Περίληψη Άρθρου
–
Sahiel.gr
- Ελλάδα, Δανία, Γερμανία, Αυστρία και Ολλανδία προωθούν τη δημιουργία Κέντρων Επιστροφής (Return Hubs) σε τρίτες χώρες εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης.
- Τα κέντρα θα αφορούν υπηκόους τρίτων χωρών που δεν διαθέτουν νόμιμο δικαίωμα παραμονής στην ΕΕ και υπόκεινται σε απόφαση επιστροφής.
- Οι πέντε χώρες έχουν ξεκινήσει διαβουλεύσεις με υποψήφιες τρίτες χώρες, με στόχο το νέο σύστημα να περάσει σε πρακτική εφαρμογή από το 2027.
- Η Ελλάδα συμμετέχει ενεργά στον πυρήνα της νέας ευρωπαϊκής στρατηγικής, επιδιώκοντας αποτελεσματικότερες επιστροφές και περιορισμό της παράτυπης μετανάστευσης.
- Καθοριστικά ζητήματα παραμένουν η επιλογή των τρίτων χωρών, οι διεθνείς και νομικές εγγυήσεις και το κατά πόσο τα Return Hubs θα οδηγήσουν πράγματι σε περισσότερες επιστροφές.
Μια σημαντική αλλαγή στην ευρωπαϊκή πολιτική για το μεταναστευτικό αρχίζει να αποκτά συγκεκριμένη μορφή. Ελλάδα, Δανία, Αυστρία, Γερμανία και Ολλανδία συμφώνησαν σε κοινό πλαίσιο για τη δημιουργία Κέντρων Επιστροφής – Return Hubs – σε τρίτες χώρες εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης, με τον σχεδιασμό να στοχεύει σε πρακτική εφαρμογή από το 2027.
Η συμφωνία σηματοδοτεί τη μετάβαση από μια μακρά περίοδο πολιτικών συζητήσεων σε μια περισσότερο επιχειρησιακή προσέγγιση όσοι δεν διαθέτουν νόμιμο δικαίωμα παραμονής στην Ευρωπαϊκή Ένωση και υπόκεινται σε απόφαση επιστροφής θα μπορούν, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, να μεταφέρονται σε ασφαλείς τρίτες χώρες.
Για την Ελλάδα, η εξέλιξη έχει ιδιαίτερη σημασία. Ως χώρα των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ και βασική πύλη εισόδου μεταναστευτικών ροών στην Ανατολική Μεσόγειο, συμμετέχει πλέον ενεργά σε έναν πυρήνα κρατών που επιχειρεί να μεταφέρει σημαντικό μέρος της διαχείρισης των επιστροφών πέρα από τα ευρωπαϊκά σύνορα.
Οι πέντε χώρες που προωθούν το νέο μοντέλο
Η συμφωνία διαμορφώθηκε στην Κοπεγχάγη από την αποκαλούμενη «Ομάδα Πυρήνα», στην οποία συμμετέχουν:
- Ελλάδα
- Δανία
- Γερμανία
- Αυστρία
- Ολλανδία
Οι πέντε κυβερνήσεις συμφώνησαν στις βασικές αρχές ενός κοινού μοντέλου Return Hubs και επιδιώκουν πλέον συμφωνίες με τρίτες χώρες που θα μπορούσαν να φιλοξενήσουν τις σχετικές εγκαταστάσεις.
Σύμφωνα με το ελληνικό Υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου, οι τεχνικές συναντήσεις και οι διαβουλεύσεις με υποψήφιες τρίτες χώρες έχουν ήδη ξεκινήσει. Μέχρι στιγμής, όμως, δεν έχει ανακοινωθεί επισήμως ποια χώρα θα αποτελέσει τον πρώτο εταίρο του σχεδίου.
Τι ακριβώς είναι τα Return Hubs
Τα Κέντρα Επιστροφής αποτελούν μία από τις σημαντικότερες αλλαγές που εισάγονται στο νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο επιστροφών.
