Γιατί το Pickaxe Mountain του Ιράν έχει γίνει ο επόμενος στόχος του Τραμπ – Το υπόγειο πυρηνικό «φρούριο» που μπορεί να αλλάξει τις ισορροπίες στη Μέση Ανατολή

Ένα βουνό που μέχρι χθες γνώριζαν μόνο οι ειδικοί

Για χρόνια, όταν γινόταν λόγος για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, σχεδόν όλη η διεθνής προσοχή ήταν στραμμένη σε δύο ονόματα: Natanz και Fordow.

Σήμερα όμως ένα τρίτο όνομα κυριαρχεί στις αναλύσεις των υπηρεσιών πληροφοριών, των στρατιωτικών επιτελείων και των μεγαλύτερων διεθνών μέσων ενημέρωσης

Γράφει ο Αναστάσιος Βλαχάκης

Pickaxe Mountain

Πρόκειται για ένα ορεινό συγκρότημα περίπου 220 χιλιόμετρα νότια της Τεχεράνης, γνωστό στο Ιράν ως Kuh-e Kolang Gaz La, το οποίο βρίσκεται σε μικρή απόσταση από τη Natanz. Σύμφωνα με δορυφορικές εικόνες και αναλύσεις ειδικών, μέσα στο βουνό κατασκευάζεται ένα νέο υπόγειο συγκρότημα εξαιρετικά μεγάλης αντοχής, το οποίο θεωρείται πολύ πιο δύσκολο να πληγεί από αεροπορικές επιθέσεις σε σχέση με τις υπάρχουσες πυρηνικές εγκαταστάσεις.

Το ενδιαφέρον αυξήθηκε ακόμη περισσότερο όταν ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, Ντόναλντ Τραμπ, δήλωσε ότι το συγκεκριμένο σημείο αποτελεί πιθανό επόμενο στόχο αμερικανικής στρατιωτικής επιχείρησης, σηματοδοτώντας μια νέα φάση στην αντιπαράθεση με την Τεχεράνη.

Από τη Natanz στο Pickaxe Mountain

Η ιστορία του Pickaxe Mountain δεν ξεκινά σήμερα. Η κατασκευή του φαίνεται ότι άρχισε το 2020, μετά τις εκρήξεις και τις επιχειρήσεις δολιοφθοράς που προκάλεσαν σοβαρές ζημιές στις εγκαταστάσεις της Natanz.

Οι επιθέσεις εκείνες έδειξαν στην ιρανική ηγεσία ότι ακόμη και τα πιο καλά προστατευμένα πυρηνικά συγκροτήματα μπορούσαν να γίνουν στόχος. Η απάντηση της Τεχεράνης ήταν η δημιουργία μιας νέας εγκατάστασης βαθιά μέσα σε ορεινό όγκο, με στόχο να μειωθεί δραστικά η πιθανότητα καταστροφής από αεροπορικές επιδρομές.

Τι γνωρίζουμε πραγματικά

Σε αντίθεση με πολλές πληροφορίες που κυκλοφορούν στο διαδίκτυο, υπάρχουν λίγα επιβεβαιωμένα στοιχεία.

Μέχρι σήμερα γνωρίζουμε ότι: Η εγκατάσταση βρίσκεται δίπλα στη Natanz, διαθέτει πολλαπλές υπόγειες σήραγγες, συνεχίζει να κατασκευάζεται, ο Διεθνής Οργανισμός Ατομικής Ενέργειας (IAEA) δεν έχει αποκτήσει πρόσβαση στο εσωτερικό της, δορυφορικές εικόνες δείχνουν συνεχή επέκταση των έργων και σημαντική ενίσχυση των εισόδων.

Από εκεί και πέρα αρχίζουν οι εκτιμήσεις.

Δυτικές υπηρεσίες πληροφοριών θεωρούν πιθανό ότι το Pickaxe Mountain προορίζεται να στεγάσει κρίσιμες λειτουργίες του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος, όπως προηγμένους φυγοκεντρητές ή ακόμη και αποθήκες υλικού υψηλού εμπλουτισμού. Ωστόσο, αυτές οι εκτιμήσεις δεν έχουν επιβεβαιωθεί ανεξάρτητα, καθώς δεν υπάρχει πρόσβαση επιθεωρητών στο εσωτερικό του συγκροτήματος.

Γιατί το βουνό θεωρείται σχεδόν απόρθητο

Αυτό που διαφοροποιεί το Pickaxe Mountain από όλες τις προηγούμενες ιρανικές εγκαταστάσεις είναι το εκτιμώμενο βάθος. Αναλύσεις δορυφορικών δεδομένων υποστηρίζουν ότι ορισμένα τμήματα του συγκροτήματος βρίσκονται σχεδόν 100 μέτρα κάτω από την επιφάνεια του βουνού, πιθανώς βαθύτερα ακόμη και από το Fordow, το οποίο μέχρι σήμερα θεωρούνταν η πιο καλά προστατευμένη πυρηνική εγκατάσταση του Ιράν.

