Τι κρύβεται πίσω από την ξαφνική έλευση του Ιμπραήμ Καλίν στην Ελλάδα – Το παρασκήνιο, το Ισραήλ και το Αιγαίο

Η αιφνιδιαστική και αρχικά αθόρυβη παρουσία του επικεφαλής της τουρκικής ΜΙΤ, Ιμπραήμ Καλίν, στην Αθήνα δεν μπορεί να εξεταστεί αποκομμένη από όσα συμβαίνουν αυτή την περίοδο στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο.

Επισήμως, επρόκειτο για μια συνάντηση μεταξύ των επικεφαλής των υπηρεσιών πληροφοριών Ελλάδας και Τουρκίας.

Όμως ο χρόνος της επίσκεψης, η ευρύτητα της ατζέντας, οι πληροφορίες για επαφή στο Μέγαρο Μαξίμου και κυρίως τα γεγονότα που ακολούθησαν δημιουργούν μια πολύ πιο σύνθετη εικόνα.

Δεν υπάρχουν στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι ο Καλίν ήρθε στην Αθήνα για να παραδώσει κάποιο «τελεσίγραφο». Υπάρχουν όμως αρκετές ενδείξεις ότι η αποστολή του ξεπερνούσε κατά πολύ μια τυπική συνάντηση δύο υπηρεσιών πληροφοριών.

Η επίσκεψη που έγινε γνωστή αρκετές ημέρες αργότερα

Ο Ιμπραήμ Καλίν βρέθηκε στην Αθήνα την Παρασκευή 28 Αυγούστου και συναντήθηκε με τον διοικητή της ΕΥΠ Θεμιστοκλή Δεμίρη.

Το γεγονός επιβεβαιώθηκε στη συνέχεια και από την τουρκική πλευρά. Το Anadolu, επικαλούμενο πηγές ασφαλείας, ανέφερε ότι οι δύο άνδρες συζήτησαν όχι μόνο θέματα υπηρεσιακής συνεργασίας, αλλά και το Αιγαίο, την Ανατολική Μεσόγειο, το ΝΑΤΟ, τη Συρία, τη Λιβύη, την Παλαιστίνη, τις εξελίξεις γύρω από το Ισραήλ, το οργανωμένο έγκλημα, την τρομοκρατία και την παράτυπη μετανάστευση.

Από μόνη της αυτή η ατζέντα είναι αποκαλυπτική.

Δεν μιλάμε μόνο για ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ ΕΥΠ και ΜΙΤ. Μιλάμε για έναν κατάλογο θεμάτων που ακουμπά σχεδόν ολόκληρη την εξωτερική πολιτική Ελλάδας και Τουρκίας.

Και εδώ βρίσκεται η πρώτη ουσιαστική παρατήρηση: ο Καλίν σήμερα δεν είναι απλώς ένας τεχνοκράτης των τουρκικών μυστικών υπηρεσιών. Είναι ένας από τους στενότερους ανθρώπους του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και ένας αξιωματούχος που μπορεί να λειτουργήσει ταυτόχρονα ως επικεφαλής πληροφοριών, πολιτικός διαπραγματευτής και απευθείας δίαυλος του τουρκικού προεδρικού συστήματος.

Το ερώτημα του Μεγάρου Μαξίμου

Εδώ αρχίζει το πραγματικό παρασκήνιο. «Τα Νέα» ανέφεραν ότι, πέρα από τη συνάντηση με τον Θεμιστοκλή Δεμίρη, υπάρχουν πληροφορίες σύμφωνα με τις οποίες ο Καλίν είχε συνάντηση στο Μέγαρο Μαξίμου με κορυφαίο κυβερνητικό στέλεχος, πιθανόν παρουσία εκπροσώπου των ελληνικών υπηρεσιών πληροφοριών.

