Η δήλωση που άναψε φωτιές
Ο Ντεβλέτ Μπαχτσελί, επικεφαλής του MHP και κυβερνητικός εταίρος του Ερντογάν, έδωσε άλλη μια παράσταση εθνικισμού. «Αν πέσει η Ιερουσαλήμ, θα καεί η Κωνσταντινούπολη», είπε, παρουσιάζοντας την Ιερουσαλήμ ως «ιερή κληρονομιά» και αφήνοντας να εννοηθεί ότι η τύχη της πόλης συνδέεται με το ίδιο το μέλλον της Τουρκίας.
Η φράση αυτή δεν είναι απλή υπερβολή: είναι μια προσπάθεια να χτίσει συμβολικό δεσμό ανάμεσα στο παλαιστινιακό ζήτημα και στην καρδιά της τουρκικής ταυτότητας, την Κωνσταντινούπολη.
Κάλεσμα σε νέο άξονα
Ο Μπαχτσελί δεν έμεινε εκεί. Έριξε στο τραπέζι την πρόταση για έναν νέο γεωπολιτικό σχηματισμό: Τουρκία – Ρωσία – Κίνα, απέναντι στον «άξονα ΗΠΑ-Ισραήλ». Πρόκειται για ρητορική που θυμίζει ψυχροπολεμικά σχήματα, αλλά στόχος της είναι να στείλει μήνυμα τόσο στο εσωτερικό τουρκικό ακροατήριο όσο και στη Δύση ότι η Άγκυρα έχει «εναλλακτικές».
Γιατί τώρα;
Η συγκυρία δεν είναι τυχαία. Σε λίγες μέρες, στη Νέα Υόρκη, θα γίνει η συνάντηση Μητσοτάκη-Ερντογάν στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ. Ο εθνικιστικός εταίρος του Ερντογάν φροντίζει να ανεβάσει τους τόνους, ώστε η τουρκική αντιπροσωπεία να εμφανιστεί με αέρα «υπερασπιστή των μουσουλμανικών ιερών τόπων».
Η στρατηγική πίσω από τις λέξεις
Ο Μπαχτσελί γνωρίζει καλά το παιχνίδι. Δεν μιλά για «τουρκική Ιερουσαλήμ» με την έννοια κυριαρχίας – δεν έχει τέτοια βάση. Μιλά για συναισθηματική και θρησκευτική ιδιοκτησία, για να τροφοδοτήσει το ακροατήριο των Γκρίζων Λύκων και να δείξει πυγμή σε μια εποχή που η Άγκυρα ψάχνει ρόλο σε Παλαιστινιακό και Ανατολική Μεσόγειο.
Επιπτώσεις για την Ελλάδα
Για την Αθήνα, οι δηλώσεις αυτές έχουν διπλή ανάγνωση:
Αφενός, αποκαλύπτουν το επίπεδο εθνικιστικής έξαρσης που κυριαρχεί δίπλα στον Ερντογάν.
Αφετέρου, δείχνουν ότι κάθε προσπάθεια ελληνοτουρκικού διαλόγου θα συνοδεύεται από ρητορικές πυροβολισμούς, για εσωτερική κατανάλωση στην Τουρκία.
Η πρόκληση είναι να μην παρασυρθεί η ελληνική πλευρά σε αυτό το παιχνίδι υπερβολής, αλλά να μείνει προσηλωμένη στη γλώσσα του διεθνούς δικαίου.
Η Ιερουσαλήμ γίνεται εργαλείο στα χέρια ενός εθνικιστή πολιτικού που ξέρει να πυροδοτεί συναισθήματα. Ο Μπαχτσελί δεν μιλάει στους Ισραηλινούς ούτε στην παγκόσμια κοινότητα· μιλάει στο δικό του κοινό, στους Γκρίζους Λύκους. Όμως κάθε τέτοια δήλωση αφήνει ίχνη και στο διεθνές πεδίο. Και τα ίχνη αυτά, όσο μένουν αναπάντητα, δημιουργούν την εικόνα μιας Τουρκίας που κλιμακώνει στα λόγια – και ίσως αύριο, στις πράξεις.
Όταν η Ιερουσαλήμ γίνεται σύμβολο για την τουρκική πολιτική σκηνή, οι λέξεις παύουν να είναι αθώες. Η ρητορική του Μπαχτσελί είναι σάλπισμα προς το εσωτερικό, αλλά ηχώ της φτάνει μέχρι τα Βαλκάνια και την Ανατολική Μεσόγειο.
Α.Β