Αυτό σημαίνει ότι οποιαδήποτε στρατιωτική επιχείρηση δεν θα είχε να αντιμετωπίσει μόνο ενισχυμένο σκυρόδεμα, αλλά δεκάδες μέτρα συμπαγούς βραχώδους όγκου. Για τους στρατιωτικούς σχεδιαστές, η διαφορά αυτή είναι καθοριστική. Δεν αρκεί πλέον μια συμβατική αεροπορική επιδρομή. Απαιτείται εξαιρετικά εξειδικευμένος οπλισμός, ακριβείς πληροφορίες για τη διάταξη των σηράγγων και, ακόμη και τότε, η επιτυχία δεν θεωρείται δεδομένη.

Γιατί ο Τραμπ έφερε τώρα το θέμα στην κορυφή της ατζέντας

Οι πρόσφατες δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ δεν έγιναν τυχαία. Έρχονται σε μια περίοδο κατά την οποία η Ουάσιγκτον εκτιμά ότι η Τεχεράνη συνεχίζει να ενισχύει τις στρατηγικές της υποδομές, ενώ η ένταση στη Μέση Ανατολή παραμένει ιδιαίτερα υψηλή.

Με το να κατονομάσει δημόσια το Pickaxe Mountain ως πιθανό στόχο, ο Αμερικανός πρόεδρος επιδιώκει να στείλει πολλαπλά μηνύματα: Προς την ιρανική ηγεσία, προς το Ισραήλ, αλλά και προς τους συμμάχους των ΗΠΑ στην περιοχή, ότι η Ουάσιγκτον θεωρεί το συγκεκριμένο συγκρότημα στρατηγικής σημασίας και δεν προτίθεται να επιτρέψει τη δημιουργία μιας νέας εγκατάστασης που θα είναι πρακτικά απρόσβλητη από στρατιωτική δράση.

Το μεγάλο ερώτημα: Είναι πραγματικά ευάλωτο;

Το συγκεκριμένο ερώτημα δεν αφορά μόνο τη στρατιωτική ισχύ των Ηνωμένων Πολιτειών. Αγγίζει και την αξιοπιστία της αμερικανικής αποτροπής απέναντι σε κράτη που επενδύουν ολοένα και περισσότερο σε υπόγειες στρατιωτικές υποδομές.

Το όπλο που σχεδιάστηκε για τέτοιους στόχους

• Η ισχυρότερη συμβατική βόμβα διάτρησης καταφυγίων που διαθέτουν οι ΗΠΑ είναι η GBU-57 Massive Ordnance Penetrator (MOP).
• Πρόκειται για όπλο βάρους περίπου 13,6 τόνων, σχεδιασμένο να διαπερνά διαδοχικά στρώματα οπλισμένου σκυροδέματος και βράχου πριν εκραγεί στο εσωτερικό μιας υπόγειας εγκατάστασης.
• Η GBU-57 μπορεί να μεταφερθεί μόνο από στρατηγικά βομβαρδιστικά B-2 Spirit, γεγονός που περιορίζει σημαντικά τις επιχειρησιακές επιλογές αλλά ταυτόχρονα αυξάνει την ακρίβεια μιας τέτοιας αποστολής.

Ωστόσο, ακόμη και αυτό το όπλο ενδέχεται να μην επαρκεί απέναντι σε μια εγκατάσταση που βρίσκεται τόσο βαθιά μέσα σε ορεινό όγκο.

Γιατί αρκετοί ειδικοί αμφιβάλλουν

Η μεγάλη διαφορά ανάμεσα στο Fordow και στο Pickaxe Mountain δεν είναι μόνο το βάθος. Είναι και ο τρόπος κατασκευής. Οι διαθέσιμες δορυφορικές εικόνες δείχνουν πολλαπλές εισόδους, εκτεταμένο δίκτυο σηράγγων και σημαντική γεωλογική προστασία από συμπαγή βράχο. Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και αν μια βόμβα διαπεράσει την επιφάνεια, δεν είναι βέβαιο ότι θα φτάσει στον κρίσιμο χώρο της εγκατάστασης ή ότι θα προκαλέσει καταστροφική αλυσιδωτή ζημιά.

Για τον λόγο αυτό, αρκετοί αναλυτές εκτιμούν ότι ο στόχος μιας αμερικανικής επιχείρησης ίσως να μην είναι η ολοκληρωτική καταστροφή του συγκροτήματος, αλλά: Η κατάρρευση των εισόδων, η καταστροφή κρίσιμων υποδομών, η διακοπή της ηλεκτροδότησης, η παρεμπόδιση της πρόσβασης στις υπόγειες εγκαταστάσεις, η καθυστέρηση της ολοκλήρωσης του έργου.

