.

Οι ισχυρισμοί της Ansarallah για τον αριθμό των θυμάτων δεν έχουν μέχρι στιγμής επιβεβαιωθεί ανεξάρτητα και, σε ένα πεδίο όπου η πληροφορία αποτελεί οργανικό μέρος του πολέμου, πρέπει να αντιμετωπίζονται με τη δέουσα επιφύλαξη.

Αυτό που μπορεί όμως να επιβεβαιωθεί από ανεξάρτητες διεθνείς πηγές είναι πολύ σημαντικότερο: η στρατιωτική αντιπαράθεση Υεμένης–Σαουδικής Αραβίας έχει πράγματι εισέλθει σε νέα φάση κλιμάκωσης.

Και αυτή τη φορά το διακύβευμα ξεπερνά κατά πολύ τα σύνορα της Υεμένης.

Η Ansarallah ανακοινώνει μαζική χρήση πυραύλων και drones

Σύμφωνα με την ανακοίνωση των δυνάμεων που ελέγχουν τη Σαναά, χρησιμοποιήθηκε «μεγάλος αριθμός βαλλιστικών πυραύλων και μη επανδρωμένων αεροσκαφών» εναντίον στρατιωτικών εγκαταστάσεων και συγκεντρώσεων δυνάμεων.

Η Ansarallah υποστήριξε ότι τα πλήγματα ήταν ακριβή και προκάλεσαν δεκάδες νεκρούς και τραυματίες, μεταξύ των οποίων και Σαουδάραβες.

Παράλληλα, προειδοποίησε ότι οι επιχειρήσεις θα συνεχιστούν εναντίον οποιασδήποτε στρατιωτικής συγκέντρωσης θεωρηθεί μέρος μιας νέας προσπάθειας του Ριάντ να μεταβάλει τις ισορροπίες στο εσωτερικό της Υεμένης.

Το μήνυμα δεν απευθύνεται όμως μόνο στη Σαουδική Αραβία.

Η ηγεσία των Χούθι προειδοποίησε επίσης τις εγχώριες δυνάμεις που συνεργάζονται με το στρατόπεδο του Ριάντ να αποχωρήσουν από αυτή την πορεία, χρησιμοποιώντας ιδιαίτερα σκληρή γλώσσα περί «συνεργασίας και προδοσίας».

Η ρητορική αυτή αποκαλύπτει έναν ευρύτερο στόχο: η Ansarallah δεν αντιμετωπίζει τη νέα σύγκρουση απλώς ως ακόμη έναν γύρο ανταλλαγής πυραυλικών πληγμάτων. Επιχειρεί να τη μετατρέψει σε μάχη για την τελική διαμόρφωση του συσχετισμού ισχύος στο εσωτερικό της Υεμένης.

Η Al-Mokha επιστρέφει στο επίκεντρο

Η επιλογή της Αλ-Μόχα δεν είναι τυχαία. Η περιοχή βρίσκεται κοντά στο Bab el-Mandeb, ένα από τα σημαντικότερα θαλάσσια περάσματα του πλανήτη. Από εκεί συνδέεται η Ερυθρά Θάλασσα με τον Κόλπο του Άντεν και, μέσω αυτού, με τον Ινδικό Ωκεανό.

Η σημασία της είναι επομένως στρατηγική και όχι απλώς τοπική.

Στις 9 Αυγούστου οι Χούθι πραγματοποίησαν ήδη σοβαρή επίθεση στην περιοχή της Μόχα. Το Reuters κατέγραψε επτά νεκρούς και σοβαρές ζημιές στις υποδομές του λιμανιού, ενώ επισήμανε τη γεωγραφική εγγύτητά του με το Bab el-Mandeb.

Η επανάληψη των πληγμάτων δείχνει ότι η Μόχα εξελίσσεται σε έναν από τους βασικούς κόμβους της νέας στρατιωτικής αντιπαράθεσης. Και εδώ βρίσκεται ίσως το πρώτο μεγάλο γεωστρατηγικό μήνυμα της Σαναά: όποιος επιχειρήσει να δημιουργήσει στρατιωτική πίεση στη δυτική Υεμένη θα πρέπει να υπολογίζει ότι το πεδίο μάχης βρίσκεται λίγα μόλις χιλιόμετρα από μια θαλάσσια αρτηρία παγκόσμιας σημασίας.