Άλλες δημοσιογραφικές πληροφορίες προχώρησαν ακόμη περισσότερο, αφήνοντας να εννοηθεί ότι ο Τούρκος αξιωματούχος μπορεί να συναντήθηκε με τον ίδιο τον Κυριάκο Μητσοτάκη. Το Μέγαρο Μαξίμου δεν έχει δώσει πλήρη επίσημη εικόνα των συγκεκριμένων επαφών.

Αυτό έχει σημασία.

Διότι, εάν η επίσκεψη περιοριζόταν σε θέματα τρομοκρατίας, λαθρεμπορίου, εγκληματικών δικτύων και μεταναστευτικών ροών, η συνάντηση των δύο διοικητών θα αρκούσε.

Η μετάβαση όμως σε πολιτικό επίπεδο – εφόσον επιβεβαιωθεί πλήρως – υποδεικνύει ότι ο Καλίν είχε και διαφορετική αποστολή να μεταφέρει πολιτικά μηνύματα της Άγκυρας απευθείας στην κορυφή της ελληνικής κυβέρνησης.

Το Ισραήλ φαίνεται να βρίσκεται στο κέντρο της τουρκικής ενόχλησης

Ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία της υπόθεσης αφορά τις σχέσεις Ελλάδας και Ισραήλ. Σύμφωνα με «Τα Νέα», στις συνομιλίες φέρεται να τέθηκε το ζήτημα των πρόσφατων συμφωνιών Αθήνας και Ιερουσαλήμ.

Άλλο δημοσίευμα ανέφερε ότι το μήνυμα που μετέφερε ο Καλίν σχετιζόταν με την ενόχληση του Ερντογάν για τη στενότερη ελληνική συνεργασία με το Ισραήλ. Η πληροφορία αυτή πρέπει να αντιμετωπιστεί ως δημοσιογραφική πληροφορία και όχι ως επίσημα επιβεβαιωμένο περιεχόμενο της συνομιλίας.

Το στοιχείο, ωστόσο, αποκτά μεγαλύτερη βαρύτητα λόγω όσων ακολούθησαν.

Στις 31 Αυγούστου Ελλάδα και Ισραήλ οριστικοποίησαν συμφωνία περίπου 3 δισ. ευρώ για την κατασκευή πολυεπίπεδου συστήματος αεράμυνας στο πλαίσιο της «Ασπίδας του Αχιλλέα». Πρόκειται για μια συμφωνία που περιλαμβάνει προηγμένα ισραηλινά συστήματα όπως David’s Sling, SPYDER και BARAK MX και αποτελεί μία από τις σημαντικότερες αμυντικές συμφωνίες μεταξύ των δύο χωρών.

Η χρονική ακολουθία είναι αξιοσημείωτη:

• 28 Αυγούστου: Καλίν στην Αθήνα.
• 31 Αυγούστου: Μεγάλη αμυντική συμφωνία Ελλάδας–Ισραήλ.
• 1 Σεπτεμβρίου: Τουρκική NAVTEX και εμφάνιση του TÜBİTAK MARMARA νότια του Καστελλορίζου.
• 2 Σεπτεμβρίου: Νέα σκληρή παρέμβαση Ερντογάν για τον εξοπλισμό των ελληνικών νησιών.

Δεν αποδεικνύεται αιτιώδης σχέση ανάμεσα σε όλα αυτά τα γεγονότα. Είναι όμως δύσκολο να αγνοηθεί η συγκυρία.

Η Αθήνα αποκτά όλο και πιο ισχυρό άξονα με το Ισραήλ

Η Τουρκία παρακολουθεί εδώ και χρόνια με δυσφορία τη διαμόρφωση ενός πλέγματος συνεργασίας μεταξύ Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ.

Σήμερα όμως η σχέση έχει περάσει σε άλλο επίπεδο. Δεν πρόκειται απλώς για κοινές ασκήσεις ή διπλωματικές διακηρύξεις. Η συνεργασία αγγίζει πλέον την αεράμυνα, την αντιμετώπιση drones, τα ραντάρ, τα συστήματα διοίκησης και ελέγχου και την ευρύτερη αμυντική αρχιτεκτονική της Ελλάδας.

