Ρωσία και Κίνα σφίγγουν τον άξονα απέναντι στη Δύση – Η νέα γεωπολιτική πραγματικότητα που διαμορφώνεται

Η εικόνα του Vladimir Putin δίπλα στον Xi Jinping στο Πεκίνο δεν αποτελεί πλέον μια απλή διπλωματική συνάντηση δύο ηγετών. Για τον διεθνή παράγοντα, πρόκειται για τη σταδιακή διαμόρφωση ενός νέου γεωπολιτικού μπλοκ που επιχειρεί να αμφισβητήσει ανοιχτά τη δυτική κυριαρχία των τελευταίων δεκαετιών.

Η νέα επίσκεψη του Ρώσου προέδρου στην Κίνα πραγματοποιείται σε μια περίοδο όπου ο κόσμος βρίσκεται σε φάση βαθιάς αναδιάταξης. Ο πόλεμος στην Ουκρανία, η σύγκρουση ΗΠΑ–Κίνας στον Ειρηνικό, οι οικονομικές κυρώσεις και η ενεργειακή κρίση έχουν μετατρέψει τη σχέση Μόσχας και Πεκίνου σε κεντρικό άξονα της παγκόσμιας πολιτικής.

Τα μεγαλύτερα δυτικά μέσα ενημέρωσης παρουσιάζουν πλέον ανοιχτά τη συνεργασία Ρωσίας και Κίνας ως το σημαντικότερο στρατηγικό αντίβαρο απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες και το ΝΑΤΟ. Η λέξη «συμμαχία» μπορεί να αποφεύγεται επισήμως, όμως στην πράξη η σχέση αποκτά χαρακτηριστικά μακροχρόνιου γεωπολιτικού συντονισμού.

Η Μόσχα στρέφεται ολοκληρωτικά προς την Ασία

Μετά τις δυτικές κυρώσεις και τη ρήξη με την Ευρώπη, η Ρωσία έχει επιταχύνει τη στροφή της προς την Ασία. Η Κίνα εξελίσσεται στον σημαντικότερο οικονομικό, ενεργειακό και διπλωματικό εταίρο της Μόσχας.

Το Πεκίνο απορροφά πλέον τεράστιες ποσότητες ρωσικού πετρελαίου και φυσικού αερίου, ενώ οι δύο χώρες επιχειρούν να χτίσουν εναλλακτικούς μηχανισμούς πληρωμών εκτός δολαρίου. Η αποδολαριοποίηση, που μέχρι πριν λίγα χρόνια θεωρούνταν θεωρητικό σενάριο, εμφανίζεται τώρα ως στρατηγικός στόχος των BRICS.

Ιδιαίτερη βαρύτητα αποκτά ο αγωγός Power of Siberia 2, ο οποίος θεωρείται κομβικός για τη ρωσική οικονομία. Αν ολοκληρωθεί, η Ρωσία θα μπορέσει να αντικαταστήσει μεγάλο μέρος της ευρωπαϊκής αγοράς με κινεζικές ενεργειακές εξαγωγές. Για τη Μόσχα, αυτό σημαίνει οικονομική επιβίωση απέναντι στη δυτική πίεση. Για την Κίνα, σημαίνει ενεργειακή ασφάλεια σε μια περίοδο όπου οι θαλάσσιες οδοί ελέγχονται σε μεγάλο βαθμό από τις αμερικανικές ναυτικές δυνάμεις.

Η Κίνα αποφεύγει τη ρήξη αλλά στηρίζει στρατηγικά τη Ρωσία

Παρά τις δυτικές πιέσεις, η Κίνα συνεχίζει να στηρίζει πολιτικά και οικονομικά τη Ρωσία χωρίς όμως να περνά στο επίπεδο ανοιχτής στρατιωτικής συμμαχίας.

Το Πεκίνο ακολουθεί μια ιδιαίτερα προσεκτική στρατηγική. Από τη μία πλευρά δεν θέλει να διακινδυνεύσει άμεση οικονομική σύγκρουση με τη Δύση, καθώς η κινεζική οικονομία παραμένει συνδεδεμένη με τις ευρωπαϊκές και αμερικανικές αγορές. Από την άλλη όμως θεωρεί πως η αποδυνάμωση της Ρωσίας θα ενίσχυε υπερβολικά την αμερικανική επιρροή στην Ευρασία. Γι’ αυτό και η Κίνα εμφανίζεται ως «ουδέτερη δύναμη», ενώ ταυτόχρονα προσφέρει οικονομική ανάσα στη Μόσχα μέσω εμπορίου, τεχνολογίας και χρηματοπιστωτικής συνεργασίας. Στην ουσία, το Πεκίνο κερδίζει χρόνο. Παρακολουθεί τη φθορά της Δύσης στην Ουκρανία, δοκιμάζει τις αντοχές του διεθνούς συστήματος και παράλληλα οικοδομεί τη δική του γεωπολιτική αρχιτεκτονική.