Η βασική λογική είναι ότι ένας υπήκοος τρίτης χώρας που δεν έχει πλέον νόμιμο δικαίωμα παραμονής στην ΕΕ και για τον οποίο έχει εκδοθεί απόφαση επιστροφής θα μπορεί να μεταφέρεται, βάσει συμφωνίας, σε τρίτη χώρα εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναφέρει ότι τέτοιες συμφωνίες μπορούν να γίνονται μόνο με χώρες που σέβονται τα διεθνή πρότυπα ανθρωπίνων δικαιωμάτων και το διεθνές δίκαιο, συμπεριλαμβανομένης της αρχής της μη επαναπροώθησης.
Αυτό είναι σημαντικό τα Return Hubs δεν αφορούν γενικά όλους τους μετανάστες ούτε όσους έχουν αναγνωρισμένο δικαίωμα διεθνούς προστασίας. Αφορούν πρόσωπα χωρίς νόμιμο δικαίωμα παραμονής που υπόκεινται σε διαδικασία επιστροφής.
Γιατί η Ευρώπη αλλάζει κατεύθυνση
Η εξέλιξη αποτυπώνει μια ευρύτερη μετατόπιση στην ευρωπαϊκή πολιτική. Για χρόνια, το μεγαλύτερο μέρος της συζήτησης περιστρεφόταν γύρω από την υποδοχή, το άσυλο, την κατανομή των αιτούντων και την αλληλεγγύη μεταξύ των κρατών-μελών.
Το νέο πλαίσιο δίνει πλέον σαφώς μεγαλύτερο βάρος στις επιστροφές όσων δεν δικαιούνται να παραμείνουν στην Ευρώπη.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υποστηρίζει ότι το νέο Κοινό Ευρωπαϊκό Σύστημα Επιστροφών αποσκοπεί στην αντιμετώπιση του κατακερματισμού που υπήρχε μέχρι σήμερα. Μεταξύ άλλων προβλέπει κοινότερες διαδικασίες, ευρωπαϊκή εντολή επιστροφής, δυνατότητα αμοιβαίας αναγνώρισης αποφάσεων μεταξύ κρατών και αυστηρότερους κανόνες σε περιπτώσεις μη συνεργασίας.
Πρόκειται, συνεπώς, για ουσιαστική αλλαγή φιλοσοφίας.
Η Ευρώπη επιχειρεί να καταστήσει σαφές ότι η απόρριψη μιας αίτησης ασύλου και η έκδοση απόφασης επιστροφής πρέπει να έχει πραγματικό αποτέλεσμα και να μην παραμένει απλώς μια διοικητική πράξη χωρίς εφαρμογή.
Η Ελλάδα στον πυρήνα της νέας στρατηγικής
Η ελληνική συμμετοχή αποκτά ιδιαίτερο γεωπολιτικό ενδιαφέρον. Η Αθήνα είναι η μοναδική χώρα του ευρωπαϊκού Νότου που συμμετέχει στη συγκεκριμένη ομάδα των πέντε κρατών, σύμφωνα με το Υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου.
Αυτό έχει βαρύτητα, καθώς η Ελλάδα βρίσκεται πάνω σε μία από τις σημαντικότερες μεταναστευτικές οδούς προς την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου Θάνος Πλεύρης χαρακτήρισε την εφαρμογή των Κέντρων Επιστροφής «επιτακτική εθνική ανάγκη», συνδέοντας τη θέση αυτή με το δυσανάλογο βάρος που, κατά την κυβέρνηση, επωμίζεται η Ελλάδα ως κράτος των εξωτερικών συνόρων της Ένωσης.
Για την Αθήνα, επομένως, το ζήτημα δεν αντιμετωπίζεται μόνο ως ευρωπαϊκή μεταναστευτική πολιτική αλλά και ως θέμα εθνικής διαχείρισης των εξωτερικών συνόρων.