Για την Άγκυρα αυτό δημιουργεί ένα στρατηγικό πρόβλημα η Ελλάδα αποκτά τεχνολογικές δυνατότητες και σχέσεις που μπορούν να επηρεάσουν την ισορροπία αποτροπής στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο. Αυτό δεν σημαίνει ότι Αθήνα και Ιερουσαλήμ συγκροτούν επισήμως έναν «αντιτουρκικό άξονα».

Σημαίνει όμως ότι η Τουρκία βλέπει μια Ελλάδα η οποία δεν εξαρτάται αποκλειστικά από το ΝΑΤΟ για την ασφάλειά της, αλλά χτίζει παράλληλες στρατηγικές συνεργασίες. Και για μια Άγκυρα που επιδιώκει να κυριαρχεί ως κεντρική περιφερειακή δύναμη, αυτή η εξέλιξη δεν είναι αμελητέα.

Το Καστελλόριζο επέστρεψε αμέσως στο προσκήνιο

Τρεις περίπου ημέρες μετά την επίσκεψη Καλίν, η Τουρκία έστειλε το ερευνητικό σκάφος TÜBİTAK MARMARA σε περιοχή νότια του Καστελλορίζου.

Η Άγκυρα εξέδωσε NAVTEX για επιστημονικές έρευνες από 1 έως 15 Σεπτεμβρίου, ενώ η Αθήνα απάντησε με αντι-NAVTEX, χαρακτηρίζοντας τον τουρκικό σταθμό αναρμόδιο και επισημαίνοντας ότι η περιοχή σχετίζεται με ελληνική δυνητική υφαλοκρηπίδα.

Η κίνηση έχει πρόσθετη σημασία επειδή η περιοχή συνδέεται με το τουρκικό θαλάσσιο πάρκο Φετιγιέ–Κας που ανακοίνωσε η Άγκυρα.

Το Sahiel.gr είχε ήδη επισημάνει ότι τα λεγόμενα τουρκικά «θαλάσσια πάρκα» δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται μόνο ως περιβαλλοντική πολιτική αλλά ως ένα ακόμη εργαλείο μέσω του οποίου η Άγκυρα επιχειρεί να δημιουργεί πολιτικό και διοικητικό αποτύπωμα στις αμφισβητήσεις της.

Σχετικά: Τουρκικά θαλάσσια πάρκα: Η «Γαλάζια Πατρίδα» περνά στο πεδίο – Τι πρέπει να κάνει η Ελλάδα

Η ελληνική πλευρά απάντησε πλέον και διπλωματικά, χαρακτηρίζοντας τις τουρκικές ανακηρύξεις άκυρες στον βαθμό που επεκτείνονται σε περιοχές εκτός τουρκικής δικαιοδοσίας και εντός ελληνικής υφαλοκρηπίδας.

Και μετά ήρθε η προειδοποίηση Ερντογάν

Η συνέχεια ήταν ακόμη πιο χαρακτηριστική. Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν κάλεσε εκ νέου την Ελλάδα να εγκαταλείψει τον «λάθος δρόμο» του εξοπλισμού των νησιών που η Τουρκία θεωρεί ότι τελούν υπό καθεστώς αποστρατιωτικοποίησης.

Παράλληλα προειδοποίησε ότι η «ήρεμη και λογική» στάση της Τουρκίας δεν πρέπει να εκλαμβάνεται ως αδυναμία. Το Sahiel.gr έχει αναλύσει ήδη τη συγκεκριμένη επαναφορά της τουρκικής επιχειρηματολογίας: Ερντογάν προς Ελλάδα: «Σταματήστε να εξοπλίζετε τα νησιά» – Το «θα κάνουμε ό,τι είναι απαραίτητο» και η απάντηση των Συνθηκών

Αυτό δημιουργεί μια εμφανή αντίφαση.