Η επίθεση στην Aramco έδειξε ότι το Ριάντ παραμένει ευάλωτο

Ακόμη μεγαλύτερη σημασία είχε η επίθεση εναντίον εγκατάστασης της Saudi Aramco στην Jazan.

Σύμφωνα με το Reuters, μη επανδρωμένο αεροσκάφος των Χούθι έπληξε το διυλιστήριο της Jazan, προκαλώντας πυρκαγιά. Οι σαουδαραβικές αρχές ανακοίνωσαν ότι η φωτιά κατασβέστηκε και ότι δεν υπήρξαν θύματα. Το διυλιστήριο είχε ήδη τεθεί εκτός λειτουργίας από τα τέλη Ιουλίου.

Αυτό είναι μια σημαντική διευκρίνιση σε σχέση με τους αρχικούς ισχυρισμούς ότι η εγκατάσταση «αναγκάστηκε να κλείσει» αποκλειστικά εξαιτίας της συγκεκριμένης επίθεσης.

Ωστόσο, η ουσία παραμένει.

Οι Χούθι απέδειξαν για ακόμη μία φορά ότι μπορούν να απειλήσουν ενεργειακές εγκαταστάσεις βαθιά μέσα στο σαουδαραβικό έδαφος. Η δυνατότητα αυτή δημιουργεί πρόβλημα δυσανάλογα μεγαλύτερο από τη στρατιωτική ισχύ της ίδιας της Υεμένης.

Η Σαουδική Αραβία αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους εξαγωγείς πετρελαίου παγκοσμίως. Συνεπώς, κάθε επαναλαμβανόμενη απειλή εναντίον εγκαταστάσεων παραγωγής, επεξεργασίας ή εξαγωγής ενέργειας μετατρέπει μια περιφερειακή σύγκρουση σε πιθανό διεθνές οικονομικό πρόβλημα.

Η επίθεση στη Σαναά που έσπασε τέσσερα χρόνια σχετικής ηρεμίας

Η σημερινή κλιμάκωση δεν εμφανίστηκε ξαφνικά το σημείο καμπής ήταν η 13η Ιουλίου. Τότε το Διεθνές Αεροδρόμιο της Σαναά δέχθηκε αεροπορικά πλήγματα, καθώς οι δυνάμεις της διεθνώς αναγνωρισμένης κυβέρνησης της Υεμένης δήλωσαν ότι επιχείρησαν να εμποδίσουν την προσγείωση ιρανικού αεροσκάφους.

Η αρχική ανακοίνωση των Χούθι απέδωσε τις επιθέσεις στη Σαουδική Αραβία. Το Ριάντ, όμως, δεν ανέλαβε επισήμως την ευθύνη, ενώ η κυβέρνηση της Υεμένης δήλωσε ότι η επιχείρηση είχε στόχο να αποτρέψει την προσγείωση του αεροσκάφους.

Η Human Rights Watch, αναλύοντας δορυφορικές εικόνες, ανέφερε αργότερα ότι οι κυβερνητικές δυνάμεις της Υεμένης σε συνασπισμό με τη Σαουδική Αραβία πραγματοποίησαν τουλάχιστον πέντε αεροπορικές επιδρομές, τρεις από τις οποίες έπληξαν τον διάδρομο του αεροδρομίου.

Η σημασία του περιστατικού είναι τεράστια ηταν τα πρώτα τέτοια πλήγματα του σαουδαραβικού στρατοπέδου εναντίον των Χούθι μετά την εκεχειρία υπό την αιγίδα του ΟΗΕ που ξεκίνησε τον Απρίλιο του 2022.

Λίγες ώρες αργότερα, οι Χούθι απάντησαν εξαπολύοντας δεκάδες πυραύλους και drones εναντίον του αεροδρομίου της Abha στη Σαουδική Αραβία. Η τετραετής περίοδος σχετικής στρατιωτικής αυτοσυγκράτησης είχε ουσιαστικά τελειώσει.

Η ειρηνευτική διαδικασία του 2023 που δεν ολοκληρώθηκε ποτέ

Το 2023 είχε δημιουργηθεί η εντύπωση ότι ο πόλεμος της Υεμένης ίσως οδηγούνταν σταδιακά προς πολιτική διευθέτηση.