Ο πολυπολικός κόσμος γίνεται πραγματικότητα

Ο όρος «πολυπολικός κόσμος» επανέρχεται πλέον καθημερινά στις δηλώσεις Ρώσων και Κινέζων αξιωματούχων. Για τη Μόσχα και το Πεκίνο, η εποχή της μονοπολικής αμερικανικής κυριαρχίας τελειώνει.

Αυτή η αφήγηση βρίσκει απήχηση σε πολλές χώρες της Ασίας, της Αφρικής και της Λατινικής Αμερικής που επιδιώκουν μεγαλύτερη ανεξαρτησία από το δυτικό χρηματοπιστωτικό και πολιτικό σύστημα. Οι BRICS αποκτούν ολοένα και μεγαλύτερη σημασία, ενώ αρκετά κράτη εξετάζουν συμμετοχή ή στενότερη συνεργασία με τον οργανισμό. Η προσπάθεια δημιουργίας εναλλακτικών εμπορικών και τραπεζικών μηχανισμών αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία αυτής της στρατηγικής.

Η Ρωσία και η Κίνα γνωρίζουν ότι δύσκολα μπορούν να ανταγωνιστούν άμεσα το ΝΑΤΟ στρατιωτικά σε παγκόσμιο επίπεδο. Μπορούν όμως να υπονομεύσουν σταδιακά την οικονομική και πολιτική επιρροή της Δύσης.

Η Δύση βλέπει μια νέα ψυχροπολεμική εποχή

Στην Ουάσιγκτον και στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες η ανησυχία είναι πλέον εμφανής. Πολλοί δυτικοί αναλυτές μιλούν ήδη για μια νέα μορφή Ψυχρού Πολέμου. Η μεγάλη διαφορά σε σχέση με τον 20ό αιώνα είναι ότι σήμερα η οικονομική αλληλεξάρτηση παραμένει τεράστια. Η Κίνα είναι βαθιά συνδεδεμένη με τη δυτική οικονομία και αυτό καθιστά κάθε πιθανή σύγκρουση εξαιρετικά επικίνδυνη. Ταυτόχρονα, η συνεργασία Ρωσίας–Κίνας δεν περιορίζεται μόνο στην οικονομία. Οι κοινές στρατιωτικές ασκήσεις, η συνεργασία στην τεχνολογία, στο διάστημα και στην κυβερνοασφάλεια δείχνουν ότι διαμορφώνεται μια σχέση στρατηγικού βάθους.

Οι δυτικές υπηρεσίες ασφαλείας θεωρούν ότι το μεγάλο ζητούμενο για το επόμενο διάστημα θα είναι αν αυτή η συνεργασία μετατραπεί σε πλήρη στρατιωτική συμμαχία ή αν θα παραμείνει σε επίπεδο ευέλικτου γεωπολιτικού συντονισμού.

Η παγκόσμια ισορροπία αλλάζει μπροστά στα μάτια μας

Η σημερινή προσέγγιση Ρωσίας και Κίνας δεν αποτελεί μια συγκυριακή εξέλιξη. Πρόκειται για μια βαθύτερη ιστορική μετατόπιση ισχύος που επηρεάζει ήδη την παγκόσμια οικονομία, την ενέργεια, τις στρατιωτικές ισορροπίες και το μέλλον των διεθνών οργανισμών. Η Δύση εξακολουθεί να διαθέτει τεράστια οικονομική και στρατιωτική ισχύ. Όμως για πρώτη φορά μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, εμφανίζεται απέναντί της ένας ολοένα πιο οργανωμένος ευρασιατικός άξονας που αμφισβητεί ανοιχτά τη δυτική πρωτοκαθεδρία.

Το ερώτημα πλέον δεν είναι αν αλλάζει ο κόσμος. Το ερώτημα είναι πόσο γρήγορα θα ολοκληρωθεί αυτή η μετάβαση και ποιο θα είναι το τίμημα για την παγκόσμια σταθερότητα.