Από τη μία πλευρά, ο άνθρωπος που βρίσκεται πιθανώς πιο κοντά από οποιονδήποτε άλλο στον Ερντογάν έρχεται στην Αθήνα για επαφές και διατήρηση των διαύλων. Από την άλλη, η Τουρκία σχεδόν αμέσως συνεχίζει ή εντείνει τις αμφισβητήσεις στο Αιγαίο. Η αντίφαση αυτή δεν είναι απαραίτητα πραγματική. Μπορεί να αποτελεί ακριβώς τη φύση της σημερινής τουρκικής στρατηγικής.

Ο διάλογος και η πίεση μπορούν να λειτουργούν ταυτόχρονα

Ένα συχνό λάθος στην ελληνική ανάγνωση των ελληνοτουρκικών είναι η πεποίθηση ότι ο διάλογος σημαίνει αποκλιμάκωση και η ένταση σημαίνει κατάρρευση του διαλόγου.

• Η Άγκυρα έχει αποδείξει πολλές φορές ότι μπορεί να κάνει και τα δύο ταυτόχρονα.
• Να συνομιλεί σε επίπεδο διπλωματίας και υπηρεσιών πληροφοριών.
• Να διατηρεί απευθείας κανάλια με το Μέγαρο Μαξίμου.
• Να δηλώνει ότι επιθυμεί «ήρεμα νερά».
• Και συγχρόνως να εκδίδει NAVTEX, να προβάλλει αξιώσεις, να επαναφέρει το ζήτημα της αποστρατιωτικοποίησης και να δημιουργεί νέα πραγματικότητα μέσω χαρτών, θαλάσσιων πάρκων και διοικητικών πράξεων.

Αυτό είναι πολύ πιο σύνθετο από μια απλή στρατηγική έντασης. Πρόκειται για συνδυασμό επικοινωνίας, πίεσης και σταδιακής κατοχύρωσης θέσεων.

Η Ελλάδα οφείλει επομένως να κρίνει την τουρκική πολιτική όχι από τον τόνο μιας συνάντησης αλλά από το σύνολο των πράξεων που ακολουθούν.

Η Λιβύη δεν πρέπει να βγει από την εξίσωση

Στην επίσημη τουρκική ενημέρωση αναφέρεται επίσης ότι Καλίν και Δεμίρης συζήτησαν τη Λιβύη και την πολιτική της ενότητα.

Για την Ελλάδα αυτό δεν είναι δευτερεύον ζήτημα.

Η Λιβύη αποτελεί βασικό πυλώνα της στρατηγικής της Τουρκίας στην Ανατολική Μεσόγειο ήδη από το τουρκολιβυκό μνημόνιο.

Η Άγκυρα έχει προχωρήσει πέρα από τα μνημόνια και επιδιώκει πλέον βαθύτερη ενεργειακή και στρατηγική παρουσία στη χώρα. Σχετικά: Ενεργειακό deal Τουρκίας – Λιβύης: Η Άγκυρα περνά από τα μνημόνια στις γεωτρήσεις

Αυτό έχει άμεση σύνδεση με την Κρήτη, τις θαλάσσιες ζώνες, το Καστελλόριζο και συνολικά τη δυνατότητα της Ελλάδας να κατοχυρώσει στην πράξη τα δικαιώματα που απορρέουν από το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας.

Δεν είναι επομένως παράξενο που η Λιβύη βρέθηκε στην ατζέντα Καλίν–Δεμίρη.

Και ο GSI παραμένει το επόμενο μεγάλο τεστ

Υπάρχει και ένας ακόμη παράγοντας που πρέπει να παρακολουθείται στενά η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου, το Great Sea Interconnector. Η ελληνική κυβέρνηση δηλώνει ότι οι σχετικές έρευνες και οι εργασίες θα συνεχιστούν και ότι δεν απαιτείται άδεια της Τουρκίας.