Τον Δεκέμβριο εκείνης της χρονιάς ο ειδικός απεσταλμένος του ΟΗΕ Hans Grundberg ανακοίνωσε πρόοδο προς έναν οδικό χάρτη που θα μπορούσε να υποστηρίξει μια συνολική ειρηνευτική διαδικασία. Η πρωτοβουλία είχε λάβει διεθνή υποστήριξη, μεταξύ άλλων και από τον Οργανισμό Ισλαμικής Συνεργασίας.

Δεν προέκυψε όμως μια οριστική πολιτική συμφωνία η σύγκρουση πάγωσε, αλλά δεν επιλύθηκε οι αντίπαλες στρατιωτικές δομές παρέμειναν τα οπλοστάσια παρέμειναν οι περιφερειακοί προστάτες παρέμειναν. Και κυρίως, το θεμελιώδες ερώτημα για το ποιος θα ελέγχει τελικά την Υεμένη δεν απαντήθηκε ποτέ. Αυτό ακριβώς το ανεπίλυτο υπόβαθρο επιστρέφει σήμερα με μεγαλύτερη ένταση.

Το νέο δόγμα της Ansarallah όχι μόνο άμυνα, αλλά στρατηγική αποτροπή

Οι Χούθι έχουν αλλάξει σημαντικά σε σχέση με την πρώτη φάση του πολέμου του 2015. Τότε αντιμετώπιζαν έναν σαουδαραβικό συνασπισμό με συντριπτική υπεροχή στην αεροπορία, στην τεχνολογία, στις πληροφορίες και στους οικονομικούς πόρους.

Σήμερα η εξίσωση είναι διαφορετική η Ansarallah έχει αποκτήσει πολυετή εμπειρία στη χρήση βαλλιστικών πυραύλων, πυραύλων cruise και μη επανδρωμένων αεροσκαφών μεγάλης εμβέλειας.

Έχει επίσης αποκτήσει εμπειρία στον θαλάσσιο πόλεμο της Ερυθράς Θάλασσας. Αυτό σημαίνει ότι μπορεί να επιδιώξει ένα είδος ασύμμετρης αποτροπής απέναντι σε έναν οικονομικά και τεχνολογικά ισχυρότερο αντίπαλο. Δεν χρειάζεται να καταστρέψει τις σαουδαραβικές Ένοπλες Δυνάμεις. Αρκεί να καταστήσει το οικονομικό, ενεργειακό και πολιτικό κόστος μιας νέας μεγάλης εκστρατείας υπερβολικά υψηλό για το Ριάντ.

Το Bab el-Mandeb είναι ο πραγματικός πολλαπλασιαστής ισχύος

Εδώ βρίσκεται ίσως το μεγαλύτερο στρατηγικό πλεονέκτημα της Υεμένης η γεωγραφία. Το Bab el-Mandeb είναι μια από τις κρίσιμες πύλες της παγκόσμιας ναυσιπλοΐας. Οποιαδήποτε σοβαρή στρατιωτική κρίση εκεί μπορεί να επηρεάσει τη διαδρομή που συνδέει τον Ινδικό Ωκεανό με την Ερυθρά Θάλασσα και τη Διώρυγα του Σουέζ.

Γι’ αυτό και η στρατιωτική σημασία της Υεμένης είναι πολύ μεγαλύτερη από το μέγεθος της οικονομίας ή των συμβατικών Ενόπλων Δυνάμεών της. Μια δύναμη που μπορεί να απειλήσει ταυτόχρονα το Bab el-Mandeb, τα λιμάνια της δυτικής Υεμένης και ενεργειακές εγκαταστάσεις της νότιας Σαουδικής Αραβίας αποκτά έναν εξαιρετικά επικίνδυνο μοχλό πίεσης.

Το Ριάντ απέναντι σε ένα δύσκολο δίλημμα

Η Σαουδική Αραβία βρίσκεται πλέον μπροστά σε μια δύσκολη επιλογή. Εάν υποχωρήσει από τη στρατιωτική πίεση, κινδυνεύει να ενισχύσει την εικόνα ότι η Ansarallah μπορεί μέσω πυραύλων και drones να επιβάλει τους δικούς της όρους.

Εάν, αντίθετα, προχωρήσει σε μεγάλη χερσαία και θαλάσσια επιχείρηση, κινδυνεύει να ξαναμπεί σε έναν πόλεμο από τον οποίο επί χρόνια προσπαθούσε να απεμπλακεί.

