Κράτη του Κόλπου σε Πόλεμο: Οι Ιρανικοί Πύραυλοι Γκρεμίζουν τον Μύθο της Ασφάλειας στη Μέση Ανατολή

Η Μέση Ανατολή εισήλθε σε μια νέα, επικίνδυνη φάση. Όταν ιρανικοί πύραυλοι έπληξαν τη Ντόχα, το Ντουμπάι και τη Μανάμα, δεν κατέρρευσαν μόνο κτίρια και αεροδρόμια· κατέρρευσε η ίδια η αφήγηση των κρατών του Κόλπου ως «ασφαλών οάσεων» σε μια ταραγμένη περιοχή.

Για δεκαετίες, οι πρωτεύουσες του Κόλπου επένδυαν στην εικόνα της σταθερότητας, της οικονομικής άνθησης και της γεωπολιτικής ισορροπίας. Το Σαββατοκύριακο, αυτή η ισορροπία διαλύθηκε μέσα σε καπνό και σειρήνες.

Η κατάρρευση της ψευδαίσθησης ασφάλειας

Οι επιθέσεις της Τεχεράνης ήρθαν ως απάντηση στη μαζική κοινή επιχείρηση ΗΠΑ–Ισραήλ που φέρεται να στοχοποίησε την ιρανική ηγεσία, προκαλώντας βαρύτατες απώλειες, μεταξύ των οποίων και τον Ανώτατο Ηγέτη του Ιράν, Αλί Χαμενεΐ.

Η ιρανική απάντηση ήταν άμεση και πολυμέτωπη: Πύραυλοι και drones στόχευσαν το Ισραήλ αλλά και αμερικανικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις σε όλο τον Κόλπο. Στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα αναφέρθηκαν νεκροί και δεκάδες τραυματίες, ενώ πλήγματα σημειώθηκαν σε εμβληματικά σημεία του Ντουμπάι. Αντίστοιχες επιθέσεις καταγράφηκαν στο Κατάρ, στο Μπαχρέιν, στο Κουβέιτ και στη Σαουδική Αραβία.

Η εικόνα ήταν πρωτόγνωρη. Όπως τόνισε στο Al Jazeera η καθηγήτρια πολιτικής Μόνικα Μαρκς από το Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης στο Άμπου Ντάμπι, για τους κατοίκους της περιοχής ήταν τόσο αδιανόητο όσο για έναν Αμερικανό να βλέπει να βομβαρδίζεται το Σιάτλ ή το Μαϊάμι.

Η αίσθηση «απόστασης από τον πόλεμο» εξαφανίστηκε μέσα σε λίγες ώρες.

Το αδύνατο δίλημμα των κρατών του GCC

Το Συμβούλιο Συνεργασίας του Κόλπου (GCC) βρίσκεται αντιμέτωπο με ένα ιστορικό αίνιγμα:

• Να αντεπιτεθεί, ρισκάροντας να θεωρηθεί ότι πολεμά στο πλευρό του Ισραήλ.

• Ή να παραμείνει παθητικό, εκθέτοντας τις πόλεις και την κυριαρχία του σε νέα πλήγματα.

Τα κράτη του Κόλπου δεν επιδίωξαν αυτή τη σύγκρουση. Το Ομάν μεσολάβησε σε έμμεσες συνομιλίες Ουάσινγκτον–Τεχεράνης, επιχειρώντας να αποτρέψει την κλιμάκωση. Ο υπουργός Εξωτερικών του Ομάν είχε δηλώσει ότι η ειρήνη ήταν «εφικτή». Λίγες ώρες αργότερα, η στρατιωτική επιχείρηση ξεκινούσε.

Οι κυβερνήσεις του Κόλπου γνώριζαν πως ένα στριμωγμένο ιρανικό καθεστώς δεν θα αποδεχόταν εύκολα την ήττα. Η γεωγραφία τις καθιστά ευάλωτες: αμερικανικές βάσεις, ενεργειακές υποδομές και εμπορικά κέντρα βρίσκονται σε ακτίνα βολής.

Η ουδετερότητα, όμως, έχει κόστος. Οι κοινωνίες τους απαιτούν προστασία, όχι ανακοινώσεις.

Η επιλογή της αυτόνομης στρατιωτικής απάντησης

Αναλυτές εκτιμούν ότι αν τα κράτη του Κόλπου κινηθούν στρατιωτικά, θα το πράξουν με δική τους πρωτοβουλία και όχι ως «παρακολούθημα» των ΗΠΑ ή του Ισραήλ.

Στο επίκεντρο βρίσκεται η Δύναμη Ασπίδας της Χερσονήσου (Peninsula Shield Force – PSF), ο ενιαίος στρατιωτικός σχηματισμός που συγκρότησε το GCC το 1984 και εξελίχθηκε το 2013 σε Ενοποιημένη Στρατιωτική Διοίκηση.

Μια κοινή επιχείρηση μέσω της PSF θα έδινε στα κράτη του Κόλπου:

• Θεσμική νομιμοποίηση

• Περιφερειακή πρωτοβουλία

• Απόσταση από το αφήγημα «συνεργασίας με το Ισραήλ»

Η στρατηγική αυτή θα τους επέτρεπε να εμφανιστούν ως ηγετική δύναμη άμυνας και όχι ως παθητικοί αποδέκτες επιθέσεων.

Γεωπολιτικές συνέπειες: Το νέο τοπίο στον Περσικό Κόλπο

Η κρίση αυτή δεν είναι ένα ακόμη επεισόδιο. Είναι σημείο καμπής.

1. Η αποτροπή στον Κόλπο αμφισβητήθηκε.

2. Η ενεργειακή ασφάλεια τίθεται υπό απειλή.

3. Οι επενδυτικές ροές και η οικονομική σταθερότητα δοκιμάζονται.

4. Η ισορροπία μεταξύ Ιράν, Ισραήλ και αραβικών κρατών μεταβάλλεται δραστικά.

Για την Ελλάδα –μια ναυτική και ενεργειακή δύναμη με στρατηγικές σχέσεις τόσο με τον αραβικό κόσμο όσο και με το Ισραήλ– οι εξελίξεις αυτές απαιτούν νηφάλια παρακολούθηση και εθνική στρατηγική εγρήγορση. Η αστάθεια στον Κόλπο επηρεάζει άμεσα την παγκόσμια ενέργεια, τη ναυσιπλοΐα και τις ισορροπίες στη Μεσόγειο.

Ένας πόλεμος που κανείς δεν ήθελε – αλλά όλοι τώρα μετρούν

Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ ξεκίνησαν την επιχείρηση. Το Ιράν κλιμάκωσε. Τα κράτη του Κόλπου βρέθηκαν στο επίκεντρο χωρίς να το επιδιώξουν.

Σήμερα, όμως, δεν έχουν την πολυτέλεια της αδράνειας.

Η ιστορία της περιοχής δείχνει ότι όποιος δεν ορίζει το πεδίο, γίνεται πεδίο. Ο Κόλπος καλείται να επιλέξει αν θα παραμείνει θεατής ή αν θα μετατραπεί σε αυτόνομο παίκτη.

Η ψευδαίσθηση της ασφάλειας έσπασε. Τώρα αρχίζει η πραγματική δοκιμασία ισχύος και βούλησης.