Η Άγκυρα από την πλευρά της έχει δείξει ότι θεωρεί τις συγκεκριμένες θαλάσσιες περιοχές πεδίο όπου πρέπει να έχει λόγο. Η παρουσία του TÜBİTAK MARMARA νότια του Καστελλορίζου μπορεί επομένως να διαβαστεί και ως δοκιμή. Όχι κατ’ ανάγκη ως προετοιμασία άμεσης κρίσης, αλλά ως επανάληψη της τουρκικής θέσης: «Καμία δραστηριότητα στην Ανατολική Μεσόγειο χωρίς να λαμβάνεται υπόψη η Τουρκία».

Αυτό αποτελεί σταθερή στρατηγική αντίληψη της Άγκυρας και όχι στιγμιαία αντίδραση.

Τι πιθανότατα πήγε να κάνει ο Καλίν στην Αθήνα

Με τα σημερινά διαθέσιμα στοιχεία μπορούν να διατυπωθούν ορισμένα συμπεράσματα χωρίς να διολισθήσουμε σε ατεκμηρίωτες θεωρίες. Η επίσκεψη είχε σαφώς υπηρεσιακό χαρακτήρα, καθώς υπάρχει υπαρκτή συνεργασία ΜΙΤ–ΕΥΠ σε ζητήματα ασφαλείας, οργανωμένου εγκλήματος, τρομοκρατίας και μεταναστευτικών δικτύων. Όμως ταυτόχρονα φαίνεται ότι είχε και στρατηγικοπολιτική διάσταση.

Ο Καλίν πιθανότατα ήθελε: Να καταγράψει τις ελληνικές προθέσεις για Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο, να συζητήσει την πορεία της Ελλάδας προς βαθύτερη στρατιωτική συνεργασία με το Ισραήλ, να διατηρήσει έναν απευθείας δίαυλο με την κορυφή της ελληνικής κυβέρνησης, να μεταφέρει τουρκικές ανησυχίες για τις εξελίξεις στην περιοχή, και να διαπιστώσει μέχρι πού σκοπεύει να κινηθεί η Αθήνα σε θαλάσσια πάρκα, εξοπλισμούς, ενεργειακές διασυνδέσεις και περιφερειακές συμμαχίες.

Το αν μετέφερε συγκεκριμένες «κόκκινες γραμμές» δεν γνωρίζουμε. Και μέχρι να παρουσιαστούν στοιχεία, δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως γεγονός.

Το βαθύτερο μήνυμα προς την Αθήνα

Το σημαντικότερο ίσως συμπέρασμα δεν βρίσκεται σε κάτι που ειπώθηκε πίσω από τις κλειστές πόρτες.

Βρίσκεται στη συνολική συμπεριφορά της Τουρκίας.

• Η Άγκυρα επιδιώκει να κρατά ανοικτούς τους διαύλους με την Ελλάδα, αλλά δεν εγκαταλείπει ούτε μία από τις βασικές αναθεωρητικές της θέσεις.
• Αμφισβητεί τη στρατιωτική παρουσία στα ελληνικά νησιά.
• Επαναφέρει τη θεωρία των «γκρίζων ζωνών».
• Χρησιμοποιεί τα θαλάσσια πάρκα για να αποτυπώσει γεωπολιτικές διεκδικήσεις.
• Διατηρεί το τουρκολιβυκό πλαίσιο.
• Αμφισβητεί την ελληνική ανάγνωση των θαλάσσιων δικαιωμάτων του Καστελλορίζου.
• Και την ίδια ώρα ανησυχεί για την ολοένα στενότερη αμυντική σχέση Ελλάδας–Ισραήλ.