Δημοσιεύματα των τελευταίων ημερών αναφέρουν ότι εξετάζονται χερσαίες και θαλάσσιες επιχειρήσεις εναντίον των Χούθι. Παράλληλα, η περιφερειακή αρχιτεκτονική ασφαλείας αλλάζει γρήγορα, με νέες αμυντικές συνεργασίες να διαμορφώνονται γύρω από τη Σαουδική Αραβία.

Η εξέλιξη αυτή δείχνει ότι το Ριάντ αντιλαμβάνεται πλέον την Υεμένη όχι μόνο ως εμφύλια σύγκρουση στο νότιο σύνορό του, αλλά ως τμήμα ενός πολύ μεγαλύτερου περιφερειακού προβλήματος ασφαλείας.

Ο ιρανικός παράγοντας παραμένει στο παρασκήνιο

Καμία σοβαρή ανάλυση της Υεμένης δεν μπορεί να αγνοήσει το Ιράν. Η Τεχεράνη έχει επί χρόνια πολιτικές και στρατιωτικές σχέσεις με την Ansarallah, ενώ οι αντίπαλοι των Χούθι τους χαρακτηρίζουν σταθερά ιρανικό πληρεξούσιο.

Ωστόσο, η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη από μια απλή σχέση εντολέα–εντολοδόχου. Η Ansarallah διαθέτει δικούς της εσωτερικούς στόχους, κοινωνική βάση, στρατιωτική δομή και μακροχρόνιες επιδιώξεις μέσα στην ίδια την Υεμένη.

Το Ιράν, από την άλλη πλευρά, έχει κάθε λόγο να θεωρεί την επιβίωση μιας φιλικής ένοπλης δύναμης δίπλα στη Σαουδική Αραβία και στο Bab el-Mandeb εξαιρετικά σημαντικό στρατηγικό πλεονέκτημα. Σε μια Μέση Ανατολή όπου τα μέτωπα συνδέονται πλέον μεταξύ τους, η Υεμένη μπορεί εύκολα να μετατραπεί σε νοτιοδυτικό σκέλος μιας ευρύτερης αντιπαράθεσης.

Το Sahiel είχε ήδη επισημάνει αυτή την εξέλιξη στην ανάλυση «ΗΠΑ – Ιράν: Οι Χούθι ανοίγουν νέο μέτωπο στη Μέση Ανατολή – Η Σαουδική Αραβία στο επίκεντρο των επιθέσεων». Διαβάστε την προηγούμενη ανάλυση του Sahiel.gr

Γιατί η Ελλάδα πρέπει να παρακολουθεί στενά την Ερυθρά Θάλασσα

Για την Ελλάδα, η εξέλιξη δεν αποτελεί ένα μακρινό αραβικό πρόβλημα. Η ασφάλεια του Bab el-Mandeb συνδέεται άμεσα με τη Διώρυγα του Σουέζ και συνεπώς με τις θαλάσσιες γραμμές που οδηγούν στην Ανατολική Μεσόγειο και στα ευρωπαϊκά λιμάνια.

Για μια χώρα με έναν από τους σημαντικότερους εμπορικούς στόλους παγκοσμίως, κάθε νέα κρίση στην Ερυθρά Θάλασσα έχει πραγματικό οικονομικό και στρατηγικό βάρος. Παρατεταμένη αστάθεια μπορεί να σημαίνει μεγαλύτερο ασφαλιστικό κόστος, αλλαγές δρομολογίων, αυξημένες αποστάσεις μεταφοράς μέσω του Ακρωτηρίου της Καλής Ελπίδας και επιπλέον πίεση στις παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες.

Η Ελλάδα έχει επομένως συμφέρον να παρακολουθεί την περιοχή όχι απλώς ως μέλος της δυτικής αρχιτεκτονικής ασφαλείας, αλλά πρωτίστως μέσα από το πρίσμα των δικών της ναυτιλιακών, ενεργειακών και γεωστρατηγικών συμφερόντων.

Η προειδοποίηση του Αμπντέλ Μαλίκ αλ-Χούθι

Η πολιτική ηγεσία της Ansarallah έχει ήδη καταστήσει σαφές ότι θεωρεί πιθανή μια πολύ μεγαλύτερη αντιπαράθεση. Ο Αμπντέλ Μαλίκ αλ-Χούθι προειδοποίησε ότι εάν η Σαουδική Αραβία επιλέξει «πλήρη κλιμάκωση», η απάντηση θα είναι αντίστοιχης κλίμακας.