Υπάρχουν και άλλες επιλογές;

Στη στρατιωτική θεωρία, η άμεση προσβολή δεν αποτελεί πάντοτε τη μοναδική λύση. Αναλυτές επισημαίνουν ότι οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να επιλέξουν έναν συνδυασμό ενεργειών, όπως: Επαναλαμβανόμενα πλήγματα ακριβείας, κυβερνοεπιθέσεις, επιχειρήσεις ηλεκτρονικού πολέμου, επιθέσεις στις υποδομές υποστήριξης, διακοπή της εφοδιαστικής αλυσίδας, μυστικές επιχειρήσεις αντί για μια μετωπική αεροπορική επιδρομή.

Το μοντέλο αυτό έχει εφαρμοστεί στο παρελθόν απέναντι σε άλλες κρίσιμες εγκαταστάσεις του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος, όπου ο συνδυασμός στρατιωτικών, κυβερνοπολεμικών και μυστικών επιχειρήσεων αποδείχθηκε πιο αποτελεσματικός από μία μόνο αεροπορική επίθεση.

Τι επιδιώκει ο Τραμπ

Οι πρόσφατες δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ δεν έχουν μόνο στρατιωτική διάσταση. Αποτελούν και πολιτικό μήνυμα. Με την ονομαστική αναφορά στο Pickaxe Mountain, η Ουάσιγκτον δείχνει ότι γνωρίζει την ύπαρξη και τη σημασία της εγκατάστασης και επιχειρεί να ασκήσει πίεση στην Τεχεράνη πριν αυτή τεθεί πλήρως σε λειτουργία.

Ταυτόχρονα, οι δηλώσεις αυτές λειτουργούν καθησυχαστικά προς το Ισραήλ και τους περιφερειακούς συμμάχους των ΗΠΑ, οι οποίοι ανησυχούν ότι μια υπόγεια εγκατάσταση τέτοιου μεγέθους θα μπορούσε να δυσκολέψει σημαντικά οποιαδήποτε μελλοντική επιχείρηση αποτροπής.

Οι κίνδυνοι μιας επίθεσης

Ένα πλήγμα στο Pickaxe Mountain δεν θα αποτελούσε μια συνηθισμένη στρατιωτική επιχείρηση. Θα μπορούσε να προκαλέσει: Νέα στρατιωτική κλιμάκωση μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, επιθέσεις μέσω φιλοϊρανικών οργανώσεων στη Μέση Ανατολή, απειλές για τη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ, αναταράξεις στις διεθνείς αγορές ενέργειας, αυξημένη περιφερειακή αστάθεια. Γι’ αυτό και, παρά τη σκληρή ρητορική, αρκετοί αναλυτές θεωρούν ότι η Ουάσιγκτον θα σταθμίσει ιδιαίτερα προσεκτικά το κόστος και το όφελος μιας τέτοιας επιχείρησης.

Το άγνωστο που εξακολουθεί να προβληματίζει

Το μεγαλύτερο ερώτημα παραμένει αναπάντητο: Τι υπάρχει πραγματικά μέσα στο Pickaxe Mountain; Η απάντηση δεν είναι γνωστή. Η Διεθνής Υπηρεσία Ατομικής Ενέργειας δεν έχει αποκτήσει πρόσβαση στην εγκατάσταση, ενώ πολλές από τις πληροφορίες που κυκλοφορούν προέρχονται από εκτιμήσεις υπηρεσιών πληροφοριών, αναλύσεις δορυφορικών εικόνων και δημόσιες αξιολογήσεις ειδικών. Αυτό σημαίνει ότι, παρά την έντονη διεθνή ανησυχία, δεν υπάρχει ακόμη ανεξάρτητη επιβεβαίωση για τον ακριβή ρόλο του συγκροτήματος.

Συμπέρασμα…

Το Pickaxe Mountain δεν είναι απλώς ακόμη μία υπόγεια εγκατάσταση στο ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα. Έχει εξελιχθεί σε σύμβολο της νέας στρατηγικής αντιπαράθεσης μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης. Από τη μία πλευρά, το Ιράν επιδιώκει να προστατεύσει τις πιο ευαίσθητες υποδομές του κάτω από εκατοντάδες μέτρα βράχου. Από την άλλη, οι Ηνωμένες Πολιτείες επιχειρούν να αποδείξουν ότι καμία εγκατάσταση δεν είναι εκτός της εμβέλειας της αμερικανικής ισχύος.

Το αν το Pickaxe Mountain θα παραμείνει ένα ισχυρά προστατευμένο εργοτάξιο ή θα μετατραπεί στο επόμενο επίκεντρο μιας στρατιωτικής σύγκρουσης θα εξαρτηθεί όχι μόνο από τις τεχνολογικές δυνατότητες των εμπλεκομένων, αλλά και από τις πολιτικές αποφάσεις που θα ληφθούν τους επόμενους μήνες.

Σε κάθε περίπτωση, το βουνό αυτό έχει ήδη αποκτήσει μια θέση με ιδιαίτερο βάρος στον γεωπολιτικό χάρτη της Μέσης Ανατολής, καθώς συμπυκνώνει τις μεγαλύτερες ανησυχίες γύρω από το μέλλον του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος και την ισορροπία ισχύος στην περιοχή.