Το Sahiel.gr έχει καταγράψει αυτή την επαναφορά της ευρύτερης τουρκικής στρατηγικής και στο θέμα της «Γαλάζιας Πατρίδας»: Τουρκικά ΜΜΕ για τα θαλάσσια πάρκα: Η «Γαλάζια Πατρίδα» στο προσκήνιο – Τι αποκαλύπτει η τουρκική γραμμή

Η Ελλάδα χρειάζεται ψυχραιμία, αλλά όχι αυταπάτες

Η ύπαρξη διαύλων επικοινωνίας μεταξύ ΕΥΠ και ΜΙΤ είναι χρήσιμη. Σε μια περιοχή όπου μια λάθος κίνηση μπορεί να δημιουργήσει σοβαρή κρίση, η δυνατότητα άμεσης επικοινωνίας είναι απαραίτητη.

Αυτό όμως δεν πρέπει να συγχέεται με επίλυση των διαφορών. Ούτε μια συνάντηση Καλίν στην Αθήνα μπορεί να αποτελεί από μόνη της απόδειξη βελτίωσης των ελληνοτουρκικών σχέσεων.

Οι πραγματικοί δείκτες βρίσκονται αλλού: Στο πεδίο, στις NAVTEX, στα τουρκικά θαλάσσια πάρκα, στις δηλώσεις για τα ελληνικά νησιά, στο Καστελλόριζο, στη Λιβύη, στη στάση έναντι του GSI, και στη συνεχή προσπάθεια της Άγκυρας να καταστήσει τις διεκδικήσεις της μέρος της καθημερινής περιφερειακής πραγματικότητας.

Η Αθήνα, από την πλευρά της, έχει ξεκαθαρίσει ότι δεν πρόκειται να δεχθεί υποδείξεις για τον τρόπο με τον οποίο υπερασπίζεται το ελληνικό έδαφος. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης δήλωσε στις 3 Σεπτεμβρίου ότι η Ελλάδα δεν απειλεί κανέναν, αλλά δεν θα δεχθεί από κανέναν να της υποδείξει πώς θα υπερασπιστεί την επικράτειά της.

Το συμπέρασμα

Η παρουσία του Ιμπραήμ Καλίν στην Αθήνα δεν φαίνεται να ήταν μια συνηθισμένη επίσκεψη ενός αρχηγού μυστικών υπηρεσιών.

Η επίσημη ατζέντα ήταν ήδη εξαιρετικά ευρεία. Οι πληροφορίες για πέρασμα από το Μέγαρο Μαξίμου προσθέτουν σαφή πολιτική διάσταση. Η αναφορά στις σχέσεις Ελλάδας–Ισραήλ αποκτά ιδιαίτερο βάρος λόγω της μεγάλης αμυντικής συμφωνίας που ακολούθησε. Και όσα συνέβησαν αμέσως μετά στο Καστελλόριζο και στο Αιγαίο δείχνουν ότι η τουρκική πίεση δεν υποχώρησε.

Δεν γνωρίζουμε τι ακριβώς ειπώθηκε πίσω από τις κλειστές πόρτες. Γνωρίζουμε όμως τι έκανε η Άγκυρα όταν αυτές οι πόρτες έκλεισαν. Και στην εξωτερική πολιτική, οι κινήσεις που ακολουθούν μια μυστική συνάντηση συχνά αποκαλύπτουν περισσότερα από τις επίσημες ανακοινώσεις.

Το κρίσιμο για την Ελλάδα είναι να μην παγιδευτεί ανάμεσα σε δύο εξίσου επικίνδυνες υπερβολές ούτε να θεωρήσει κάθε τουρκική κίνηση προάγγελο πολέμου, ούτε όμως να βαφτίσει «ήρεμα νερά» μια κατάσταση στην οποία η άλλη πλευρά εξακολουθεί συστηματικά να αμφισβητεί κυριαρχία και κυριαρχικά δικαιώματα.

Η διατήρηση του διαλόγου είναι χρήσιμη. Η αποτροπή, όμως, παραμένει αναντικατάστατη.