Το κρίσιμο ζήτημα των τρίτων χωρών
Εδώ βρίσκεται ίσως το δυσκολότερο κομμάτι του σχεδίου. Για να λειτουργήσουν πραγματικά τα Return Hubs, απαιτούνται τρίτες χώρες πρόθυμες να δεχθούν τη δημιουργία τους. Και αυτό σημαίνει διακρατικές συμφωνίες, οικονομικά ανταλλάγματα ή άλλα πλαίσια συνεργασίας, μηχανισμούς επιτήρησης και, κυρίως, εγγυήσεις ότι τα δικαιώματα των ανθρώπων που μεταφέρονται εκεί θα προστατεύονται.
Σύμφωνα με τις μέχρι στιγμής πληροφορίες, οι πέντε χώρες θέλουν να έχουν προχωρήσει σε συμφωνία με τρίτη χώρα γύρω στο τέλος του 2026, ενώ η Δανία εκτιμά ότι οι πρώτες μεταφορές θα μπορούσαν να αρχίσουν έως τα τέλη του 2027.
Το ποια κράτη θα δεχθούν τελικά αυτές τις δομές παραμένει ανοικτό και πιθανότατα θα αποτελέσει το σημαντικότερο διπλωματικό σκέλος του εγχειρήματος.
Οι αντιδράσεις και οι νομικές εγγυήσεις
Το σχέδιο προκαλεί ήδη αντιδράσεις από οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και φορείς που εκφράζουν ανησυχίες για το κατά πόσο η μεταφορά ανθρώπων εκτός ευρωπαϊκού εδάφους θα μπορεί να πραγματοποιείται με επαρκείς εγγυήσεις.
Το Reuters καταγράφει σχετικές επιφυλάξεις από οργανώσεις και διεθνείς φορείς, ενώ η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες ανέφερε ότι δεν είχε ακόμη λάβει λεπτομερή επίσημη πρόταση για το συγκεκριμένο σχέδιο.
Από την άλλη πλευρά, τόσο το ελληνικό Υπουργείο όσο και το ευρωπαϊκό θεσμικό πλαίσιο υπογραμμίζουν ότι οποιαδήποτε εφαρμογή πρέπει να γίνεται με σεβασμό στο ευρωπαϊκό και διεθνές δίκαιο.
Από τη διαχείριση των ροών στην πολιτική πραγματικών επιστροφών
Το σημαντικότερο στοιχείο της συμφωνίας δεν βρίσκεται μόνο στο πού θα δημιουργηθούν τα κέντρα.
Βρίσκεται στην πολιτική κατεύθυνση που αποκαλύπτει.
Πέντε ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, ανάμεσά τους και η Ελλάδα, επιχειρούν πλέον να μετατρέψουν την επιστροφή όσων δεν έχουν δικαίωμα παραμονής από θεωρητική πρόβλεψη σε εφαρμόσιμο μηχανισμό.
Εφόσον το σχέδιο προχωρήσει, θα αποτελέσει μία από τις σημαντικότερες αλλαγές της ευρωπαϊκής μεταναστευτικής πολιτικής των τελευταίων ετών.
Για την Ελλάδα το διακύβευμα είναι ακόμη μεγαλύτερο. Η προστασία των συνόρων, η αποτελεσματική εφαρμογή των αποφάσεων επιστροφής και η αποτροπή της παράτυπης μετανάστευσης αποτελούν ζητήματα που συνδέονται άμεσα με την εθνική ασφάλεια, την κοινωνική συνοχή αλλά και τη δυνατότητα της χώρας να καθορίζει ποιος εισέρχεται και ποιος έχει δικαίωμα να παραμένει στην επικράτειά της.
Το 2027, επομένως, μπορεί να αποτελέσει σημείο καμπής. Το κρίσιμο όμως δεν είναι μόνο να δημιουργηθούν τα Return Hubs. Το πραγματικό τεστ θα είναι εάν η νέα πολιτική θα οδηγήσει πράγματι σε αποτελεσματικές και νόμιμες επιστροφές ή εάν θα παραμείνει ακόμη ένα ευρωπαϊκό σχέδιο που θα χαθεί ανάμεσα σε διαπραγματεύσεις, νομικά εμπόδια και πολιτικές αντιθέσεις.
Πηγές: Euronews, Υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου, Ευρωπαϊκή Επιτροπή – Πολιτική Επιστροφών.