Πέρα από τη σκληρή πολεμική ρητορική, το μήνυμα έχει συγκεκριμένο στρατηγικό περιεχόμενο. Η Ansarallah επιχειρεί να πείσει το Ριάντ ότι ένας νέος πόλεμος δεν θα περιοριστεί στα βουνά και στις ερήμους της Υεμένης. Θα μεταφερθεί μέσα στη Σαουδική Αραβία στις ενεργειακές εγκαταστάσεις στα αεροδρόμια στις στρατιωτικές βάσεις. Και ενδεχομένως στις θαλάσσιες οδούς της Ερυθράς Θάλασσας.

Από τον πόλεμο της Υεμένης σε περιφερειακή κρίση;

Αυτό είναι το κρίσιμο ερώτημα. Η κατάσταση δεν έχει ακόμη φτάσει στο σημείο ενός ολοκληρωτικού πολέμου Σαουδικής Αραβίας–Ansarallah. Οι επόμενες κινήσεις όμως θα είναι καθοριστικές. Εάν το Ριάντ περιοριστεί σε ελεγχόμενες επιχειρήσεις και ανοίξουν ξανά πολιτικά κανάλια, υπάρχει ακόμη περιθώριο αποκλιμάκωσης.

Εάν όμως πραγματοποιηθεί μεγάλης κλίμακας χερσαία ή θαλάσσια επίθεση και οι Χούθι απαντήσουν με μαζικά πλήγματα σε ενεργειακές και στρατιωτικές εγκαταστάσεις της Σαουδικής Αραβίας, τότε η σύγκρουση μπορεί να ξεπεράσει πολύ γρήγορα τα όρια της Υεμένης.

Και το γεγονός ότι ταυτόχρονα παραμένουν ανοικτά άλλα μέτωπα στη Μέση Ανατολή καθιστά οποιαδήποτε λανθασμένη εκτίμηση ακόμη πιο επικίνδυνη.

Συμπέρασμα…

Η Υεμένη επιστρέφει στον χάρτη των μεγάλων πολεμικών κινδύνων της Μέσης Ανατολής.

Οι νέες επιθέσεις που ανακοίνωσε η Ansarallah στην Al-Mokha και στο Marib δεν πρέπει να εξεταστούν απομονωμένα. Έρχονται μετά τα πλήγματα στη Σαναά, τις επιθέσεις στο Abha, το χτύπημα στην Aramco της Jazan και την επανενεργοποίηση ενός μετώπου που επί τέσσερα χρόνια βρισκόταν σε εύθραυστη αναστολή.

Το πραγματικό ερώτημα πλέον δεν είναι εάν οι Χούθι μπορούν να πλήξουν τη Σαουδική Αραβία. Έχουν αποδείξει ότι μπορούν. Το ερώτημα είναι εάν το Ριάντ πιστεύει ότι μπορεί να εξουδετερώσει αυτή την απειλή χωρίς να ξαναμπεί στον μακρύ και εξαιρετικά δαπανηρό πόλεμο από τον οποίο προσπάθησε να απομακρυνθεί.

Γιατί πίσω από την Υεμένη βρίσκεται το Bab el-Mandeb. Πίσω από το Bab el-Mandeb βρίσκεται η Ερυθρά Θάλασσα. Και πίσω από την Ερυθρά Θάλασσα βρίσκονται το Σουέζ, η παγκόσμια ναυτιλία και οι ενεργειακές αρτηρίες που συνδέουν Ανατολή και Δύση.

Αν η σημερινή πυραυλική αντιπαράθεση μετατραπεί σε ολοκληρωτικό πόλεμο, δεν θα πρόκειται πλέον για ακόμη μία κρίση της Υεμένης. Θα πρόκειται για μια νέα μάχη για τον έλεγχο μιας από τις σημαντικότερες γεωστρατηγικές πύλες του πλανήτη.

Πηγές: Reuters, Associated Press, Human Rights Watch, διεθνείς και περιφερειακές ανακοινώσεις. Οι αριθμοί απωλειών που ανακοινώνονται από τις εμπόλεμες πλευρές παραμένουν υπό ανεξάρτητη επιβεβαίωση.